سەرەکی » وتار » ململانێی خۆرهه‌ڵات و خۆرئاوا : هیچی نوێ له‌ گۆڕێ نییه‌

روانینی دوێنێ‌ و خوێندنه‌وه‌ی‌ ئه‌مڕۆ

ململانێی خۆرهه‌ڵات و خۆرئاوا : هیچی نوێ له‌ گۆڕێ نییه‌

عه‌بدوڵڵا عه‌باس

ئه‌و رووداوانه‌ی له‌ناوچه‌ی رۆژهه‌لاِتی ناوه‌ڕاستدا رووئه‌ده‌ن ‘ ره‌نگدانه‌وه‌ی ململانێیه‌كه‌ له‌ دوای درووستكردن ‘ یان راستتر ‘ فه‌رزكردنی واقعیكی جوگرافی ( نه‌شاز ) ه‌ ‘ كه‌ به‌وردی تاوتوێكردنی ‘ ئه‌و نیشانانه‌ ئه‌دۆزرێنه‌وه‌ ‘ زلهێزه‌كان (رۆژئاواو هێزه‌ سه‌كه‌وتووه‌كانی‌ له‌ دوو شه‌ری كه‌ونیدا ) به‌ئه‌نقه‌ست جوگرافیایه‌كی سه‌قه‌تیان فه‌رزكردوه‌و بازیان به‌سه‌ر واقعی میژوودا داوه‌و به‌ئه‌نقه‌ستیش له‌وساوه‌و تا ئێستا ‘ كاربۆ قوڵكردنه‌وه‌ی هۆكارو پێداویسته‌كانی ئه‌و واقعه‌ ( نه‌شاز) ه‌ ئه‌كه‌ن ماده‌مێكی هه‌تا ئائیستایش ‘ هه‌موو ره‌نگدانه‌وه‌كانی واقعه‌كه‌ ‘ تێوه‌گلانی لایه‌نه‌كانی درێژه‌پێدانی میژوویه‌كن ‘ خاوه‌نه‌كانیان ‘ خۆیان ‘ یه‌كه‌م ده‌وریان هه‌بووه‌ له‌ بچڕ بچڕكردنیدا ‘ دووه‌م به‌ پێچه‌وانه‌ی‌ زلهێزه‌كانی‌ رۆژئاوا ) هێشتا ده‌ست له‌ ده‌ستكه‌وته‌ی ( ماڵوێرانكارانه‌ی ) له‌یه‌ك بچڕانی میژووی ( ئه‌رزو ئینسانی ) ناوچه‌كه‌ به‌رناده‌ن .
رۆژئاوا ( زلهیزو سه‌ركه‌وتووه‌كانی‌ دوای‌ دوو شه‌ڕی‌ كه‌ونیی‌ ) دووجار ( له‌دوو وه‌رچه‌رخانی میژوویدا ) له‌ زه‌فه‌ربردن به‌ ده‌ستكه‌وته‌ی سه‌پاندنی واقعی جوگرافیایه‌كی‌ سه‌قه‌ت و له‌سایه‌ی نه‌وه‌كانی‌ به‌رهه‌می‌ میژووی ئاڵۆزی‌ رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست ترساون ‘ یه‌كه‌مجار ‘ دوای سه‌ركه‌وتنی شۆرَشی ئوكتۆبه‌ر ‘ دووه‌مجار ‘ ئێستا كه‌ رووسیا چونكه‌ دوای هه‌ره‌سی شۆڕشی ئوكتۆبه‌ر میژووی كۆكی له‌یه‌كنه‌بچڕاوی له‌ناو رووسیه‌كاندا زیندوكرده‌وه‌ .
كێشه‌ی رۆژهه‌لاِتی یه‌كان و ( هه‌میشه‌ قوربانیه‌كانی‌ كێشه‌كه‌یش خه‌ڵكیه‌ نه‌ك حاكمه‌كان ) ئه‌وه‌یه‌ ‘ نه‌یانتوانیوه‌ له‌و دوو وه‌رچه‌رخانه‌ میژوویه‌دا سووده‌ مه‌ند ببن و ژیرانه‌ بۆ هه‌ستانه‌وه‌ی‌ گه‌لانی رۆژهه‌ڵات ‘ سوود له‌ ناكۆكی و ململانێی ئه‌و دوولایه‌نه‌ وه‌ربگرن بۆ گرێدانه‌وه‌ی‌ میژوو و قۆناغه‌كانی و هه‌ڵوه‌شانه‌وه‌ی‌ جوگرافیا سه‌قه‌ته‌كه‌ ..!!
