سەرەکی » دۆسێ » ده‌قی‌ وتاره‌كه‌ی‌ سه‌رۆك مام جه‌لال له‌ زانكۆی‌ ״کامبریج״ی‌ بریتانی

شه‌ست ساڵ له‌ خه‌بات و تێكۆشان

ده‌قی‌ وتاره‌كه‌ی‌ سه‌رۆك مام جه‌لال له‌ زانكۆی‌ ״کامبریج״ی‌ بریتانی

ره‌وته‌كان-
مام جه‌لال تاڵه‌بانی‌ سه‌رۆك كۆماری‌ عیراق له‌ رۆژی‌ هه‌ینی‌ 11/5/2007 له‌نێوه‌ندی‌ پێشوازییه‌كی‌ گه‌رم و له‌به‌رده‌م ئاماده‌بوانێكی‌ زۆری‌ مامۆستا و خوێندكارانی‌ زانكۆی‌ کامبریج له‌ بریتانیا، وتارێكی‌ پێشكه‌ش كرد.
سه‌رۆك مام جه‌لال باسی‌ له‌ قۆناغه‌كانی‌ تێكۆشانی‌ خۆی‌ كرد له‌گه‌ڵ هه‌ڤاڵه‌كانی‌ خه‌بات، له‌پێناو هێنانه‌دی‌ مافه‌ نیشتمانی‌ و نه‌ته‌وه‌ییه‌ ڕه‌واكانی‌ گه‌لی‌ كورد.
جه‌نابی‌ سه‌رۆك له‌پاش ته‌واوكردنی‌ وتاره‌كه‌ی‌، وه‌ڵامی‌ پرسیاری‌ ئاماده‌بوانی‌ دایه‌وه‌ كه‌ تێیاندا زیاتر جه‌خت له‌سه‌ر په‌ره‌سه‌ندنه‌كانی‌ عیراق و رێگه‌چاره‌كانی‌ چاره‌سه‌ركردنی‌ دۆخی‌ وڵات کرایەوه.
سه‌رۆك مامه‌ جه‌لال:
ده‌مه‌وێت سوپاسی‌ جه‌نابی‌ عه‌لی‌ ئه‌نساری‌ سه‌رۆكی‌ یه‌كێتی‌ خوێندكارانی‌ کامبریج و ئه‌ندامانی‌ یه‌كێتییه‌كه‌ بكه‌م له‌به‌رانبه‌ر بانگێهشتكردنم بۆ پێشكه‌شكردنی‌ وتارێك له‌م دامه‌زراوه‌ مێژووییه‌، به‌ هه‌مان شێوه‌ بۆ ئه‌و میوانداریی‌ و پێشوازییه‌ گه‌رمه‌ی‌ لێیان كردم.
مایه‌ی‌ شانازییه‌ بۆ من، و له‌ به‌رژه‌وه‌ندی‌ گه‌لی‌ عیراقه‌ له‌مڕۆدا له‌به‌رده‌م ئێوه‌ راده‌وه‌ستم وه‌ك یه‌كه‌م سه‌رۆكی‌ ده‌وڵه‌ت كه‌ به‌شێوه‌یه‌كی‌ ئازادانه‌ له‌ وڵاته‌كه‌مدا هه‌ڵبژێردراوم، ئه‌و پۆسته‌ی‌ كه‌ زۆر به‌ ساده‌ییه‌وه‌ خۆمی‌ تێدا ده‌بینمه‌وه‌.
به‌ دڵنیاییه‌وه‌ ده‌ڵێم بونم لێره‌دا له‌نێوان ئه‌و هه‌موو عه‌قڵه‌ رۆشن و پێگه‌یشتووه‌، هه‌ست به‌ قورسی‌ كارو پیشه‌كه‌م ده‌كه‌م.
كاتێك لاو بووم، خه‌ونی‌ یه‌كه‌مم ئه‌وه‌ بوو ببمه‌ مامۆستای‌ زانكۆ، به‌ڵام دۆخی‌ ره‌خساوی‌ ئه‌و سه‌رده‌مه‌ی‌ وڵاته‌كه‌م كه‌ تا ده‌هات به‌ره‌و خراپتر ده‌ڕۆیشت و كێشه‌ كه‌ڵه‌كه‌بوه‌كانی‌ هاوڵاتی‌ ئاسایی‌ كه‌ رووبه‌ڕوویان ده‌بووه‌وه‌، وایانكرد به‌ره‌و جیهانی‌ سیاسه‌ت په‌لكێش ببم.
ژیانی‌ سیاسیم هه‌ر زوو ده‌ستیپێكرد، له‌و ده‌مه‌ی‌ خوێندكاری‌ بنه‌بڕه‌تی‌ بووم، ئه‌ویش له‌ژێر كاریگه‌ریی‌ كه‌شی‌ سیاسی‌ گشتی‌ له‌ شاری‌ كۆیه‌ كه‌ جمه‌ی‌ ده‌هات له‌ بیروباوه‌ڕیی‌ شۆڕگێڕی‌ و نیشتمانی‌ و كوردایه‌تی‌ كه‌ له‌ژێر ئه‌م كاریگه‌ریانه‌دا بوون:
1-شۆڕشی‌ بارزانییه‌كان له‌ ساڵی‌ 1945، له‌و ده‌مه‌دا برای‌ هاورێیه‌كم له‌ خوێندنگه‌، سه‌رباز بوو له‌نێو سوپای‌ عیراق، ئه‌و له‌كاتی‌ مۆڵه‌ت و پشووه‌كانی‌ باسی‌ دلێری‌ و نه‌به‌ردی‌ شۆڕگێڕه‌ كورده‌كانی‌ بۆ ده‌كردین له‌ به‌رپه‌رچدانه‌وه‌ی‌ هێرش و په‌لاماره‌كانی‌ سوپای‌ عیراق كه‌ له‌و سه‌رده‌مه‌دا له‌ژێر سه‌رپه‌رشتی‌ جه‌نه‌راڵ (رنتن)ی‌ بریتانیدا بوو.
2-بزوتنه‌وه‌ی‌ دیموكراتی‌ له‌ كوردستانی‌ ئێران تا ده‌هات گه‌شه‌ی‌ ده‌كرد- ئه‌و ناوچه‌یەی‌ سوپای‌ سۆڤیه‌تی‌ رزگاریی‌ كردبوو، بواری‌ بۆ نیشتمانپه‌روه‌ره‌ كورده‌كان ره‌خساندبوو كه‌ توانیان یه‌كه‌م كۆماری‌ كوردستانی‌ له‌ مێژوودا دابمه‌زرێنن، ئه‌ویش به‌ هاوكاریی‌ و یارمه‌تی‌ سۆڤیه‌ته‌كان كه‌ بیربڕوا ماركسیزمییه‌كانیان به‌شێوه‌یه‌كی‌ فراوان له‌نێو خه‌ڵكدا بڵاوبووبۆوه‌ و په‌سه‌ند ده‌كرا.
خوێندكارێكی‌ باش بووم، هه‌موو به‌یانییه‌ك شیعر و هۆنراوه‌ نیشتمانییه‌كانم له‌كاتی‌ ریزبوونی‌ رۆژانه‌ی‌ خوێندكاراندا ده‌خوێنده‌وه‌، هه‌رچه‌نده‌ ته‌مه‌نم منداڵ بوو، وه‌ك خوێندكارێكی‌ سه‌ربه‌رز و چاونه‌ترس و ئه‌ده‌ب دۆست ده‌ناسرام، له‌ ئاهه‌نگه‌كانی‌ نه‌ورۆزدا بانگ ده‌كرام تا شیعر یان وتارێكی‌ كورت بخوێنمه‌وه‌، ئه‌وه‌ش سه‌رنجی‌ هه‌ردوو حزبی‌ شیوعی‌ عیراق و دیموكراتی‌ كوردستانی‌ تازه‌ دامه‌زراوی‌ راكێشابوو كه‌ له‌و ده‌مه‌دا له‌شاره‌كه‌دا كارییان ده‌كرد.
له‌ سه‌ره‌تاوه‌ كادرێكی‌ شیوعی‌ له‌ شانه‌ی‌ روناكبیری‌ رێكیخستم، به‌ڵام هه‌ر زوو له‌گه‌ڵ ئه‌واندا له‌سه‌ر بابه‌تی‌ مافی‌ گه‌لی‌ كورد بۆ دیاریكردنی‌ چاره‌نوسی‌ خۆی‌ جیازازیم بۆ دروست بوو.
