سەرەکی » ئەدەب - سێبەر و سایە » رێنماییه‌كانی ولیام فۆكنه‌ر بۆ نووسه‌ران

رێنماییه‌كانی ولیام فۆكنه‌ر بۆ نووسه‌ران

بێگومان ولیام فۆكنه‌ر یه‌كێكه‌ له‌ باشترین چیرۆكنووس و رۆماننووسه‌كانی ئه‌مریكا، كه‌ شێوازی گێڕانه‌وه‌ی تایبه‌ت به‌ خۆی هه‌یه‌ و هۆش و گۆشێكی بێوێنه‌ی هه‌یه‌ كه‌ له‌ په‌نجاو دوو ساڵیدا خه‌ڵاتی نۆبڵی به‌ دیاری بۆ هێناوه‌، دووجاریش خه‌ڵاتی پۆڵیتزه‌ری وه‌رگرتووه‌ و دوو خه‌ڵاتی نیشتمانیی كتێبیشی وه‌رگرتووه‌. ملیۆنه‌ها خوێنه‌ر له‌ سه‌راپای دنیادا به‌ شه‌وق و زه‌وقه‌وه‌ به‌رهه‌مه‌كانی ده‌خوێننه‌وه‌ به‌بێ ئه‌وه‌ی به‌ وردیی ئاگایان له‌وه‌ بێت كه‌ له‌ بواری گێڕانه‌وه‌دا چ داهێنانێكی كردووه‌. ولیام فۆكنه‌ر ساڵی (1897) له‌ نیوئه‌لبانی له‌ میسیسیپی له‌ ئه‌مریكا له‌ دایكبووه‌ ساڵی 1962 ماڵئاوایی لە ژیان کردووە. ئه‌مه‌ی خواره‌وه‌ فه‌هره‌ستی رێنماییه‌ سوودبه‌خشه‌كانی ئه‌ون بۆ نووسه‌ران كه‌ له‌ چاوپێكه‌وتنه‌كانی و گفتوگۆكانی له‌ نێوان ساڵانی (1947) تا (1958) هه‌ڵهێنجراون.

2-2

له‌ فارسییه‌وه‌: محه‌مه‌د كه‌ریم

*ناوی رۆمان:
گومانم هه‌یه‌ له‌م باره‌یه‌وه‌ یاسایه‌ك له‌ ئارادا بێت، به‌ڵام پێم وایه‌ ناوی رۆمان هه‌تا كورتتر بێت باشتره‌. من له‌و باوه‌ڕه‌دام رۆمان یان چیرۆك له‌ زۆر حاڵه‌تدا خۆی ناو بۆ خۆی ده‌دۆزێته‌وه‌ و هه‌تا كورتتر بێت باشتره‌. (چاوپێكه‌وتنی به‌رنامه‌ی «وشه‌ی باش كامه‌یه‌» 1958).

*هه‌ڵه‌كردن:
هه‌موومان له‌ هێنانه‌دی ته‌واوی خه‌ونه‌كانماندا شكستمان هێناوه‌. به‌م پێیه‌ ئێمه‌ له‌سه‌ر بنه‌مای شكسته‌ پڕ بریق و باقه‌كانمان هه‌ندێ شتی مه‌حاڵ به‌ده‌ستدێنین. پێم وایه‌ ئه‌گه‌ر بمتوانیایه‌ سه‌رله‌نوێ هه‌موو به‌رهه‌مه‌كانم بنووسمه‌وه‌ بێگومان باشتر له‌وه‌ی هه‌ن ده‌منووسینه‌وه‌، هه‌ڵبه‌ته‌ به‌لای نووسه‌ری داهێنه‌ره‌وه‌ ئه‌مه‌ شتێكی سروشتییه‌. هه‌ربۆیه‌ نووسه‌ر درێژه‌ به‌ كاره‌كه‌ی ده‌دات و به‌رده‌وام ده‌بێت له‌سه‌ری، دووباره‌ هه‌وڵ ده‌داته‌وه‌، هه‌موو جارێكیش باوه‌ڕی وایه‌ كه‌ ئه‌مجاره‌ باشتر ده‌نووسێت. كاتێ دواجار وێنای خه‌ونه‌كه‌ی و رۆمانه‌كه‌ی كرد به‌ یه‌ك، ئه‌وسا ئیتر شتێك نه‌ماوه‌ بیكات، ده‌توانێت چه‌قۆیه‌ك بهێنێت به‌ ملیدا یان له‌به‌رزاییه‌كه‌وه‌ خۆی هه‌ڵبداته‌ خواره‌وه‌. من شاعیرێكی شكستخواردووم. ره‌نگه‌ هه‌موو نووسه‌ران رۆژێك له‌ رۆژان ویستبێتیان ببن به‌ شاعیر، به‌ڵام هه‌ستیان كردووه‌ ناتوانن ببن به‌ شاعیر، پاشان كورته‌چیرۆك تاقیده‌كه‌نه‌وه‌، كه‌ قورسترین ژانری دوای شیعره‌، دوای شكستخواردن له‌و ژانره‌ش نووسه‌ر بیر له‌وه‌ ده‌كاته‌وه‌ رۆمان بنووسێت. (چاوپێكه‌وتن له‌گه‌ڵ پاریس ریڤیو 1956).