ئێران و توركیا ‘ ئه‌و دوو ده‌وڵه‌ته‌ دیاره‌ن له‌رۆژهه‌لاِتی‌ ناوه‌راست ‘ كه‌ فه‌رزی جوگرافیای سه‌قه‌ت و هێشتنه‌وه‌ی میژووی ململانێ له‌ به‌ینی‌ خۆیان و دوایی‌ له‌راده‌ی‌ په‌یوه‌ندیان له‌گه‌ڵ ده‌وروبه‌ر له‌ رۆژهه‌ڵات و له‌راده‌ی‌ شوێنیان له‌ ناوندی‌ ململانێی‌ خۆسه‌پاندنی رۆژئاوا و وجوودیان له‌ موعاده‌له‌ی‌ ململانێی‌ سۆڤیه‌ت ‘ كه‌متر زه‌ره‌ر مه‌ندبوون ‘ سه‌ره‌ڕای‌ ئه‌وه‌ی مه‌سه‌له‌ی‌ ئینتیمایان بۆ ئاراسته‌ی رۆژئاوا بڕاوه‌ بوو ‘ له‌ رووداوه‌ كاریگه‌ره‌كانی خوودی‌ ناوخۆشیاندا بیر له‌وه‌ نه‌ده‌كرایه‌وه‌ بۆ چاره‌سه‌ر ‘ په‌نا بۆ ده‌لاقه‌كانی‌ ململانێی‌ ئۆردوگای رۆژئاواو ئۆردوگای‌ سۆڤیه‌ت ببه‌ن ‘ ئێرانی حمه‌ ره‌زا شا و توركیای ده‌ستگرتوو به‌ رێبازی كه‌مال ئه‌تا تورك وه‌لایان بۆ رۆژئاواو ناتۆ و به‌ئاشكرا دژ به‌ شۆره‌وی مه‌علوم بوو .
ئیستا ‘ رووسیا شۆره‌وی نییه‌ ‘ دوای ئه‌و هه‌موو ره‌نجه‌ی رۆژئاواو ( ناتۆ ) و خوودی‌ حوكمی‌ ئه‌تا تورك دایان ئاسه‌واری ئیسلام له‌ توركیا رابووردویه‌ك بێ‌ ‘ قابیلی گه‌ڕا نه‌وه‌ نه‌بێ‌ ‘ حیزبه‌كه‌ی و ناتۆی ئه‌وروپی‌ ‘ كاتێ‌ به‌خۆیان زانی رابه‌ری حیزبێكی فیكرو رێباز ئیسلامی چوه‌ شوێنه‌گه‌ی‌ ئه‌و ئه‌ته‌توركه‌ی‌ له‌داخی ئیسلام پیتی‌ عه‌ره‌بی‌ قه‌ده‌غه‌كرد ..! ‘ دوای ئه‌و هه‌موو ره‌نجه‌ی حمه‌ ره‌زا شا دای بۆ ئه‌وه‌ی‌ هه‌رچی پێی‌ ئه‌ڵێن پێداویستی‌ بینای‌ كۆمه‌لایه‌تی ‘ سیاسه‌ت ‘ بازرگانی ‘ رۆشنبیری‌ و …هتدی‌ رۆژئاوا هه‌یه‌ ‘ بیكات به‌نان و ئاو و هه‌وای ئێرانیه‌كان ‘ كه‌چی‌ كاتێ‌ به‌خۆی زانی‌ شه‌پۆلی‌ شۆڕش ‘ ئێرانی‌ ناونا ( كۆماری ئیسلامی )و ئه‌وی‌ له‌ئێرن ده‌ریكردو ئه‌نوه‌رسادات ده‌رگای‌ میسری بۆ كرده‌وه‌و به‌داخه‌وه‌ له‌وێ‌ سه‌ری‌ نایه‌وه‌ ..!