كادره‌ روناكبیره‌كه‌مان حاشای‌ له‌و مافه‌ ده‌كرد، بۆیه‌ لێیان جیابوومه‌وه‌. ئیتر هه‌ر زوو كادرێكی‌ پارته‌ كوردییه‌كه‌ په‌لكێشی‌ كردم و هانیدام بۆ دامه‌زراندنی‌ كۆمه‌ڵه‌یه‌كی‌ نهێنی‌ قوتابیان به‌ ناوی‌ (KPX) كۆمه‌ڵه‌ی‌ پێشكه‌وتنی‌ رۆشنبیری‌، پاشان نه‌مر عومه‌ر مسته‌فا ده‌بابه‌ بانگهێشتی‌ كردم بۆنێو پارتی‌ و به‌یاننامه‌ی‌ دامه‌زراندنی‌ حزبه‌كه‌ی‌ پێدام كه‌ ئیمزای‌ جه‌نه‌راڵ مسته‌فا بارزانی‌ له‌سه‌ربوو.
له‌ سه‌ره‌تاوه‌ له‌به‌ر كه‌می‌ ته‌مه‌نم كه‌ یاریده‌ر نه‌بوو ده‌ستبه‌جێ‌ ببمه‌ ئه‌ندام، بومه‌ لایه‌نگر. به‌ڵام كه‌ چومه‌ شه‌شی‌ بنه‌ڕه‌تی‌، یه‌كێك له‌ ئه‌ندامه‌كانی‌ حزبه‌كه‌ كه‌ به‌نهێنی‌ له‌ ماڵه‌كه‌ی‌ خۆی‌ كۆبوونه‌وه‌ی‌ پێده‌كردین، بانگهێشتی‌ كردم بۆ نێو حزبه‌كه‌، بۆیه‌ كاندیدكرام و له‌ ساڵی‌ 1947 ئه‌ندامبوونم په‌سه‌ندكرا، ئه‌وه‌ش به‌شێوه‌یه‌كی‌ ده‌گمه‌ن و به‌ ره‌چاوكردنی‌ رۆڵ و چالاكییه‌كانم بوو له‌ بزوتنه‌وه‌ی‌ قوتابیان.
له‌ ساڵی‌ 1948 و دوای‌ راپه‌ڕینی‌ نیشتمانی‌ له‌ به‌غدا له‌ دژی‌ نوێكردنه‌وه‌ی‌ به‌ڵێننامه‌ی‌ بریتانی‌ عیراقی‌، كه‌شێكی‌ وه‌ها دروست بوو كه‌ رێگه‌ به‌ هه‌ڵبژاردن درا له‌ هه‌موو په‌یمانگا و كۆلێژ و خوێندنگه‌ ناوه‌ندی‌ و دواناوه‌ندییه‌كان، بۆیه‌ له‌و ده‌مه‌دا له‌ وه‌ك نوێنه‌ری‌ ناوه‌ندی‌ كۆیه‌وه‌ بۆ كۆنگره‌ی‌ دامه‌زراندنی‌ یه‌كه‌می‌ یه‌كێتی‌ گشتی‌ قوتابیانی‌ عیراق هه‌ڵبژێردرام كه‌ له‌ به‌هاری‌ 1948 سازكرا و تێیدا به‌شداریم كرد، به‌ موداخه‌له‌ و كۆمێنته‌كانم سه‌رنجی‌ نوێنه‌ران و ئاماده‌بوانم به‌لای‌ خۆمدا راكێشا.
دوای‌ پێكهاتن له‌نێوان نوێنه‌رانی‌ حزبه‌ به‌شداربووه‌كانی‌ كۆنگره‌كه‌، به‌ ئه‌ندامی‌ یه‌ده‌گی‌ لیژنه‌ی‌ سه‌ركردایه‌تی‌ یه‌كێتی‌ گشتی‌ قوتابیانی‌ عیراق هه‌ڵبژێردرام.
به‌وشێوه‌یه‌ تێكه‌ڵ به‌ چالاكی‌ قوتابیانی‌ گشتی‌ عیراق بووم، هاوشان له‌گه‌ڵ تێكه‌ڵبوون و رۆچونم له‌ چالاكی‌ سیاسی‌ و حزبی‌ و خوێندكاران له‌ شاره‌كه‌م.
به‌وپێیه‌ی‌ چالاك و پێشڕه‌و بووم، به‌خێرایی‌ له‌ ساڵی‌ 1949 بوومه‌ ئه‌ندامی‌ لیژنه‌ی‌ مه‌حه‌لی‌ پارتی‌ و له‌ ساڵی‌ 1950 بوومه‌ ئه‌ندام له‌ لیژنه‌ی‌ پارێزگا له‌نێو پارتی‌.
له‌ ساڵانی‌ 1950 و 1951 و 1953، به‌ ته‌واوه‌تی‌ رۆچومه‌ نێو چالاكی‌ حزبی‌ و سیاسی‌، چونكه‌ كۆمه‌له‌ی‌ خوێندكارانی‌ كورد له‌ زۆربه‌ی‌ شاره‌كاندا بڵاوبووبۆوه‌، یه‌كێتی‌ گشتی‌ قوتابیانی‌ عیراقیش به‌وهۆیه‌ی‌ دژایه‌تی‌ ده‌كرا و ئه‌ندامانی‌ سه‌ركردایه‌تییه‌كه‌ی‌ ده‌رده‌كران و ده‌ستگیرده‌كران، له‌كاركه‌وتوو.
له‌ ساڵی‌ 1951، له‌ كۆنگره‌ی‌ دووه‌می‌ پارتی‌ به‌ ئه‌ندام هه‌ڵبژێردرام، چه‌ند گۆڕانكارییه‌كی‌ گرنگ كرا و ناوه‌ پارتی‌ گۆڕدرا بۆ پارتی‌ دیموكراتی‌ كوردستانی‌ (له‌ بری‌ كوردی‌)، سود له‌ بیروباوه‌ڕی‌ ماركسیزم- لینینیزم وه‌رگیراو و بڕیاردرا روو له‌ جه‌ماوه‌ری‌ كرێكاران و جوتیاران و كاسبكاران و خوێندكاران بكرێت، چاكسازیی‌ كشتوكاڵیش ته‌به‌نا كرا و داڕشتنه‌وه‌ی‌ هه‌موو ئه‌و پره‌نسیپانه‌ش بۆ سه‌ركردایه‌تی‌ نوێ‌ جێهێڵدرا كه‌ هه‌ڵبژێردرابوو.
منیش به‌ هه‌مان شێوه‌ وه‌ك ئه‌ندامی‌ كۆمیته‌ی‌ ناوه‌ندی‌ هه‌ڵبژێردرام، به‌ڵام سازشم كرد بۆ یه‌كێك له‌ هه‌ڤاڵه‌كانم كه‌ پارێزه‌ر بوو تازه‌ له‌ گرتوخانه‌ ئازادكرابوو، ئه‌وه‌ش به‌ ره‌چاوكردنی‌ سه‌ركه‌وتنی‌ له‌ ئه‌زمونی‌ زیندان و رۆشنبیریی‌ و ته‌مه‌نه‌كه‌ی‌، چونكه‌ من له‌و ده‌مه‌دا خوێندكارێكی‌ لاوی‌ پۆلی‌ چواری‌ ئاماده‌یی‌ بووم و ته‌مه‌نی‌ (18 ساڵی‌)ی‌ تێنه‌په‌ڕاندبوو.
له‌ هاوینی‌ 1951، بۆیه‌كه‌م جار ده‌ستگیركرام و له‌گه‌ڵ كۆمه‌ڵێك له‌ تێكۆشه‌رانی‌ حزبدا بووم كه‌ نه‌فی‌ كرابوون بۆ موسڵ، چه‌ند مانگێك ماینه‌وه‌ تا ئه‌و كاته‌ی‌ دادگا بڕیاری‌ نه‌فیكردنه‌كه‌ی‌ هه‌ڵوه‌شانده‌وه‌.
له‌ ساڵی‌ خوێندنی‌ 1951-1952، چوومه‌ دواناوه‌ندی‌ له‌ كه‌ركوك، له‌وێ‌ ده‌ستمرد به‌ كۆكردنه‌وه‌ و بنیاتنانه‌وه‌ی‌ رێكخستنه‌كانی‌ حزب كه‌ په‌رته‌وازه‌ بووبوون.
كرێكاران و خوێندكاران و مامۆستایانم كۆكرده‌وه‌ بۆ پێكهێنانی‌ لیژنه‌ی‌ مه‌حه‌لی‌ و ده‌ستكردن به‌ كار و خه‌بات له‌نێو كرێكاران و خوێندكاران و كاسبكاران.
دوای‌ ته‌واوكردنی‌ خوێندنی‌ ئاماده‌یی‌ و له‌ یه‌كه‌م خول، نمره‌كانم شیابوون بۆ به‌ده‌ستهێنانی‌ زه‌ماله‌ی‌ خوێندن له‌ دره‌وه‌ی‌ وڵات، پێم باش بوو له‌ وڵاتدا بمێنمه‌وه‌ و بچمه‌ كۆلێژی‌ ماف، بۆیه‌كه‌م جار به‌شداریم له‌ چه‌ندان خۆپیشاندانی‌ خوێندكاران كرد له‌ ساڵی‌ 1952.