*ساته‌وه‌ختی ئیلهام:
تۆ هه‌میشه‌ ده‌توانیت كات بۆ نووسین بدۆزیته‌وه‌. ئه‌و كه‌سه‌ی كه‌ ده‌ڵێت كاتم نییه‌ بۆ نووسین له‌ پشت بیانووی پووچه‌وه‌ خۆی حه‌شارداوه‌. نووسین په‌یوه‌سته‌ به‌ ئیلهامه‌وه‌. كاتێ ئیلهامی شتێكت بۆ دێت له‌سه‌ری مه‌وه‌سته‌، یه‌كسه‌ر بینووسه‌. مه‌وه‌سته‌ هه‌تا كاتێكت ده‌بێت بۆ نووسین یانی بته‌وێت ئه‌و حاڵه‌ته‌ ئیلهامبه‌خشه‌ زیندوو بكه‌یته‌وه‌، هه‌مانكات ئه‌و شته‌ بنووسه‌ و ته‌واوی بكه‌ كه‌ ئیلهامی پێبه‌خشیوی، چونكه‌ هه‌رگیز ئه‌و دۆخ و هه‌ست و ده‌رككردنه‌ی سه‌ره‌تات بۆ ناگه‌ڕێته‌وه‌. (چاوپێكه‌وتن له‌گه‌ڵ ویسترن ریڤیو 1947).

*پێویستییه‌كانی نووسه‌ر:
نووسه‌ر پێویستی به‌ ده‌وروبه‌رێكه‌ كه‌ تیایدا بتوانێت هه‌رچه‌ندی ده‌وێ ئارامیی و له‌زه‌ت و ته‌نیایی پێ ببه‌خشێت، نابێ به‌ده‌ستهێنانی ئه‌و ده‌وروبه‌ره‌ش خه‌رجییه‌كی زۆری تێ بچێت. ده‌وروبه‌ری ناخۆش و نائارام ته‌نیا لێدانی دڵی نووسه‌ر زیاد ده‌كات و تووڕه‌ی ده‌كات و ماندوو و نه‌زۆكی ده‌كات. ئه‌زموونی من ئه‌وه‌یه‌ بۆ نووسین ته‌نیا پێویستیم به‌ كاغه‌ز و جگه‌ره‌ و خواردن و كه‌مێك خواردنه‌وه‌ی وه‌ك قاوه‌ هه‌یه‌. نووسه‌ر پێویستی به‌ خۆشگوزه‌رانیی ئابووری نییه‌، ته‌نیا شتێ كه‌ پێویستی پێیه‌تی كه‌مێك كاغه‌ز و قه‌ڵه‌مێكه‌. من هیچ كاتێ به‌رهه‌مێكی جوانم نه‌دیوه‌ كه‌ به‌ پاره‌ و پاداشتی دارایی نووسرابێت. نووسه‌ر هه‌میشه‌ سه‌رقاڵی نووسینه‌، ئه‌گه‌ر وانه‌بێت به‌ بیانووی وه‌كو خۆشگوزه‌رانیی ئابووری و نه‌بوونی كاته‌وه‌ قه‌شمه‌ریی به‌ خۆی ده‌كات. هونه‌ری نایاب ده‌شێ ده‌سكردی مه‌یته‌ر و قاچاخچی و دزه‌ ده‌ستڕه‌نگینه‌كان بێت. خه‌ڵكی زۆرجار له‌وه‌ ده‌ترسن بزانن تاچ راده‌یه‌ك ده‌توانن ته‌حه‌مولی كاری قورس و هه‌ژاریی بكه‌ن. هیچ شتێك ناتوانێت نووسه‌ری باش نابووت بكات. ته‌نیا شتێك كه‌ ده‌توانێت نووسه‌ری باش نابووت بكات مه‌رگه‌. (چاوپێكه‌وتن له‌گه‌ڵ پاریس ریڤیو 1956).