ئێستا ‘ له‌رۆژهه‌لاتی ناوه‌ڕاست ‘ واقعه‌كه‌ به‌مجۆره‌یه‌ : ئێران و توركیا ده‌سته‌مۆی جارانی رۆژئاوانین و ئه‌ساسێكیان بۆ ده‌سته‌ڵاتیان داناوه‌ پشتی به‌ دوولایه‌نی میژوویی‌ به‌ستوه‌ ( سه‌ره‌ڕای ده‌لاقه‌ مه‌ترسیداره‌كانی ) : ئاین و ره‌گی ئاره‌زووی گه‌ڕانه‌وه‌بۆ ( ئیمپراتۆریه‌تی‌ به‌ده‌سته‌ڵات ) له‌ناوچه‌كه‌ ..! ئه‌م دوو ئیرسه‌ هانده‌ری حوكمڕایانی‌ هه‌ردوولایانه‌ ‘ ته‌واو به‌پێچه‌وانه‌ی‌ سه‌رده‌می ( ململانێی رۆژهه‌ڵات و رۆژئاوای وه‌ختی‌ شه‌ڕی‌ سارد ) بكه‌ن … ئه‌وه‌ وه‌زعی ئێران و هه‌ڵوێستی له‌گه‌ڵ رۆژئاوا له‌ لوتكه‌ی به‌ره‌نگاری یه‌كتران ‘ توركیا ‘ رێبازی حوكم و ئامانجه‌كانی نه‌ك ناگۆڕێته‌وه‌ به‌ پایه‌ی ستراتیژی له‌ ( ناتۆ ) به‌ڵكو به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ ئه‌و مه‌سه‌له‌یه‌ ‘ له‌ رێبازی ئه‌نقه‌ره‌دا ‘ به‌ هێمنی پاشه‌كشه‌ی لێ‌ ئه‌كات و ئه‌ویش له‌ رێكردن بۆ سوود وه‌رگرتن له‌ ململانێی نێوان ( روسیای‌ بۆژاوه‌ به‌ رۆحی قه‌یسه‌ر ) و رۆژئاوا به‌گشتی و ئه‌مه‌ریكا به‌تایبه‌تی وه‌ك ئێران خۆی‌ نزیك ئه‌كاته‌وه‌ ‘ بۆیه‌ بینیمان ‘ ئێران كه‌ له‌سه‌ره‌تادا نارازیبو به‌ په‌لاماره‌كه‌ی توركیا بۆ سه‌ر باكوری سوریا ‘ كه‌چی‌ به‌ گه‌رمی پێشوازی له‌ رێكه‌وتنه‌كه‌ی‌ ( توتشی ) به‌ینی‌ پۆتین و ئۆردوگان كرد .
ئیستای ئێران و توركیا ‘ له‌لای كورده‌وه‌و ئیراده‌ی سیاسی یه‌وه‌ ‘ له‌ هه‌موو قۆناغه‌ رابووردوه‌كانی‌ دی‌ و وه‌رچه‌رخانه‌ سیاسی یه‌كانی‌ پیشوو ‘ پێویسته‌ زیاتر روو له‌ بیركردنه‌وه‌ی‌ واقعی بكاته‌وه‌و به‌ته‌واوی به‌دووربێ‌ له‌ لێكدانه‌وه‌ی عاتیفی و وه‌ك هه‌مووجار له‌م جۆره‌ شیكردنه‌ونه‌دا ئاماژه‌ی‌ پێ ئه‌ده‌ین ‘ چاك وایه‌ ماڵئاوای له‌ ( فه‌لسه‌فه‌ی‌ …!!! دوژمنی دوژمنه‌كه‌م دۆستمه‌ ) بكات .
