سەرەکی » راپۆرت » گەنج وماددەی هۆشبەرپەڕە 25

گەنج وماددەی هۆشبەر

ئامادەکردنی:چنارعەزیز

ئاڵوودەبون بە ماددەی هۆشبەر یەکێکە لە دیاردە قێزەوونەکانی کۆمەڵگا، بەڕێژەیەکی زۆر گەنجان پێوەی دەناڵێنن.سەرەڕای قەدەغەکردنی بەکارهێنان وکڕین وفرۆشتنی ئەم ماددەیەو سزای تووند ساڵانە ملیۆنان کەس بە هۆیەوە دەستگیر دەکرێن.
بەکارهێنان ومەترسی ماددەی هۆشبەر کێشەیەکی جیهانیەو عێراق وهەرێمی کوردستانیش بەدەر نین لەومەترسیە. لە پێش 2003 بازرگانیکردن بە ماددەی هۆشبەر زۆر کەمبووە، بە هۆی پەیڕەوکردنی یاساو سەپاندنی سزای تووند بۆ ئەوکەسانەی بازرگانی پێوە دەکەن، بەڵام دوای 2003ئەم دیاردەیە تەشەنەی سەندووە بەهۆی کرانەوەی سنورەکانی هەرێمی کوردستان بەڕووی ووڵاتانی دراووسێی وەک تورکیاو ئێران ودامەزراندنی هێڵی ئاسمانی وفڕۆکەخانەی نێودەووڵەتی و بەهۆیە قاچاخچیانی ماددەی هۆشبەر بەهەموو شێوەیەک هەووڵدەدەن ماددەی هۆشەبەر ڕەوانەی هەرێمی کوردستان بکەن ولەناو گەنجاندا بڵاووی بکەنەوە.سەرەڕای ئەوەی زیان بەتاک دەگەیەنێت کۆمەڵگاش بەرەو هەڵدێر دەبات.
عێراق وهەرێمی کوردستان بوونەتە شووێنی ساغکردنەوەو فرۆشتنی ماددەی هۆشبەرو گواستنەوەی بۆ ووڵاتانی تری وەک سووریا، سەرەڕای دەستگیر کردنی خەڵکێکی زۆر ڕۆژبەڕۆژ ئەم دیاردەیە لەپەرسەندندایە.