به‌رده‌وام بووم له‌سه‌ر خه‌باتی‌ حزبی‌ و سیاسی‌ و به‌ ئه‌ندامی‌ كۆنگره‌ی‌ سێیه‌می‌ حزب هه‌ڵبژێردرام كه‌ له‌ مانگی‌ كانوونی‌ دووه‌می‌ 1953 له‌ كه‌ركوك سازكرا و تێیدا ئه‌و هه‌موار و گۆڕانكاریانه‌ په‌سه‌ندكران كه‌ له‌لایه‌ن كۆنگره‌ی‌ دووه‌مه‌وه‌ بۆ گۆڕینی‌ ناوی‌ حزب و پرۆگرامی‌ چه‌پڕه‌وی‌ نوێ‌ پێشنیاركرابوون، له‌ كۆنگره‌كه‌دا به‌ ئه‌ندامی‌ كۆمیته‌ی‌ ناوه‌ندی‌ حزب هه‌ڵبژێردرام.
له‌سه‌ر راسپارده‌كانی‌ كۆنگره‌ی‌ حزبی‌، زۆربه‌ی‌ هه‌وڵه‌كانم بۆ دامه‌زراندنی‌ یه‌كێتی‌ قوتابیانی‌ كوردستان عیراق چڕكرده‌وه‌ و له‌گه‌ڵ كۆمه‌ڵێك له‌ هه‌ڤاڵان سه‌ركه‌وتبوو بوین له‌ دامه‌زراندنی‌.
بۆیه‌م جار نامیلكه‌یه‌كم نوسی‌ به‌ ناونیشانی‌ یه‌كێتی‌ قوتابیانی‌ كوردستان عیراق بۆچی‌؟
سه‌ركه‌وتووبوین له‌ دامه‌زراندنی‌ لقه‌كانی‌ یه‌كێتییه‌كه‌ له‌ شاره‌ كوردییه‌كان. به‌ سكرتێری‌ گشتی‌ یه‌كێتی‌ قوبتانیانی‌ كوردستان هه‌ڵبژێردرام.
له‌ هه‌مان ساڵدا له‌گه‌ڵ هه‌ندێك له‌ رۆشنبیران هاوبه‌شیم كرد له‌ دامه‌زراندنی‌ یه‌كێتی‌ لاوانی‌ دیموكراتی‌ كوردستان كه‌ به‌ هه‌مان شێوه‌ به‌ سكرتێری‌ گشتی‌ یه‌كێتییه‌كه‌ هه‌ڵبژێردرام.
له‌ هه‌مان ساڵدا به‌ ئه‌ندامی‌ مه‌كته‌بی‌ سیاسی‌ حزب هه‌ڵبژێردرام.
له‌ زانكۆ به‌ جۆش و خرۆشه‌وه‌ به‌رده‌وام بووم له‌سه‌ر كار و چالاكی‌ سیاسی‌ و حزبی‌ و خوێندكاران و لاوان، په‌یوه‌ندیم به‌ نوێنه‌رانی‌ خوێندكارانی‌ هه‌موو حزبه‌ عیراقییه‌كانه‌وه‌ كرد، حزبه‌كانیش له‌ حزبی‌ شیوعی‌ و نیشتمانی‌ دیموكراتی‌ و ئیستیقلال و به‌عسی‌ عه‌ره‌بی‌ ئیشتیراكی‌ پێكهاتبوون.
له‌گه‌ڵ ئه‌واندا په‌یوه‌ندی‌ تێكۆشان و كاریی‌ هاوبه‌شمان رێكخست كه‌ خۆی‌ له‌ خۆپیشاندان و چالاكی‌ نیشتمانی‌، چه‌ندان جار رووبه‌ڕووی‌ ده‌ستگیركردن بوومه‌وه‌ كه‌ به‌شێوه‌یه‌كی‌ رێكخراو خوێندكاره‌ چالاكه‌كان له‌ بۆنه‌ نیشتمانی‌ و نێونه‌ته‌وه‌ییه‌كاندا رووبه‌ڕووی‌ ده‌بوونه‌وه‌، ئه‌و ده‌ستگركردنانه‌ش بۆ ئه‌وه‌ بوون تا رێگه‌ی‌ ئه‌نجامدانی‌ ئه‌و چالاكیانه‌مان لێبگرن.
له‌ بۆنه‌كانی‌ رۆژی‌ سه‌ركه‌وتنی‌ شۆڕشی‌ چین و شۆڕشی‌ ئۆكتۆبه‌ر و یادی‌ راپه‌ڕینی‌ تشرین و رۆژی‌ سوپای‌ عیراقی‌ و یادی‌ وه‌سبه‌ی‌ كانوون و دامه‌زراندنی‌ سوپای‌ سور و له‌دایكبوونی‌ پادشا و جه‌ژنی‌ نه‌ورۆز و یه‌كی‌ ئایار و ئه‌وانی‌ تردا، ده‌ستگیرده‌كراین.
له‌و میوانه‌ به‌رده‌وامه‌كانی‌ گرتوخانه‌ی‌ به‌غدا بووم. وێڕای‌ ئه‌وه‌ش له‌ تاقیكردنه‌وه‌كاندا سه‌ركه‌وتووبووم.
له‌ تشرینی‌ 1953 به‌شداریی‌ هه‌ڵبژاردنی‌ په‌رله‌مانیمان كرد، بانگهێشتكه‌ری‌ كاندیدێكی‌ رۆشنبیری‌ حزب بووم، له‌ شاره‌كان و گونده‌كان وتارم پێكه‌ش ده‌كرد و خه‌ڵك هانده‌دا بچنه‌ سه‌ر سنوده‌قه‌كانی‌ ده‌نگدان، به‌وشێوه‌یه‌ كاندیده‌كه‌مان سه‌ركه‌وتوو بوو.
له‌ماوه‌ی‌ پشووی‌ هاوین و به‌ درێژایی‌ ساڵانی‌ 1953 و 1954، ده‌چووم له‌نێو جوتیاراندا كارم ده‌كرد و به‌ نهێنی‌ سه‌رقاڵی‌ رۆشنبیركردنی‌ كادره‌ جوتیاره‌كانی‌ حزب بووم.
له‌ هاوینی‌ ساڵی‌ 1955، به‌شێوه‌یه‌كی‌ نهێنی‌ به‌ پاسپۆرتێك كه‌ پاسپۆرتی‌ خۆم نه‌بوو، سه‌فه‌رم كرد بۆ سوریا و له‌وێوه‌ بۆ وارشۆ- پۆڵۆنیا، تا به‌شداریی‌ له‌ فێستیڤاڵی‌ خوێندكاران و لاوانی‌ جیهانی‌ بكه‌م. له‌ سوریا په‌یوه‌ندیم به‌ كه‌سێتییه‌ كورده‌كانه‌وه‌ كورد.
له‌ فێستیڤاڵه‌كه‌دا هه‌وڵماندا وه‌ك وه‌فدی‌ كوردی‌ دانمان پێدابنرێت، به‌ڵام به‌هۆی‌ نه‌یاری‌ وه‌فدی‌ عیراقی‌ له‌و كاره‌دا شكستخواردوو بوین، دوای‌ پێداگری‌ ئێمه‌ وه‌ك وه‌فدی‌ كوردی‌ له‌ چوارچێوه‌ی‌ وه‌فدی‌ عیراقی‌، مافی‌ به‌ستنی‌ كۆبوونه‌وه‌مان پێدرا له‌گه‌ڵ وه‌فده‌ به‌شداربووه‌كان و پێشكه‌شكردنی‌ دیارییه‌كان كه‌ له‌گه‌ڵ خۆماندا له‌ كوردستانه‌وه‌ هێنابوومان. به‌ هه‌مان شێوه‌ و به‌ جلوبه‌رگی‌ نیشتمانییه‌وه‌ سه‌مای‌ كوردیمان له‌ ئاهه‌نگه‌كاندا له‌گه‌ڵ وه‌فدی‌ عیراقی‌ پێشكه‌ش كرد و به‌شداریمان هه‌بوو له‌ چاوپێكه‌وتنه‌كاندا له‌گه‌ڵ وه‌فده‌ به‌شداربووه‌كان.
كۆبوونه‌وه‌یه‌كی‌ تایبه‌ت به‌ خۆمان رێكخست و نوێنه‌رانی‌ وه‌فدی‌ سۆڤیه‌ت و چین و عه‌ره‌به‌كان و ئێرانی‌ و فه‌ره‌نسایی‌ و ئیتاڵی‌ و ئه‌ڵمانی‌ و بریتانی‌ و هیندستانی‌ و ئه‌ندۆنیسیمان بانگهێشت كرد، وێڕای‌ بانگهێشتكردنی‌ نازم حیكمه‌ت شاعیری‌ گه‌وره‌ی‌ تورك كه‌ وه‌ك كه‌سێتییه‌كی‌ نێوده‌وڵه‌تی‌ ده‌ركه‌وتوو له‌ زیندان هه‌ڵاتبوو.