*نووسین له‌ ده‌ره‌وه‌ی ئه‌زموونی تایبه‌تییه‌وه‌:
ئه‌و شته‌ی نووسه‌ر ده‌یه‌وێ بینووسێت نابێت سنووردار. نووسه‌ر ده‌بێت به‌و شێوه‌یه‌ی له‌ شتێك ده‌زانێت و شاره‌زایه‌ لێی بینووسێت، به‌ڵام ده‌شێ له‌ ده‌ره‌وه‌ی ئه‌زموونی تایبه‌تی خۆشییه‌وه‌ بنووسێت. هه‌موو ئه‌و شتانه‌ی نووسه‌ر ده‌یانزانێت له‌ رێگه‌ی بینین و ئه‌زموونه‌كانی ژینگه‌كه‌یه‌وه‌ به‌ ده‌ستیان ده‌هێنێت، به‌ڵام دیسان نابێت هه‌وڵه‌كانی سنووردار بن. باشتر وایه‌ ئامانجی باڵاتر و گه‌وره‌تر له‌به‌رچاو بگرێت. ئه‌گه‌ر نووسه‌رێك ده‌یه‌وێت شكست بخوات، لێگه‌ڕێن با شكسته‌كه‌ی گه‌وره‌ و عه‌یار بیست و چوار بێت، نه‌ك شكستێكی بچووك و هیچ. (له‌ كۆڕی پرسیار و وه‌ڵامی ده‌رچووان بۆ نووسه‌ریی زانكۆی ڤێرجینیاوه‌ 1957).

*چاكردن و پاكنووسكردن:
له‌ كه‌ف و كوڵی سه‌ره‌تای نووسیندا له‌وانه‌یه‌ زۆرت نووسیبێت، ئه‌گه‌ر دوای پاكنووسكردن هێشتا به‌لاته‌وه‌ رسته‌كان راست و دروست بوون، لێگه‌ڕێ با وه‌كو خۆیان بمێننه‌وه‌.( چاوپێكه‌وتن له‌گه‌ڵ ویسترن ریڤیو 1947).
له‌وانه‌یه‌ هه‌ر چیرۆكێ یان رۆمانێ ئه‌گه‌ر نه‌توانی له‌ رسته‌یه‌كدا یان به‌لای كه‌مه‌وه‌ له‌ په‌ره‌گرافێكدا كورتی بكه‌یته‌وه‌ به‌های نووسینی نه‌بێت. بۆ نموونه‌ سه‌باره‌ت به‌ خۆم من له‌ پاكنووسكردندا ته‌مه‌ڵم، هه‌ربۆیه‌ هه‌وڵده‌ده‌م هه‌تا بۆم ده‌كرێت زۆربه‌ی ئیشه‌كان له‌ مێشكی خۆمدا بكه‌م، واته‌ به‌ بیركردنه‌وه‌، پێش ئه‌وه‌ی ئیشی تاقه‌تپڕوكێن و مایه‌ی نه‌فره‌تی هه‌ڵڕشتنه‌ سه‌ر كاغه‌ز ده‌ستپێبكه‌م. پێم وایه‌ پاكنووسكردن كاتێ خۆی ده‌دات به‌ده‌سته‌وه‌ كه‌ له‌سه‌ر كاغه‌ز باش نووسرابێت، به‌ڵام هێشتا به‌ته‌واوی ئه‌و شته‌ نییه‌ كه‌ ده‌ته‌وێت، كه‌واته‌ ده‌یگۆڕیت، چاكی ده‌كه‌یت، دووباره‌ ده‌ینووسیته‌وه‌ و هه‌وڵده‌ده‌ی له‌ بیرۆكه‌ كامڵه‌كه‌ی خۆت نزیكی بكه‌یته‌وه‌، هه‌ڵبه‌ته‌ ئه‌وه‌شت بۆ نایه‌ته‌دی. ئه‌وه‌ی كه‌ ده‌مه‌وێ بیڵێم ئه‌مه‌یه‌، پێم وایه‌ چاكردن و سه‌رله‌نوێ نووسینه‌وه‌ زیاتر ئیشی نووسه‌ره‌ وه‌ك له‌وه‌ی ئیشی ئه‌دیتۆر بێت، چونكه‌ ئه‌دیتۆر ته‌نیا بۆ ئه‌وه‌ی خوێنه‌ر پێشوازیی له‌ ده‌قه‌كه‌ بكات رێكی ده‌خاته‌وه‌ و چاكی ده‌كات. (له‌ كۆڕی پرسیار و وه‌ڵامی ده‌رچووان بۆ نووسه‌ریی زانكۆی ڤێرجینیاوه‌ 1957).