هاوسوێنده‌ ئه‌وروپاییه‌كان ‘ به‌ته‌واوی له‌دیارده‌ی له‌یه‌ك نزیك بوونه‌وه‌ی روسیاو توركیا ترساون چونكه‌ ئاراسته‌كه‌ی ته‌نیا رووداوه‌كانی ئیستای بارودۆخی باكوری سوریا ( كوردستانی رۆژئاوا ) نییه‌ ‘ به‌ڵكو ئاراسته‌ی له‌وه‌ گرنگترو ستراتیژی تره‌ و هاوسوێنده‌ ئه‌وروپاییه‌كان وای ئه‌خوێننه‌وه‌ و توركیا كه‌ تاقه‌ ئه‌ندامی ( نامۆیه‌ به‌واقعی سیاسی و عه‌سكه‌ریی ) هه‌موو ولاِتانی دی ئه‌وروپایی‌ ( یه‌ك ئاراسته‌ ) ‘‘ كه‌چی ئه‌و هه‌نگاوه‌ی ئه‌نقه‌ره‌ به‌ ( ترسناك ) حساب ئه‌كه‌ن و وای بۆ ئه‌چن له‌وانه‌یه‌ ببێته‌ مایه‌ی زیاندان له‌ هێزو وجوودی‌ ( ناتۆ ) به‌رامبه‌ر زلهێزه‌كانی دی‌ مه‌یدانی ململانێی نێو ده‌وڵه‌تی‌ ( روسیاو چین ) ‘ هه‌ڵویستیشیان له‌وه‌ ئه‌چێت بیركردنه‌وه‌ له‌ ( ته‌نگ هه‌ڵچنین ) به‌ توركیای ( ده‌وڵه‌ت و ئیراده‌ ) ئه‌گه‌ر مه‌حاڵ نه‌بێ‌ ‘ زۆر دووره‌ .
ئه‌م خوێندنه‌وه‌یه‌ بۆ ململانێی نێوان هێزه‌ كاریگه‌ره‌كانی مه‌یدانی نێوده‌وڵه‌تی دوای ته‌نگ هه‌ڵچنین به‌ له‌خۆبایی‌ بوونی‌ ئیداره‌ی ئه‌مه‌ریكا كه‌وای ئه‌زانی‌ دوای سۆڤیه‌ت مه‌حاڵه‌ هێزێكی‌ وا گورج وگۆڵ بێته‌ مه‌یدان ‘ كێ‌ بڕكیی‌ خه‌ونی‌ تاقانه‌هێزی‌ له‌گه‌ڵدا بكات له‌مه‌یدانی خۆسه‌پاندن له‌ هه‌ركوێ بیه‌وێ‌ ‘ هه‌مووجار له‌و وه‌خته‌وه‌ و دوای گۆڕانی‌ ئاڕاسته‌ی سیاسی ئێران و توركیا ‘ ئه‌و ئیداره‌یه‌ ‘ له‌وخۆفه‌رزكردنه‌ی‌ وه‌ك تاقانه‌ هێز تووشی زیان ئه‌بێت و له‌گه‌ڵ خویشیدا به‌های كاریگه‌ریی‌ یه‌كیتی‌ ئه‌وروپایشی خستۆته‌ به‌رمه‌ترسی‌ .
ئێران له‌دوای‌ شوباتی 1979 وه‌ له‌فه‌له‌كی‌ ئیداره‌ی‌ ئه‌مه‌ریكا نه‌ك هه‌رده‌رچوو ‘ به‌ڵكو بووبه‌ هه‌ڕه‌شه‌ی به‌جددی‌ خه‌ونه‌ ناقۆڵاكانی له‌خۆبایبوونی‌ و ‘ له‌ توركیاش ‘ دوای هاتنه‌مه‌یدانی ده‌سته‌ڵاتی خاوه‌ن به‌رنامه‌ی پشت به‌ستوو به‌و ئیسلامه‌ی‌ دۆسته‌ میژووییه‌كه‌ی رۆژئاوا ئه‌تاتورك ره‌نجی فه‌رهادی بۆداو به‌ردی‌ بناغه‌ی‌ له‌ناوبردنی‌ بۆدانا ‘ بۆتینیش رۆحی قه‌یسه‌ری له‌روسیا ژیانه‌وه‌ ‘ ئیداره‌ی ئه‌مه‌ریكا و یه‌كیتی ئه‌وروپا خۆیان له‌به‌ره‌نگاریی‌ وه‌رچه‌رخانێكا ئه‌بینن ‘ خۆزگه‌ به‌ مانه‌وه‌ی شه‌ڕی‌ سارد ئه‌خوازن .