كۆبوونه‌وه‌كه‌ كه‌ به‌ وتاره‌كه‌ی‌ نازم حیكمه‌ت سه‌ركه‌وتنی‌ به‌ده‌ستهێنا، تێیدا ئه‌و شاعیره‌ هه‌ستی‌ دۆستانه‌ی‌ خۆی‌ به‌رانبه‌ر به‌ گه‌لی‌ كورد و ده‌سته‌به‌ركردنی‌ مافی‌ چاره‌نوس ده‌ربڕی‌، هیواشی‌ خواست له‌ رۆژی‌ به‌رزكردنه‌وه‌ی‌ ئاڵای‌ كوردستانی‌ سه‌ربه‌خۆدا بانگهێشت بكرێت.
ئه‌و وتاره‌  كه‌ له‌لایه‌ن كه‌سێتییه‌كی‌ نێونه‌ته‌وه‌یی‌ ده‌ركه‌وتووه‌وه‌ پێشكه‌ش كرا، كاردانه‌وه‌ی‌ هه‌بوو بۆسه‌ر وتاری‌ وه‌فده‌ چینی‌ و هیندستانی‌ و ئه‌وروپاییه‌كان كه‌ به‌ هه‌مان شێوه‌ ئه‌وانیش پشتیوانیان له‌ خه‌باتی‌ گه‌لی‌ كوردستان و مافی‌ كورد كرد بۆ دیاریكردنی‌ چاره‌نوسی‌ خۆی‌.
له‌و كۆبوونه‌وه‌یه‌دا، دیارییه‌كان به‌ ناوی‌ لاوان و خوێندكارانی‌ كوردستانه‌وه‌ پێكه‌ش به‌ وه‌فده‌ ئاماده‌بووه‌كان كرا و به‌ هه‌مان شێوه‌ دیارییه‌كانی‌ ئه‌وانیش وه‌رگیران.
هه‌روه‌ها وه‌ك وه‌فدی‌ چاودێر به‌ ناوی‌ یه‌كێتی‌ لاوانی‌ كوردستانی‌ دیموكراتی‌ به‌شداریمان له‌ كۆنگره‌ی‌ یه‌كێتی‌ لاوانی‌ دیموكراتی‌ جیهانی‌ كرد.
له‌ كۆتایی‌ فێستیڤاڵه‌كه‌، له‌ چوارچێوه‌ی‌ وه‌فدی‌ عیراقی‌ بانگهێشت كرام بۆ سه‌ردانی‌ كۆماری‌ چینی‌ میللی‌، له‌ وارشۆوه‌ به‌ شه‌مه‌ندۆفێر له‌رێی‌ یه‌كێتی‌ سۆڤیه‌ته‌وه‌ سه‌فه‌رمان كرد بۆ په‌كین.
له‌ میانی‌ سه‌ردانه‌كه‌دا خۆم وه‌ك نوێنه‌ری‌ خوێندكاران و لاوانی‌ كوردستان ده‌ناساند و به‌ ناوی‌ ئه‌وانه‌وه‌ به‌شداریم له‌ كۆبوونه‌وه‌ و چاوپێكه‌وتنه‌ جیاجیاكاندا ده‌كرد و تێیاندا بزوتنه‌وه‌ی‌ رزگاریخوازیی‌ كوردستانم شیده‌كرده‌وه‌.
له‌ یه‌كێك له‌ چاوپێكه‌وتنه‌كاندا دیاریی‌ یه‌كێتی‌ ژنانی‌ كوردستانم پێشكه‌ش به‌ مادام سن یان سن جێگری‌ سه‌رۆك كۆماری‌ ئه‌و ده‌مه‌ی‌ چین كرد و به‌ هه‌مان شێوه‌ دیاریی‌ ئه‌وم بۆ یه‌كێتی‌ ژنانی‌ كوردستان وه‌رگرت.
له‌و ده‌مه‌وه‌ سه‌رسام بووم به‌ گه‌لی‌ چین و خه‌باتی‌ دوورودرێژی‌ گه‌له‌كه‌ و شارستانی‌ و بیری‌ شۆڕشگێڕانه‌ی‌ چینی‌.
سودێكی‌ زۆرم له‌ ئه‌زمون و نوسینه‌ چینییه‌كان له‌باره‌ی‌ جه‌نگی‌ پارتیزانی‌ و شێوازیی‌ سودوه‌رگرتن له‌و ئه‌زمونه‌ فێر بووم له‌ماوه‌ی‌ ساڵانی‌ دوورودرێژی‌ خه‌باتی‌ چه‌كداری‌ له‌ چیاكانی‌ كوردستانی‌ عیراق.
له‌كاتی‌ گه‌ڕانه‌وه‌دا بۆ ماوه‌ی‌ دوو هه‌فته‌ له‌ مۆسكۆ مامه‌وه‌ و له‌و ماوه‌یه‌ هه‌وڵمدا په‌یوه‌ندی‌ بكه‌م به‌ جه‌نه‌راڵ بارزانی‌ سه‌رۆكی‌ حزب و هه‌ڤاڵه‌كانی‌، به‌ڵام هه‌رچه‌نده‌ ناونیشانی‌ په‌یوه‌ندیكردن پێوه‌یان و نامه‌ناردن بۆیان نه‌متوانی‌ بیانبینم.
له‌ مۆسكۆ و له‌ رادیۆی‌ مۆسكۆ، وتارێكم پێشكه‌ش كرد و تێیدا هێرشم كرده‌ سه‌ر ئه‌و پرۆژه‌ ئیمپریالیستیانه‌ی‌ كه‌ له‌ هاوپه‌یمانی‌ و كۆنگره‌كان پێكهاتبوون و حكومه‌تی‌ شاهانه‌ جێبه‌جێی‌ ده‌كردن.
كاتێكیش به‌ نهێنی‌ گه‌ڕامه‌وه‌ نیشتمان، به‌ تۆمه‌تی‌ سه‌فه‌ركردن بۆ مۆسكۆ و پێشكه‌شكردنی‌ وتار له‌ رادیۆدا ده‌ستگیركرام، تۆمه‌ته‌كه‌م ره‌تكرده‌وه‌ و هیچم به‌سه‌ردا ساغ نه‌بۆوه‌، به‌ڵام مانه‌وه‌م له‌ زیندان بێبه‌شی‌ كردم له‌ ته‌واوكردنی‌ زانكۆ، چونكه‌ له‌و ده‌مه‌دا له‌ قۆناغی‌ چواری‌ كۆلێژ بووم و بۆ ماوه‌ی‌ ساڵێك فه‌سڵكرام.
له‌ماوه‌ی‌ بێبه‌ش بوون له‌ خوێندن، له‌نێو خوێندكاراندا درێژه‌مدا به‌ تێكۆشان، كۆنگره‌ی‌ دووه‌می‌ خوێندكارانی‌ كوردستانمان سازكرد و چالاكییه‌ حزبییه‌كانم له‌ سه‌ركردایه‌تی‌ و رێكخستنه‌ حزبییه‌كان له‌ چه‌ندان شار درێژه‌پێدا.
له‌ ساڵی‌ 1956 گه‌ڕامه‌وه‌ بۆ خوێندن، به‌ڵام هه‌ر زوو خۆپیشاندان له‌ كۆلێژه‌كان ده‌ستییان پێكرد و و منیش به‌وپه‌ڕی‌ چالاكی‌ و جۆش و خرۆشه‌وه‌ به‌شداریم كرد كه‌ له‌ دژی‌ دوژمنكاریی‌ سێ‌ قۆڵی‌ بریتانی‌ و فه‌ره‌نسایی‌ و ئیسرائیلی‌ بوو بۆسه‌ر میسر، به‌وهۆیه‌وه‌ فه‌رمانی‌ ده‌ستگیركردنم بۆ ده‌رچوو، كارگێڕی‌ كۆلێژ بڕیاریدا فه‌سڵكردنی‌ ته‌واوه‌تیم بۆده‌ربكات به‌وپێیه‌ی‌ به‌شداریی‌ ده‌كه‌م له‌ خۆپیشاندانه‌كان و له‌ بزوتنه‌وه‌ی‌ پشتیوانانی‌ ئاشتی‌ عیراقی‌ كه‌ به‌شێك بوو له‌ بزوتنه‌وه‌ی‌ پشتیوانانی‌ ئاشتی‌ جیهانی‌.
خۆم راده‌ستی‌ پۆلیس نه‌كرد، له‌ژێر زه‌مینه‌كاندا كارم ده‌كرد و ده‌زگای‌ چاپم به‌ڕێوه‌ده‌برد و سه‌رپه‌رشتی‌ ده‌ركردنی‌ بڵاوكراوه‌ی‌ نهێنی‌ حزبم ده‌كرد. تا ساڵی‌ 1957 به‌شێوه‌یه‌كی‌ نهێنی‌ له‌ شاره‌كانی‌ كه‌ركوك و سلێمانی‌ مامه‌وه‌ و دواتر جارێكی‌ تر سه‌فه‌رم كرد بۆ سوریا و پاشان بۆ یه‌كێتی‌ سۆڤیه‌ت تا ئاماده‌ی‌ فێستیڤاڵی‌ لاوان و قوتابیان بمم له‌ چوارچێوه‌ی‌ وه‌فدی‌ عیراقی‌.