ئەوهۆکارانەی وادەکات گەنج پەنابەرێتە بەر ماددەی هۆشبەر
بێکاری وهەژاری بێگوومان هەژاری لە ڕۆشنبیری وکڵتووردا، بوونی هاووڕێی خراپ وکاریگەری لەسەریان زۆرجار لادانی کۆمەڵایەتی لێدەکەووێتەوە، هەروەها خراپی باری کۆمەڵایەتی ونزمی ئاستی پەروەردەی خێزان و توندووتیژی خێزانی ونەخۆشی دەروونی وململانێ سیاسیەکان ونەمانی ئینتمای نیشتمانی وخراپی دۆخی ئەمنی ناوخۆو ووڵاتانی دراووسێی وەک سوریا وهاتنی بەلێشاوی ئاوارەو بۆ ووڵات وبڵاووبونەوەی کاری نایاسای وهاتنی کرێکاری بیانی کە ڕەنگە بەشێکیان بەکارهێنەری ماددەی هۆشبەر بن، هەروەها پەخشکردنی چەندین زنجیرە دراما کە پێچەوانەی کلتوورو داب ونەریتی کۆمەڵگان ،زۆرجار تاکەکانی کۆمەڵگا بۆ خۆدوورخستنەوە لە ڕاستیەکان وتاڵی ژیان وڕاکردن لە کێشەکان وبێتوانای لە چارەسەر کردنیان پەنا دەبەنە بەر بەکارهێنانی ماددەی هۆشبەر، زۆ بەکار هێنانیشی بەکارهێنەر لە کۆمەڵگا دووردەخاتەوەو پەراوێزی دەخات، لەڕووی دەرونیشەوە دووچاری چەندین گرفت دەبێت، گۆشەگیر دەبێت و متمانەو باوەڕ بەخۆبوون بە خۆی لەدەستدەدات ،کەسێکی شپرزەو شڵەژاو و تووڕەی لێبەرهەمدێت، بەردەوام کاتەکانی لەگەڵ ئەو هاوڕێیانەی بەسەر دەبات کە ماددەی هۆشبەر بەکاردەهێنن ولە خێزان دووردەکەونەوە. تەنانەت زۆرجار لەپێناو دەستکەووتنی ماددەی هۆشبەر تووشی دزی ولەشفرۆشی دەبنەوە. لەئەنجامدا تاک بەرەوهەڵدێر دەبات.
لەگەڵ فراوانبوونی بازرگانیکردن بەماددەی هۆشبەر لایەنە سیاسیەکان وڕۆشنبیرەکان و لە ئاستیدا بێدەنگن، لەکاتێکدا مەترسیدارترین دیاردەیەو هەڕەشەیە بۆ تێکچوونی شیرازەی خێزان ودواکەووتنی کۆمەڵگان.
تێکچوونی دۆخی ئەمنی عێراق وهەرێمی کوردستان ڕێگەخۆشکەربووە بۆبازرگانیکرن بەماددەی هۆشبەر وبڵاووبونەوەی لەناو گەنجاندا. ئەو ماددانەی کەزۆر بەکاردەهێنرێن و بازرگانیان پێوەدەکرێت وک(ئەمیفاتین، هیرۆین، کۆکاین، زۆرجۆری تر) مخەدەر یەکێکە لەترسناکترین وکووشندەترین ماددە لە جیهاندا. کەکاریگەری ڕاستەوخۆی لەسەر جەستە هەیە لەماوەیەکی کەمدا پێستی لاشەی لێدەبێتەوەو ڕەنگی دەگۆڕێت وتاسەر ئێسقانی دەبات وزامی گەورە لەسەر لاشە دەردەکەووێت وکەسی تووشبوو ناتوانێت وازی لێبهێنێت.
ئاڵوودەبوون بەماددەی هۆشبەر بە نەخۆشیەکی مێشکی دادەنرێت ودەبێتە هۆی گۆڕینی پێکهاتەو شێوازی کارکردنی مێشک وبەرزبوونەوەی فشاری خوێن وبەرگری لەش دژی نەخۆشی لاواز دەبێت وتووشبوون بەنەخۆشی ئایدز لەڕێی بەکارهێنانی دەزری پیسەوە.
جگە لەزیانی تەندرووستی زیانی کۆمەڵایەتیشی لێدەکەووێتەوە وەک زۆربوونی ڕێژەی تاوانی دزی وبەکارهێنانی توندوتیژی کووشتنن وتێکچوونی شیرازەی خێزان وزیادبوونی ڕێژەی جیابوونەوەو سەرلێشێوان وئیهمال کردنی منداڵ ،هەڕەشەیە بۆدەستدرێژی سێکسی بۆ سەر کەسانی دەوروبەر ونەمانی توانای کارکردن ودابڕان لە خوێندن وتێکچوونی باری ئابووری.

بۆچارەسەرکردنی ئەم دیاردەیە:
چارەسەرکردنی کێشەوقەیرانە ئابووریەکان وڕەخساندنی هەلی کار بۆ گەنجان وبڵاووکردنەوەی هۆشیاری لە ناوەندەکانی خوێندندا، بوونی ناوەندێکی دەروونی وپەیوەندیکردن بەپزیشکی دەروونی ووەرگرتنی چارەسەر، پتەوکردنی پەیوەندیە کۆمەڵایەتیەکان ویارمەتیدانی کەسی تووشبوو، دوورکەووتنەوە لەوهاوڕێیانەی ماددەی هۆشبەر بەکاردەهێنن، بەهێزکردن وبەرزکردنەوەی ئاستی بەڕێوەبەرایەتیەکانی نەهێشتنی ماددە هۆشبەرەکان، پێوویستە هۆیەکانی ڕاگەیاندن هۆشداری زیاتر بدەنە گەنجان لەمەترسیەکانی ئاڵوودەبوون بەماددەی هۆشبەر چونکە سەرچاوەی تێکدان وکاری نەرێنین، تووند کردنی سنورەکان وچاودێری کردنیان وسزادانی ئەوکەسانەی بازرگانی پێوە دەکەن یان بەکاری دەهێنن،ئەمەش دەبێتە ڕێگر لەتەشەنە سەندن وبڵاووبونەوەی لەناو گەنجاندا.

 640 جار بینراوە