له‌شۆڕشی ئیسلامی ئێرانه‌وه‌ ‘ رووسیاو ( له‌زۆر به‌ره‌نگاریی‌ نێوده‌وڵه‌تیدا چین له‌گه‌ڵیا ) ژیرانه‌ ناكۆكی‌ ئه‌و گۆڕانه‌یان له‌گه‌ڵ ستراتیژیه‌تی رۆژئاوا به‌گشتی و ئه‌مه‌ریكا به‌تایبه‌ت قۆسته‌و سیاسه‌تێكیان له‌ هه‌ڵسوكه‌وت له‌گه‌ڵ ئێران گرته‌به‌ر ‘ به‌ڕاده‌یه‌ك ئیداره‌ی ئه‌مه‌ریكایان ناچاركرد بیرله‌هه‌موو شتێ‌ بكاته‌وه‌ ‘ به‌ره‌نگاری راسته‌وخۆنه‌بێ‌ له‌گه‌ڵ ( ئێرانی‌ نوێ ) دا به‌تایبه‌تی‌ دوای شكست هێنانی سیاسه‌ته‌ ملهوڕیه‌كانی له‌چاره‌سه‌رو هه‌ڵسوكه‌وت له‌گه‌ڵ مه‌سه‌له‌ی ئه‌فغانستان و عیراق .
له‌كاتێكاهه‌واداره‌كانی سیاسه‌تی خۆسه‌پاندنی رۆژئاوا به‌سه‌ر ئیراده‌ی رۆژهه‌ڵاتدا وایان ئه‌زانی‌ روخاندنی پایه‌كانی ده‌وڵه‌ت له‌ ئه‌فغانستان و عیراق ( له‌ژێر ناونیشانی شه‌ڕدژی ئیڕهاب ) خه‌ونی سیسته‌می نوێی نێوده‌وڵه‌تی ‘ كه‌ سه‌رچاوه‌ی بڕیاری ئه‌مه‌ریكاو بزوتنه‌وه‌ی زایونی جیهانی جاڕیان بۆئه‌دا ئه‌بێته‌ واقع ‘ كه‌چی تاقانه‌ دیارده‌یه‌ك به‌رئه‌نجامی ئه‌و سیسته‌مه‌بوو ‘ گه‌رادانانی ره‌شترین ئاراسته‌ی‌ ئیڕهاب و وێرانكاری و راكردنی سه‌رتاپاگیریی‌ خه‌ڵك له‌و شوێنانه‌ی‌ ئه‌وگه‌رایانه‌ سه‌ریان هه‌ڵدا له‌ ئه‌وپه‌ڕی‌ خوارووی رۆژهه‌ڵاته‌وه‌ تا ( یانه‌ شه‌وانه‌كانی‌ خوودی ئه‌مه‌ریكا ) ‘ روسیاو چین ‘ وه‌ك دوو زلهێزی خاوه‌ن تاقیكردنه‌وه‌ی میژوویی‌ شارستانیه‌ت له‌ بینای ده‌وڵه‌ت له‌سه‌رپایه‌ میژوویه‌كانیان ‘ ژیرانه‌ سوودیان له‌ره‌نگدانه‌وه‌كانی ئه‌و ( ئاژاوه‌ ره‌نگاو ره‌نگه‌ی‌ رۆژئاوا ) وه‌رگرت
ئه‌و دوو هێزه‌یش ( ئێرانی دوای ره‌زا شاو توركیای دوای‌ ئه‌تاتورك ) كه‌ له‌به‌رنامه‌ی سیسته‌می نێو ده‌وڵه‌تیدا كرابوونه‌ نیشانه‌ هه‌ڵسوكه‌وت له‌گه‌ڵیان به‌هه‌مان ملهۆڕیه‌كه‌ی له‌گه‌ڵ ئه‌فغانستان و عیراق كردیان ( له‌گه‌ڵ هه‌ندێ گۆڕانكاری ته‌كتیكی ) روسیاو چین روویان تێكردن و ئه‌وانیش به‌ده‌نگیانه‌وه‌ چوون ..!! له‌كاتێكا ئه‌مه‌ریكا له‌گۆشه‌یه‌كی‌ ته‌نگی سوریادا نه‌وتی‌ باكوری سوریا ئه‌دزێ‌ ‘ رووسیا له‌خوارو ژوور به‌چه‌كه‌وه‌ ده‌سته‌ڵاتی ( تا ئیستا شه‌رعی ئه‌سه‌د ) ئه‌پارێزێ‌ و ئه‌و و چین له‌ ئه‌نجومه‌نی ئاسایش ریسه‌كانی‌ یه‌كیتی ئه‌وروپاو ئیداره‌ی ئه‌مه‌ریكا ئه‌كه‌ن به‌خوری .!