له‌ چوارچێوه‌ی‌ وه‌فدی‌ عیراقی‌ به‌ یه‌ك تیم به‌شداریمان كرد له‌ چه‌ندان چالاكی‌ و به‌ ناوی‌ لاوانی‌ كوردتانه‌وه‌ دیاریمان پێشكه‌ش كرد، له‌نێوان ئه‌و دیاریانه‌شدا دیارییه‌كی‌ ژنانه‌مان پێشكه‌ش به‌ دایكی‌ زویای‌ پاڵه‌وانی‌ سۆڤیه‌تی‌ كرد. جارێكی‌ تر وه‌ك وه‌فدی‌ چاودێر به‌شداریمان له‌ كۆنگره‌ی‌ جیهانی‌ یه‌كێتی‌ لاوانی‌ جیهانی‌ كرد. چاومان كه‌وت به‌ د.عه‌زیز شه‌مدینی‌ سه‌ركرده‌ی‌ شۆڕشگێڕی‌ كوردی‌ و دواتر بانگهێشت كراین بۆ چاوپێكه‌وتن له‌گه‌ڵ خوالێخۆشبوو جه‌نه‌راڵ مسته‌فا بارزانی‌ كه‌ پێكه‌وه‌ بۆ چه‌ند رۆژێك باسمان له‌ كاروباری‌ حزب و رۆڵ و په‌یوه‌ندییه‌كانی‌ كرد.
په‌یوه‌ندییه‌كی‌ رێكخراومان له‌گه‌ڵیدا دروستكرد. له‌ گه‌ڕانه‌وه‌مدا وێنه‌ی‌ نوێی‌ ئه‌وم له‌گه‌ڵ خۆمدا بۆ هه‌ڤاڵان هێنا بۆ سوریا و پاشان بۆ نیشتمان، له‌ سوریا به‌شداریم هه‌بوو له‌ هاندانی‌ تێكۆشه‌رانی‌ كورد بۆ دامه‌زراندنی‌ حزبێكی‌ دیموكراتی‌ تایبه‌ت به‌ خۆیان.
چاوم به‌ مامۆستا كه‌مال فوئاد، عه‌بدولڕه‌حمان زه‌بیحی‌، هه‌ژار كه‌وت و پێكه‌وه‌ وه‌فدێكمان پێكهێنا و سه‌ردانی‌ حزبی‌ به‌عسی‌ عه‌ره‌بی‌ ئیشتیراكی‌ و سه‌رۆكی‌ ئه‌نجومه‌نی‌ نوێنه‌ران و سه‌رۆكی‌ شوعبه‌ی‌ دوو و ئه‌فسه‌ری‌ ده‌ستڕۆیشتووی‌ سوپا كرد و له‌گه‌ڵیدا رێكه‌وتین بۆ سازدانی‌ چاوپێكه‌وتنێك له‌نێوان سه‌رۆك جه‌مال عه‌بدولناسر و جه‌نه‌راڵ بارزانی‌ له‌میانی‌ یه‌كه‌م سه‌ردانی‌ عه‌بدولناسر بۆ یه‌كێتی‌ سۆڤیه‌ت، هه‌روه‌ها رێكه‌وتین له‌سه‌ر وه‌رگرتنی‌ چه‌ك له‌وان له‌كاتی‌ به‌رپاكردنی‌ شۆڕش له‌دژی‌ حكومه‌تی‌ عیراقی‌. پاشان به‌نهێنی‌ گه‌ڕامه‌وه‌ به‌غدا.
له‌ به‌ره‌به‌یانی‌ رۆژی‌ 14ی‌ ته‌مموزی‌ 1958 و له‌كاتی‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی‌ به‌یاننامه‌ی‌ یه‌كه‌می‌ شۆڕشی‌ سوپا به‌سه‌ر حكومه‌ت، له‌ شوێنی‌ خۆشاردنه‌وه‌م هاتمه‌ده‌ره‌وه‌ و به‌ره‌و لای‌ هه‌ڤاڵانی‌ حزب به‌رێكه‌وتم و پێكه‌وه‌ كۆبوونه‌ویه‌كی‌ جه‌ماوه‌ریمان رێكخست بۆ پشتیوانی‌ له‌ شۆڕش، پاشان چوومه‌ كه‌ركوك بۆ ئاماده‌بوون له‌ كۆبوونه‌وه‌ی‌ لیژنه‌ی‌ كۆمیته‌ی‌ ناوه‌ندی‌ حزب كه‌ رایگه‌یاندپشتیوانی‌ له‌ شۆڕش ده‌كات و هیوای‌ ده‌خوازێت ببێته‌ مایه‌ی‌ هێنانه‌دی‌ دیموكراتی‌ بۆ گه‌لی‌ عیراق و ده‌سته‌به‌ركردنی‌ مافه‌ نه‌ته‌وه‌ییه‌كانی‌ گه‌لی‌ كورد له‌ چوارچێوه‌ی‌ عیراقی‌ نوێ‌.
دوای‌ ماوه‌یه‌كی‌ كه‌م، ئیمتیازی‌ گۆڤارێكی‌ سیاسیمان ده‌سته‌به‌ركرد و وه‌ك هه‌واڵساز ده‌ستم به‌كاركردن كرد، له‌و ده‌مه‌وه‌ ده‌ستمكرد به‌ كاركردن له‌ رۆژنامه‌ی‌ ئاشكرا و له‌ رۆژنامه‌ی‌ رۆژانه‌ی‌ حزب.
ده‌ستم كرد به‌ چالاكییه‌كی‌ رۆژنامه‌گه‌ریی‌ كاریگه‌ر. پاشان به‌شداریم كرد له‌ هه‌ڵبژاردنی‌ سه‌ندیكای‌ رۆژنامه‌وانانی‌ عیراقی‌ و به‌ ئه‌ندامی‌ لیژنه‌ی‌ ئیداریی‌ سه‌ركردایه‌تی‌ هه‌ڵبژێردرام.
گه‌ڕامه‌وه‌ كۆلێژ بۆ ته‌واوكردنی‌ خوێندن و مافی‌ په‌ڕینه‌وه‌م ره‌تكرده‌و كه‌ شۆڕش بۆ خوێندكارانی‌ دانابوو، له‌ ساڵی‌ 1959 خوێندنم ته‌واو كرد و له‌نێوان وه‌جبه‌ی‌ یه‌كه‌می‌ ده‌رچوانی‌ خولی‌ یه‌كه‌می‌ زانكۆی‌ به‌غدابووم كه‌ له‌ كۆكردنه‌وه‌ی‌ قه‌واره‌ جیاجیاكان له‌ چوارچێوه‌ی‌ خۆیدا دامه‌زرابوو.
دوای‌ ته‌واوكردنی‌ خوێندن، بانگكراین بۆ كۆلێژی‌ ئه‌فسه‌رانی‌ یه‌ده‌گ كه‌ به‌ هه‌مان شێوه‌ خوێندنمان تێدا ته‌واوكرد.
پاشان خواستم بوو بچمه‌ خوێندنگه‌ی‌ دروع، چونكه‌ حه‌زم ده‌كرد خزمه‌تی‌ سه‌ربازی‌ وه‌ك ئه‌فسه‌ر له‌ به‌شی‌ دروع ته‌واون بكه‌م، له‌ وه‌جبه‌ی‌ یه‌كه‌می‌ تانكه‌ سۆڤیه‌تییه‌كان (T-54)  كارم كرد، به‌وپێیه‌ی‌ ئه‌فسه‌ر بووم له‌نێو سوپا بێبه‌شكرام له‌ به‌شداریكرن له‌ كۆنگره‌ی‌ ئاشكرای‌ حزب، به‌ڵام سه‌رله‌نوێ‌ وه‌ك ئه‌ندام له‌ كۆمیته‌ی‌ ناوه‌ندی‌ هه‌ڵبژێردرام.
دوای‌ ته‌واوكردنی‌ خزمه‌تی‌ سه‌ربازی‌ له‌نێو سوپا، گه‌ڕامه‌وه‌ كاركردن له‌ رۆژنامه‌ی‌ رۆژنامه‌ی‌ حزب وه‌ك به‌ڕێوه‌به‌ری‌ نوسین و به‌دوور بووم له‌كاری‌ پارێزه‌ری‌ ته‌نیا له‌و سكاڵایانه‌دا نه‌بێت كه‌ له‌دژی‌ سه‌رنوسه‌ری‌ رۆژنامه‌ و مامۆستا ئیبراهیم ئه‌حمه‌د سكرتێری‌ حزب به‌رز ده‌كرانه‌وه‌.