*ئامرازی سه‌ره‌كی نووسه‌ر:
نووسه‌ر پێویستی به‌ سێ شته‌: ئه‌زموون، دنیابینین، خه‌یاڵ. ئه‌گه‌ر دوودانه‌ یان هه‌ندێ كات یه‌كێك له‌مانه‌ به‌هێزتر و تۆختر بێت ده‌توانێت كه‌موكورتییه‌كانی ئه‌وانی تر پڕ بكاته‌وه‌. سه‌باره‌ت به‌ خۆم، ئاسایی رۆمانه‌كه‌م به‌ بیرۆكه‌یه‌كی ئاسان، یاده‌وه‌ریی یان دیمه‌نێكی زیهنی ده‌ستپێده‌كات. نووسینی رۆمان ئیشكردنه‌ له‌سه‌ری تا ده‌گه‌یته‌ ئه‌و ساته‌وه‌خته‌ی ئه‌وه‌ روون ده‌كه‌یته‌وه‌ چۆن ئه‌و رووداوه‌ روویداوه‌ یان دوای ئه‌و رووداوه‌ چ بگره‌ و به‌رده‌یه‌كی تر قه‌وماوه‌. نووسه‌ر هه‌وڵده‌دات به‌سه‌رهاتی ئه‌و كاره‌كته‌رانه‌ی كه‌ قابیلی باوه‌ڕپێكردنن له‌و شوێنانه‌دا كه‌ دیسان قابیلی باوه‌ڕپێكردنن به‌ جوانترین و كاریگه‌رترین شێواز بنووسێته‌وه‌. ئاشكرایه‌ كه‌ یه‌كێ له‌ ئامرازه‌كانی نووسه‌ر ژینگه‌ی ده‌وروبه‌رێتی كه‌ چاك شاره‌زایه‌تی. من ده‌ڵێم مۆسیقا ئاسانترین ئامرازه‌ كه‌ ده‌شێت به‌هۆیه‌وه‌ گوزارشت له‌ شتێك بكه‌یت، چونكه‌ له‌ ئه‌زموونه‌ سه‌ره‌تاییه‌كانی مرۆڤه‌وه‌ په‌یدا ده‌بێت. به‌ڵام له‌به‌رئه‌وه‌ی توانای من له‌ رێگای وشه‌وه‌یه‌، ده‌بێ هه‌وڵبده‌م به‌ وشه‌ گوزارشت له‌ شتێكی ناشیانه‌ بكه‌م كه‌ له‌ كۆتاییدا مۆسیقا باشتر ده‌ره‌قه‌تی دێت. (چاوپێكه‌وتن له‌گه‌ڵ پاریس ریڤیو 1956).
*باشترین مه‌شق بۆ نووسین:

هه‌تا ده‌توانی بخوێنه‌ره‌وه‌، بخوێنه‌ره‌وه‌، بخوێنه‌ره‌وه‌، بخوێنه‌ره‌وه‌. هه‌موو شتێك بخوێنه‌ره‌وه‌، كتێبه‌ بێكه‌ڵكه‌كان، كلاسیكه‌كان، باش، خراپ، هه‌ر هه‌موویان بخوێنه‌ره‌ بۆ ئه‌وه‌ی تێبگه‌ی ئه‌وان چۆن رۆمانه‌كانیان نووسیوه‌. چۆن كۆتاییان پێهێناوه‌. كاتێ كه‌سێك ده‌یه‌وێت فێری دارتاشیی بێت ده‌بێ ببێته‌ شاگرد و سه‌یری ده‌ستی وه‌ستایه‌ك بكات به‌و شێوه‌یه‌ فێرده‌بێت. خوێندنه‌وه‌ شێوازی سه‌یركردنی ده‌ستی نووسه‌ره‌. بنووسه‌، ئه‌گه‌ر باش بێت خۆت هه‌ستی پێده‌كه‌ی. ئه‌گه‌ر باشیش نه‌بوو له‌ په‌نجه‌ره‌ی ژووره‌كه‌ته‌وه‌ فڕێی بده‌ره‌ ده‌ره‌وه‌. (چاوپێكه‌وتن له‌گه‌ڵ ویسترن ریڤیو 1947).
*پیشه‌:
نووسین مه‌كه‌ به‌ كار و پیشه‌ی خۆت. ئیشێكی دیكه‌ بكه‌ بۆ ئه‌وه‌ی ژیانت دابین بكات و پاره‌ت هه‌بێت بۆ پێداویستییه‌كانی ژیانت. گرنگ نییه‌ چ ئیشێك ده‌كه‌یت، ئه‌وه‌نده‌ به‌سه‌ كه‌ ئیشه‌كه‌ت ژیانت دابین بكات و نه‌بێته‌ رێگری نووسینت. گرنگ نییه‌ له‌ رۆژێكدا چه‌ند سه‌عات ئیش ده‌كه‌یت، چونكه‌ هه‌موو نووسه‌رێ ده‌توانێ كات بۆ نووسین دابین بكات، من هه‌تا ئێستا نووسه‌رێكم نه‌دیوه‌ نه‌توانێت كات بۆ نووسینی ئه‌و شته‌ دابین بكات كه‌ به‌ دڵ حه‌زی لێیه‌تی و ئاره‌زووی ده‌كات. (چاوپێكه‌وتن له‌گه‌ڵ رۆژنامه‌ی پرینسی تونین 1958).

سه‌رچاوه‌: www.persianpersia.com

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*