****
له‌و رۆژه‌وه‌ی ئیداره‌ی ئه‌مریكا له‌رێكه‌وتنه‌كه‌ی ( 5 + 1 ) له‌گه‌ڵ ئێران كشایه‌وه‌و له‌شكركیشی به‌ره‌و رۆژهه‌ڵات كرد و چه‌ندان بڕیاری گه‌مارۆی به‌په‌له‌ی به‌سه‌ر تاراندا سه‌پاندو سه‌رچاوه‌كانی زانیاری و راگه‌یاندن چاوه‌ڕێی‌ یه‌كه‌م ته‌قه‌بوون به‌ره‌و ئێران ‘ وتمان شه‌ڕنابێ‌ و ئه‌م بۆچوونه‌مان له‌ لاپه‌ڕه‌یه‌كی‌ ئه‌م رۆژنامه‌ خۆشه‌ویسته‌دا نووسی ‘ نه‌ك هه‌ر وابوو ‘ به‌ڵكو ئێران ( راسته‌وخۆو نا راسته‌وخۆ ) لێدانی ئاڕاسته‌ی هاوسوێنده‌كانی ئیداره‌ی‌ ئه‌مه‌ریكا كردو لوت به‌رزی خۆی و هاوسوێنده‌كانی‌ ئه‌تككردو نه‌ئه‌وان و نه‌ ئه‌مه‌ریكا ( نقه‌ ) یان نه‌كرد …! له‌به‌ر هۆیه‌كی زۆر ئاسایی‌ كه‌ ( ته‌نیا سیاسی یه‌ هه‌واداره‌كانی رۆژئاوای لای‌ ئێمه‌ كاریگه‌رییه‌كه‌ی‌ ناخوێننه‌وه‌ ) ئه‌ویش ئه‌وه‌یه‌ : ئێران ده‌وڵه‌تی‌ دامه‌زراوه‌و ده‌ستورو میژوو و ئیراده‌ی سیاسی كاریگه‌ره‌ رووسیاو چین ‘ به‌و وه‌زنه‌ دامه‌زراویه‌ی په‌یوه‌ندیان له‌گه‌ڵ به‌ستوه‌ ‘ له‌ولاوه‌ ‘ رۆژئاوا دیسان به‌و وه‌زنه‌ حسابی بۆ ئه‌كات له‌هه‌ر وه‌رچه‌رخانێكا فه‌رزبێ‌ له‌سه‌ری مامه‌له‌ی‌ له‌گه‌ڵ بكات .
توركیا ‘ ئه‌ندامی به‌كارو به‌هێزی ( ناتۆ ) كه‌ له‌سه‌رخاكه‌كه‌ی ده‌یان بنكه‌ی‌ زه‌به‌لاحی عه‌سكه‌ری ( به‌هه‌موو چه‌كێكی وێرانكارنه‌وه‌ ) هه‌یه‌ ‘ كه‌ به‌ریتانیاو ئه‌مریكا و چه‌ند ده‌وڵه‌تێكی ئه‌وروپای ئه‌ندام له‌ ناتۆ بریاری لێدانی عیراقیاندا ‘ یه‌كێك له‌وبنكه‌ عه‌سكه‌ریانه‌ی دایانابوو هیرشی ئاسمانی لێوه‌ بكرێته‌ سه‌ر عیراق ( ئه‌نجه‌رلیك ) بوو له‌توركیا ‘ (توركیای ده‌وڵه‌ت و دامه‌زراوه‌و حساب بۆكراو به‌وجوودی ئیمتیدادی میژوویی له‌ رۆژهه‌ڵات ) رێگه‌ی نه‌دا به‌وه‌ی هیچ هێرشی بۆ سه‌ر عیراق له‌خاكی‌ ده‌وڵه‌ته‌كه‌یه‌وه‌بێ‌ ) نه‌ ئه‌مریكا و نه‌ ( ناتۆ – یه‌كیتی ئه‌وروپا ) سزای ئه‌و سه‌رپێچیه‌ی توركیان نه‌دا ‘ به‌پێچه‌وانه‌وه‌ دوای داگیركردنی عیراق ئه‌و هاوسوێندیه‌ی‌ توركیا یاریده‌ی دا له‌لایه‌نه‌كانی‌ دی‌ رایكردنی سیاسی له‌عیراق ( تا ئیستاش ..!! ) هاوكارو هاوڕان ..!