ده‌ستمكرد به‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی‌ یاده‌وه‌رییه‌كان له‌سه‌ر فێستڤاڵی‌ لاوان و قوتابیان و سه‌ردانه‌كانم بۆ چین و یه‌كێتی‌ سۆڤیه‌ت و پۆڵۆنیا و بزوتنه‌وه‌ رزگاریخوازه‌كان له‌ ئه‌فریقا.
له‌گه‌ڵ سه‌كرده‌یه‌كی‌ شیوعی‌ كه‌وتمه‌ مشتومڕێكی‌ فكرییه‌وه‌ له‌باره‌ی‌ پێویستی‌ بوونی‌ حزبێكی‌ پێشڕه‌وی‌ كوردستانی‌ و پێویستی‌ بوونی‌ رێكخراوه‌كانی‌ لاوان و خوێندكاران و ژنانی‌ كوردستانی‌.
كاتێكیش ناكۆكییه‌كان له‌نێوان حزبه‌ شیوعیه‌كاندا سه‌ریانهه‌ڵدا، مه‌یلم به‌لای‌ شێوازه‌ چینییه‌كه‌دا هه‌بوو، شێوازیی‌ سه‌ركردایه‌تیكردنی‌ خرۆشۆف و هه‌ڵسوكه‌وته‌ سه‌ره‌ڕۆكانیم به‌لاوه‌ باش نه‌بوو.
وه‌ك رۆژنامه‌نوس سه‌رۆكایه‌تی‌ وه‌فدێكم كرد بۆ كۆماری‌ بولگاریای‌ میللی‌، به‌ دید و راوبۆچونێكی‌ باشه‌وه‌ گه‌ڕامه‌وه‌، جگه‌ له‌ هه‌ڵوێست به‌رانبه‌ر به‌ كه‌مینه‌ی‌ توركمانی‌ نه‌بێت.
كاتێك سه‌رۆكی‌ شۆڕشی‌ 14ی‌ ته‌مموز خوالێخۆشبوو عه‌بدولكه‌ریم قاسم له‌ په‌یڕه‌وی‌ دیموكراتی‌ لایدا و ده‌ستیكرد به‌ راوه‌دونانی‌ شیوعییه‌كان و رێكخراوه‌كانی‌ كرێكاران و جوتیاران و دیموكراته‌كان و نزیكبوونه‌وه‌ له‌و سه‌رۆك هۆزه‌ كوردیانه‌ی‌ له‌ كۆنه‌وه‌ به‌ دژایه‌تیكردنی‌ بزوتنه‌وه‌ی‌ رزگاریخوازی‌ كورد و بارزانییه‌كان ناسرابوون، حزبه‌كه‌مان بڕیاریدا ده‌ست به‌ ره‌خنه‌گرتن له‌و هه‌ڵسوكه‌وتانه‌ و به‌رگری‌ له‌ دیموكراتی‌ و داوای‌ ئه‌نجامدانی‌ هه‌ڵبژاردن بكات.
په‌یوه‌ندی‌ خوالێخۆشبوو جه‌نه‌راڵ بارزانی‌ سه‌رۆكی‌ حزبه‌كه‌مان زۆر باش بوو له‌گه‌ڵ خوالێخۆشبوو قاسم، به‌ڵام دوای‌ دوو ساڵ ئه‌و په‌یوه‌ندییه‌ تێكچوو، چونكه‌ جه‌نه‌راڵ قاسم مه‌یلی‌ به‌لای‌ ئه‌و هۆزه‌ كوردیانه‌دا هه‌بوو كه‌ دژایه‌تی‌ گه‌له‌كه‌یان ده‌كرد، ئه‌وه‌ش بووه‌ مایه‌ی‌ دابڕانیان له‌ یه‌كتری‌ و پاشان هه‌ڵایسانی‌ شه‌ڕ.
له‌ ساڵی‌ 1961وه‌ حكومه‌تی‌ ده‌ستیكرد به‌ چاوساندنه‌وه‌ی‌ حزبه‌كه‌مان و راوه‌دونانی‌ سه‌ركرده‌كانی‌ و رۆژنامه‌ی‌ ناوه‌ندی‌ حزب، بۆیه‌ ته‌نگژه‌ له‌نێوان حزب و جه‌نه‌راڵ قاسم دروستبوو، دواتر هه‌ندێك له‌ سه‌ركرده‌كانی‌ حزب ده‌ستگیركران و هه‌ندێكی‌ ترییان ده‌ستیان كرد به‌ خه‌باتی‌ نهێنی‌، له‌وانه‌ش ئه‌مینداری‌ گشتی‌ حزب و منیش له‌نێوان ئه‌واندا بووم.
چوومه‌ شاخ و له‌وێ‌ ده‌ستمكرد به‌ په‌یوه‌ندیكردن له‌گه‌ڵ خه‌ڵكه‌ ناڕازییه‌كه‌ و ئه‌و چه‌كدارانه‌ی‌ له‌ هه‌ندێك ناوچه‌ی‌ دیاریكراودا كۆبووبوونه‌وه‌.
له‌وێ‌ هه‌وڵماندا رێكیان بخه‌ین و به‌ره‌و ئه‌و ئاقاره‌ ئاراسته‌یان بكه‌ین كه‌ رووبه‌ڕووی‌ به‌ریه‌ككه‌وتن نه‌بنه‌وه‌ تا كاتی‌ گونجاو دێته‌پێش.
به‌ڵام حكومه‌ت له‌ 11ی‌ ئه‌یلولی‌ 1961 ده‌ستیكرد به‌ ئه‌نجامدانی‌ هێرشی‌ ئاسمانی‌ بۆسه‌ر ئه‌و ناوچانه‌ی‌ پێشمه‌رگه‌ تێیدا كۆده‌بوونه‌وه‌، پاشان به‌ فڕۆكه‌ ناوچه‌ی‌ بارزانی‌ بۆردومان كرد، ئه‌وه‌ش بووه‌ مایه‌ی‌ به‌رپابوونی‌ شه‌ڕ له‌نێوان ئێمه‌ و حكومه‌ت.
له‌ سه‌ره‌تای‌ كاریی‌ چه‌كداریی‌ و له‌ كۆتایی‌ ساڵی‌ 1961، به‌رپرسیارێتی‌ كاریی‌ چه‌كداریی‌ هه‌ردوو پارێزگای‌ كه‌ركوك و سلێمانیم گرته‌ده‌ست و له‌ سه‌ره‌تاوه‌ به‌ هێزه‌ بچوكان ده‌ستمان پێكرد كه‌ ده‌یان كه‌سیان له‌خۆده‌گرت پاشان ئه‌و هێزانه‌ رویان له‌ فراوان بوون كرد و بونه‌ سه‌دان و پاشان هه‌زاران.
به‌رپرسیارێتی‌ هێزه‌كانی‌ پێشمه‌رگه‌م گرته‌ده‌ست له‌ ناوچه‌كانی‌ كه‌ركوك و سلێمانی‌ و له‌و نێوه‌نده‌دا چه‌ندان ناوچه‌ی‌ فراوانمان رزگاركرد.
تا روخانی‌ رژێمی‌ قاسمی‌، ئه‌ركی‌ سه‌ركردایه‌تی‌ كوردم پێسێردرا بۆ دانوستان له‌گه‌ڵ حوكمڕانی‌ به‌عسی‌- ناسیۆنالیستی‌ نوێ‌، چوومه‌ به‌غدا و له‌وێوه‌ رۆیشتم بۆ قاهیره‌ و جه‌زائیر و لوبنان، په‌یوه‌ندییه‌كی‌ باشم له‌گه‌ڵ سه‌رۆك جه‌مال عه‌بدولناسر و سه‌رۆك ئه‌حمه‌د بن بله‌ دروستكرد كه‌ وامان كرد سۆزییان بۆ دۆزی‌ كورد هه‌بێت و له‌ دژی‌ رێگه‌چاره‌ی‌ سه‌ربازیی‌ بن بۆ چاره‌سه‌كردنی‌ كێشه‌ی‌ كورد.
دوای‌ شكستی‌ دانوستان له‌گه‌ڵ حكومه‌تی‌ ناوه‌ندی‌ به‌هۆی‌ پاشه‌كشه‌كردنمان له‌ به‌ڵێنه‌كانمان، و به‌ڵێنه‌كانی‌ پێشوویان و زاڵبوونی‌ باڵی‌ سه‌ربازی‌ و ده‌ستپێكردنه‌وه‌ی‌ جه‌نگێكی‌ نوێ‌ له‌ دژی‌ گه‌لی‌ كورد، چوومه‌ ئه‌وروپا و بۆ رونكردنه‌وه‌ی‌ راستی‌ داواكارییه‌كانی‌ كورد و خستنه‌ڕووی‌ دۆخی‌ ئه‌و ده‌مه‌ی‌ عیراق به‌ كوردستانه‌وه‌، سه‌ردانی‌ فه‌ره‌نسا و نه‌مسا و ئه‌ڵمانیا و یه‌كێتی‌ سۆڤیه‌تم كرد.
بۆ یه‌كه‌مجار به‌شداریم كرد له‌ كۆنگره‌ی‌ گشتی‌ كۆمه‌ڵه‌ی‌ خوێندكارانی‌ كورد له‌ ئه‌وروپا، به‌ سه‌ركه‌وتوویی‌ هه‌وڵبدا بۆ چاره‌سه‌كردنی‌ مه‌سه‌له‌ی‌ قبوڵكردنی‌ له‌ یه‌كێتی‌ نێوده‌وڵه‌تی‌ خوێندكاران (IVS).
به‌نهێنی‌ گه‌ڕامه‌وه‌ بۆ نیشتمان بۆ گێڕانی‌ رۆڵی‌ سه‌ركردایه‌تی‌ له‌ به‌ره‌ی‌ باشووری‌ كوردستان، توانیمان له‌به‌رانبه‌ر هێرش و په‌لامارێكی‌ گه‌وره‌ی‌ سه‌ربازیی‌ خۆمان رابگرین و پارێزگاریمان له‌ هێزه‌كانمان كرد له‌ ناوچه‌ سه‌ره‌كه‌ییه‌كان، ئه‌وه‌ش وایكرد ئه‌و حوكمه‌ی‌ له‌پاش ده‌رپه‌ڕاندنی‌ به‌عس هاتبوو، ناچاربكات تا دانوستان له‌گه‌ڵ سه‌ركردایه‌تی‌ كورد بكات.
ده‌مه‌وێت ئاماژه‌ به‌ هه‌ندێك خاڵی‌ گرنگ بده‌م له‌ پاڵ خه‌باتی‌ چه‌كداریی‌:
1-هیچ شێوازێكی‌ تیرۆریستیمان به‌كارنه‌هێنا، بگره‌ ئه‌و برا عیراقیانه‌ی‌ به‌دیل ده‌گیران به‌ رێزه‌وه‌ مامه‌ڵه‌یان له‌گه‌ڵ ده‌كرا و هه‌ڵسوكه‌وتێكی‌ مرۆڤانه‌یان له‌گه‌ڵ ده‌كرا، به‌رده‌وام بانگه‌شه‌مان بۆ ئه‌و راستییه‌ ده‌كرد كه‌ جه‌نگی‌ ئێمه‌ به‌رگریانه‌یه‌ و دژ به‌ گه‌لی‌ عه‌ره‌بی‌ نییه‌، به‌ڵكو دژ به‌و دیكتاتۆرییه‌ خۆسه‌پێنه‌یه‌ كه‌ به‌رۆكی‌ گه‌لی‌ گرتووه‌.
2-به‌رده‌وام بانگه‌شه‌ی‌ دیموكراتی‌ بۆ عیراق و حوكمی‌ خۆبه‌ڕێوه‌بردن بۆ كوردستان ده‌كرد.
3-پارێزگاریمان له‌ په‌یوه‌ندی‌ خه‌بات كردووه‌ له‌ روانگه‌ی‌ بڕوامان به‌ برایه‌تی‌ كورد و عه‌ره‌ب و پێویستی‌ هاوپه‌یمانی‌ كوردی‌ عه‌ره‌بی‌ له‌گه‌ڵ هێزه‌ دیموكراتی‌ و ناسرییه‌كان له‌ عیراق و له‌گه‌ڵ هه‌ردوو سه‌رۆك عه‌بدولناسر و ئه‌حمه‌د بن بله‌.
4-په‌یوه‌ندییه‌كی‌ باشمان له‌گه‌ڵ یه‌كێتی‌ سۆڤیه‌ت و بلۆكی‌ سۆسیالیزمی‌ بنیاتنا.
5-هه‌وڵماندا په‌یوه‌ندییه‌كی‌ باش له‌گه‌ڵ فه‌ره‌نسا و ئه‌مریكا و بریتانیا دروست بكه‌ین، به‌ڵام سه‌ركه‌وتنمان له‌و رووه‌وه‌ هێنده‌ نه‌بوو.
په‌یوه‌ندی‌ له‌گه‌ڵ هێزه‌ شۆڕگێڕه‌ ئێرانییه‌كان
 له‌ كۆتایی‌ ساڵانی‌ شه‌ستی‌ سه‌ده‌ی‌ رابردوو، په‌یوه‌ندییه‌كی‌ دۆستانه‌مان له‌گه‌ڵ هێزه‌ دیموكراتی‌ و شۆڕگێڕییه‌كانی‌ ئێران دروستكرد.
میوانداری‌ نوێنه‌رانی‌ رێكخراوی‌ شۆڕشگێڕی‌ حزبی‌ توده‌مان كرد و په‌یوه‌ندییه‌كی‌ باشمان له‌گه‌ڵ یه‌كێتی‌ گشتی‌ خوێندكارانی‌ ئێرانی‌ له‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ نیشتمان و له‌گه‌ڵ نوێنه‌رانی‌ به‌ره‌ی‌ نیشتمانی‌ ئێرانی‌ و رێكخراوی‌ فیدائیی‌ گه‌ل و موجاهیدانی‌ گه‌ل دروستكرد.
وێڕای‌ دروستكردنی‌ په‌یوه‌ندی‌ له‌گه‌ڵ حزبی‌ دیموكراتی‌ كوردستانی‌ ئێران.
په‌یوه‌ندی‌ له‌گه‌ڵ هێزه‌كانی‌ شۆڕشی‌ فه‌له‌ستینی‌
له‌ سه‌ره‌تای‌ ده‌ستپێكردنی‌ چالاكییه‌كانی‌ رێكخراوه‌ فیدائییه‌كانی‌ فه‌له‌ستینی‌، په‌یوه‌ندییه‌كی‌ خه‌باتگێڕیم له‌گه‌ڵیاندا دروستكرد، سه‌ره‌تا له‌گه‌ڵ به‌ره‌ی‌ میللی‌ رزگاریخوازی‌ فه‌له‌ستین كه‌ دابه‌ش بوو بۆ سێ‌ به‌ره‌و له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا په‌یوه‌ندیمان له‌گه‌ڵ هه‌موویان به‌باشی‌ مایه‌وه‌.
دواتر په‌یوه‌ندیمان له‌گه‌ڵ فه‌تح و به‌ هه‌مان شێوه‌ له‌گه‌ڵ ساعیقه‌ دروستكرد.
له‌ سه‌ره‌تای‌ ساڵانی‌ حه‌فتاوه‌، له‌گه‌ڵ مقاوه‌مه‌ی‌ فه‌له‌ستینی‌ كارم كرد له‌ بواری‌ بڵاوكردنه‌وه‌ و نوسین و رۆشنبیركردن و مه‌شقپێكردن.
له‌ دوو بۆنه‌دا خه‌ریك بوو بكوژرێم، به‌ڵام رێكه‌وت هێشتمییه‌وه‌ بۆ ته‌واوكردنی‌ كاروانی‌ خه‌باتم.
به‌رده‌وام مشتومڕی‌ ئه‌وه‌م له‌گه‌ڵیاندا هه‌بوو كه‌ رفاندنی‌ فڕۆكه‌كان و به‌كارهێنانی‌ شێوازیی‌ تیرۆریستی‌ هه‌ڵه‌یه‌ و زیان به‌ ناوبانگی‌ شۆڕگیڕیان ده‌گه‌یه‌نێت.
دامه‌زراندنی‌ یه‌كێتیی‌ نیشتمانیی‌ كوردستان
دوای‌ داڕمانی‌ شۆڕشی‌ كوردی‌ به‌هۆی‌ رێكه‌وتنی‌ ناپاكانه‌ی‌ نێوان شای‌ ئێران و سه‌دام، كاتێك قیاده‌ی‌ شۆڕش، كۆتایی‌ و هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی‌ دامه‌زراوه‌ سه‌ربازی‌ و ئیدارییه‌كان و هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی‌ پارتی‌ دیموكراتی‌ كوردستانی‌ راگه‌یاند، ئێمه‌ ده‌ستمان كرد به‌ دامه‌زراندنی‌ ده‌سته‌ی‌ دامه‌زراندنی‌ یه‌كێتیی‌ نیشتمانیی‌ كوردستان و راگه‌یاندنی‌ و په‌یوه‌ندیكردن به‌ ناوخۆوه‌ بۆ دامه‌زراندنی‌ له‌ نیشتمان.
به‌ده‌مه‌وه‌هاتنی‌ كۆمه‌ڵه‌ی‌ ماركسی‌ لینینی‌ كه‌ دواتر بووه‌ كۆمه‌ڵه‌ی‌ ره‌نجده‌رانی‌ كوردستان، و ره‌وتی‌ سۆیالیست دیموكرات كه‌ دواتر بووه‌ حزبی‌ سۆسیالستی‌ كوردستان، و به‌ده‌مه‌وه‌هاتنی‌ ده‌ستبه‌جێی‌ ئه‌و لایه‌نانه‌، بووه‌ مایه‌ی‌ ئه‌وه‌ بنكه‌یه‌كی‌ رێكخراوه‌یی‌ جه‌ماوه‌ریمان بۆ دروستببێت و بتوانین سه‌رله‌نوێ‌ شۆڕش رابگه‌یه‌نین، ئه‌وه‌ش ته‌نیا دوای‌ ساڵێك له‌ راگه‌یاندنی‌ دامه‌زراندنی‌ یه‌كێتیی‌ نیشتمانیی‌ كوردستان.
پێكهێنانی‌ یه‌كێتیی‌ نیشتمانیی‌ كوردستتن رووداوێكی‌ مێژوویی‌ و ده‌گمه‌ن بوو له‌ مێژووی‌ بزوتنه‌وه‌ی‌ رزگاریخوازی‌ كورد:
 یه‌كه‌م:-بۆیه‌كه‌م جار بوو حزبێك له‌ كه‌شی‌ شكست و بێئومێدییه‌كی‌ خنكێنه‌ردا دروست ببێت كه‌ له‌پاش داڕوخانی‌ شۆڕشی‌ كوردی‌ هه‌موو كوردستانی‌ گرتبۆوه‌.
دووه‌م:-بۆیه‌كه‌م جار بوو رێكخراوێكی‌ نیمچه‌ به‌ره‌یی‌ ده‌ربكه‌وێت كه‌ له‌ سێ‌ ره‌وتی‌ سه‌ره‌كی‌ پێكدێت و توانای‌ پێكه‌وه‌ژیان و هه‌ماهه‌نگی‌ و خه‌باتی‌ هاوبه‌شیان هه‌یه‌ و یه‌ك سه‌ركردایه‌تی‌ هاوبه‌شیان هه‌یه‌.
سێیه‌م:-بۆیه‌كه‌م جاربوو رێكخراوێك ده‌ربكه‌وێت كه‌ بیرۆكه‌ی‌ حزبی‌ قائیدی‌ ره‌تده‌كرده‌وه‌ و له‌ جێگه‌یدا داوای‌ فره‌یی‌ و به‌ره‌ی‌ نیشتمانی‌ ده‌كرد.
چواره‌م:-بۆیه‌كه‌م جار بوو رێكخراوێك ده‌ربكه‌وێت كه‌ نۆبه‌ره‌ی‌ كاره‌كانی‌ چوونه‌ نێو به‌ره‌ی‌ عیراقی‌ دیموكراتی‌ بێت.
پێنجه‌م:-بۆیه‌كه‌م جار ئه‌و رێكخراوه‌ خه‌باتكێكی‌ چه‌كدارانه‌ی‌ به‌ ناوی‌ شۆڕشی‌ دیموكراتی‌ عیراقی‌ له‌ چیاكانی‌ كوردستانه‌وه‌ ده‌ستپێكرد، ئه‌وه‌ش به‌ هه‌ماهه‌نگی‌ له‌گه‌ڵ بزوتنه‌وه‌ی‌ سۆسیالیستی‌ عه‌ره‌بی‌ و حزبی‌ به‌عسی‌ چه‌پڕه‌و و هێزه‌ دیموكراتییه‌ سه‌ربه‌خۆكان.
شه‌شه‌م:- یه‌كێتیی‌ نیشتمانیی‌ كوردستان هه‌ر له‌ سه‌ره‌تاوه‌ داوای‌ خه‌باتی‌ جه‌ماوه‌ریی‌ شۆڕگیڕانه‌ی‌ كردووه‌ كه‌ پشت به‌ جه‌ماوه‌ریی‌ گه‌ل و هاوپه‌یمانی‌ له‌گه‌ڵ هێزه‌ دیموكراتییه‌ عیراقییه‌كان ده‌به‌ستێت له‌گه‌ڵ هه‌مانگیكردن له‌گه‌ڵ هێزه‌ شۆڕگێڕه‌ كوردستانییه‌كان، ئه‌وه‌ش دروشمی‌ سه‌ره‌كی‌ بووه‌.
حه‌وته‌م:-یه‌كێتیی‌ نیشتمانیی‌ كوردستان له‌ نێوه‌خنی‌ پێكهاته‌ چه‌پڕه‌و و ماركسییه‌كانه‌وه‌ سه‌رچاوه‌ی‌ گرت و رایگه‌یاند كه‌ دژایه‌تی‌ ئیمپریالیزم و داگیركه‌ران ده‌كات و ره‌تیده‌كاته‌وه‌ سازش بۆ ئه‌و وڵاتانه‌ بكات كه‌ خاكی‌ كوردستانیان داگیركردووه‌ له‌سه‌ر بنه‌مای‌ بزوتنه‌وه‌ رزگاریخوازه‌كانیان، بگره‌ شێوازێكی‌ تری‌ گرته‌به‌ر بۆ هه‌ماهه‌نگی‌ له‌گه‌ڵ هێزه‌ شۆڕگێڕه‌كان دژ به‌ حكومه‌ته‌كانی‌ ئه‌و ده‌وڵه‌تانه‌.
خه‌باتی‌ هاوبه‌ش له‌گه‌ڵ ئۆپۆزسیۆنی‌ عیراقی‌
له‌ سه‌ره‌تای‌ دامه‌زراندییه‌وه‌، یه‌كێتیی‌ نیشتمانیی‌ كوردستان رۆڵی‌ گرنگی‌ گێڕاوه‌ له‌ یه‌كخستنی‌ ئۆپۆزسیۆنی‌ عیراقی‌ له‌ ره‌خساندنی‌ كه‌شێكی‌ پڕ له‌ دۆستایه‌تی‌ و هه‌ماهه‌نگی‌ له‌نێوان لایه‌نه‌ جیاجیاكانی‌ ئۆپۆزسیۆن.
جگه‌ له‌ هێزه‌ دیموكراته‌كان كه‌ له‌ دیمه‌شق ئیئتیلافیان كردبوو له‌ ساڵانی‌ حه‌فتاوه‌، یه‌كێتیی‌ نیشتمانیی‌ كوردستان په‌یوه‌ندییه‌كی‌ توندوتۆڵی‌ له‌گه‌ڵ ئه‌نجومه‌نی‌ باڵای‌ شۆڕشی‌ ئیسلامی‌ له‌ عیراق و حزبی‌ ده‌عوه‌ی‌ ئیسلامی‌ دروستكرد.
له‌ هه‌موو كۆنگره‌ و كۆبوونه‌وه‌كاندا یه‌كێتیی‌ نیشتمانیی‌ كوردستان هه‌ڵسوڕێنه‌ری‌ چالاكییه‌كان بووه‌ تێیاندا.
هاوڕێ‌ و هاوپه‌یمانی‌ هه‌موان بووه‌، بۆیه‌ رۆڵی‌ سه‌ركردایه‌تی‌ پێسپێردراوه‌ له‌و كۆنگرانه‌ و به‌ تایبه‌تیش له‌ كۆنگره‌كانی‌ له‌نده‌ن و سه‌ڵاحه‌دین و دوكان.
یه‌كێتیی‌ نیشتمانیی‌ كوردستان ناوچه‌ رزگاركراوه‌كانی‌ كوردستانی‌ ژێر ده‌سه‌ڵاتی‌ خۆی‌ له‌ ساڵی‌ 1991وه‌ كردبووه‌ پێگه‌یه‌ك بۆ هێزه‌ عیراقییه‌ ئۆپۆزسیۆنه‌كان، ئه‌وه‌ش رووبه‌ڕووبه‌ڕووی‌ گوشار و پیلانگێڕی‌ و بگره‌ هێرشی‌ دیكتاتۆری‌ كردبۆوه‌.
به‌وشێوه‌یه‌ خه‌باتی‌ هاوبه‌شی‌ نێوان كورد و عه‌ره‌ب و توركمانی‌ له‌نێوان عه‌لمانی‌ و ئیسلامییه‌كاندا پته‌وكرد.
له‌ سه‌روبه‌ندی‌ سه‌ركه‌وتن به‌سه‌ر دیكتاتۆری‌ به‌غداش، كوردستانی‌ رزگاركراو په‌ناگه‌ی‌ و جێ‌ داڵده‌ی‌ رزگاریخوازانی‌ عیراق بوو به‌ هه‌موو نه‌ته‌وه‌ و مه‌زهه‌ب و ئاینه‌كانه‌وه‌.
بۆیه‌ سه‌یر نه‌بوو كۆده‌نگی‌ هه‌بێت له‌سه‌ر هه‌ڵبژاردنی‌ تاڵه‌بانی‌ به‌ سه‌رۆك كۆماری‌ عیراق.
print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

حكومەتی عیراق قەرەبووی خۆپیشاندەرەكان دەكاتەوە

ئەنجومەنی وەزیرانی عیراق بڕیاردەدات بڕی 10 ملیۆن دینار بۆ كەسوكاری ...