كه‌ ئۆردوگان هه‌ره‌شه‌ ( به‌ته‌واوی‌ ناره‌واو نه‌گونجاوه‌كه‌ی‌ له‌گه‌ڵ یاساكانی نێو ده‌وڵه‌تی و به‌ته‌واوی گونجاو له‌گه‌ڵ سیاسه‌تی‌ ره‌گه‌زایه‌تی‌ ناشیرین ) جێیه‌جێكرد ‘ به‌په‌لاماردانی كوردستانی‌ رۆژئاوا ‘ راسته‌ هه‌موو لایه‌نه‌كانی نێوده‌وڵه‌تی و ناوچه‌كه‌و ( دلێرترین ..!! ده‌نگی نارزایی‌ درۆزنانه‌یان ‘ ده‌نگی ترامبی ئه‌مریكی بوو ) به‌وه‌ شكایه‌وه‌ له‌ (توتشی ) خاوه‌ن ماڵ ( كورد ) كشایه‌وه‌و حه‌ره‌سی هاوبه‌شی تورك و رووس بوونه‌ خاوه‌ن ماڵی‌ ئیداری ناوچه‌كه‌و كه‌چی‌ ( یه‌كیتی‌ ئه‌وروپا ) له‌ كۆبوونه‌وه‌ی دوای ئه‌و رێكه‌وتنه‌ به‌ پێشنیاری‌ وه‌زیری‌ ده‌ره‌وه‌ی ئینگلیز نه‌هێڵرا به‌كۆمه‌ڵ ئه‌وروپا چه‌ك ناردن بۆ توركیا قه‌ده‌غه‌ بكرێ‌ به‌ڵام ناره‌زاییان ده‌ربڕی‌ له‌وه‌ی توركیا له‌ رۆژهه‌لاتی ده‌ریای‌ سپی بۆ ( غاز ) ئه‌گه‌رێ‌ و به‌رامبه‌ر بریاره‌كه‌ی‌ ( ترامب ) كه‌ وتی ئێمه‌ ده‌ست له‌ بیره‌نه‌وته‌كانی باكووری سوریا به‌رناده‌ین قسه‌یان نه‌كرد …!! له‌گه‌ڵ راگه‌یاندنی ترسی ته‌واویان له‌وه‌ی توركیا ببێته‌ دۆستی‌ ستراتیژی رووسیای‌ پۆتین ده‌ست له‌هاوسوێندی ئه‌وروپا و ناتۆ به‌ردات ..!!
***
ئیستا ‘ ئه‌گه‌رێمه‌وه‌ بۆ ئه‌و ئیشاره‌ته‌ میژووییه‌ی له‌سه‌رتای ئه‌م شیكرنه‌وه‌یه‌دا وتم : ( ئه‌و رووداوانه‌ی له‌ناوچه‌ی رۆژهه‌لاِتی ناوه‌ڕاستدا رووئه‌ده‌ن ‘ ره‌نگدانه‌وه‌ی ململانێیه‌كه‌ له‌ دوای درووستكردن ‘ یان راستتر ‘ فه‌رزكردنی واقعیكی جوگرافی نه‌شاز ‘ كه‌ به‌ورد تاوتوێكردنی ‘ ئه‌و نیشانانه‌ ئه‌دۆزرێنه‌وه‌ ‘ زلهێزه‌كان ‘‘ رۆژئاواو هێزه‌ سه‌ركه‌وتووه‌كانی‌ له‌ دوو شه‌ری كه‌ونیدا ‘‘ به‌ئه‌نقه‌ست جوگرافیایه‌كی سه‌قه‌تیان فه‌رزكردوه‌و بازیان به‌سه‌ر واقعی میژوودا داوه‌و به‌ئه‌نقه‌ستیش له‌وساوه‌و تا ئێستا ‘ كاربۆ قوڵكردنه‌وه‌ی هۆكارو پێداویسته‌كانی ئه‌و واقعه‌ نه‌شازه‌ ئه‌كه‌ن ) ‘ ئه‌م واقعه‌ خاك ( نیشتمان ) ی سێ‌ نه‌ته‌وه‌ی خاوه‌ن میژوو و شارستانیه‌تی گرته‌وه‌ : ( كورد و عه‌ره‌ب و تورك وفارس ) ‘ له‌م یارییه‌دا ‘ هیزه‌ هاوپه‌یمانه‌ سه‌ركه‌وتووه‌كان فه‌رزیانكرد ‘ به‌ ئه‌نقه‌ست بووبێ‌ ( بۆ غایه‌تێك له‌نه‌فسی یه‌عقوبی زه‌مانی خۆی‌ ) یان نه‌زانی و نه‌فامیه‌وه‌ ‘ بۆ هه‌ردوو نه‌ته‌وه‌ی تورك و فارس ئه‌رزیه‌تێكی پشت پێ به‌ستراویان به‌ده‌سته‌وه‌ مایه‌وه‌ بۆ خۆگونجان به‌ وجوودی دوو پێداویست : ئه‌رزو نه‌ته‌وه‌ ‘ ره‌گی‌ میژووی ده‌وڵه‌تداری ( ئیمپراتۆری فارسی و عوسمانی ) كه‌ تائیستا لای خۆیان و له‌ په‌یوه‌ندی و حساباتی نێو ده‌وڵه‌تیدا بۆ هه‌ڵسوكه‌وت و دامه‌زراوه‌یی‌ و پشت به‌ستن به‌ میژوو ‘ كاریگه‌ری له‌سه‌ر ده‌وریان هه‌یه‌ له‌دوای شه‌ڕی جیهانی دووه‌مه‌وه‌ ..! مایه‌وه‌ دوو نه‌ته‌وه‌كه‌ی دی رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌راست …( كوردو عه‌ره‌ب ) ‘
له‌شه‌ڕی‌ یه‌كه‌می جیهانیدا ‘ روخاندنی ئیمپراتۆری‌ عوسمانییه‌كان ( كه‌ ئێرانییه‌كان خۆیان تێوه‌نه‌گلان وبێ لایه‌ن وه‌ستان ) عه‌ره‌ب یاریده‌ ده‌ری هه‌ره‌ به‌هێزی هاوسوێنده‌كانی ئه‌وروپابوون بۆ په‌لاماردانی حوكمی عوسمانیه‌كان ‘ ئه‌م یاریده‌یه‌یان لای خۆیانه‌وه‌ له‌ژێرئاڵای ( شۆڕشی عه‌ره‌بی ) دا بوو به‌هه‌وه‌س و هاندانی ژیانه‌وه‌ی ده‌سته‌ڵاتیان له‌ناوچه‌كه‌دا كه‌ دواییه‌كه‌ی‌ خه‌لافه‌ته‌كه‌ی عه‌باسی یه‌كان بوو ‘ حه‌قیقه‌تی‌ میژووییه‌ ئه‌م ده‌ستبڕینه‌ی ئه‌وان ره‌نگدانه‌وه‌ی به‌ڵێنی ( بلفۆر ) بوو …!! به‌ڵام نه‌ته‌وه‌ی كورد ‘ كه‌ شكی تیانییه‌ هۆكاری ئه‌ساسی ئه‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ هه‌ژاری له‌ دروستكردنی ئیراده‌ی یه‌كگرتوویی‌ نه‌ته‌وه‌یی‌ هاوسه‌نگ له‌ توانای به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی ئه‌و رێ گریانه‌ی له‌و ململانێیه‌ نێوده‌وڵه‌تیه‌ی ئه‌وسا هه‌بوو … به‌ڵام ئه‌وه‌یشی‌ ده‌وری گه‌وره‌ی گێرا له‌سه‌رهه‌ڵنه‌دانی ئه‌و ئیراده‌یه‌ سه‌ڕای بێ‌ مه‌ڵامه‌تی‌ زلهێزه‌كان به‌رامبه‌ر به‌نه‌بوونی ئه‌و ئیراده‌یه‌ ‘ پاشماوه‌ی هه‌ردوو ئیمپراتۆره‌كه‌ی‌ فارس و تورك بوو ‘ زیره‌كانه‌ به‌هاندانی رۆحی خۆبه‌زل زانینیان به‌رامبه‌ر دوونه‌ته‌وه‌كه‌ی‌ دی كه‌ له‌و قۆناغه‌دا خاوه‌ن ئیراده‌ی‌ بڕیارو ئیختیاری‌ خۆیان نه‌بوون ‘ تراژیدیای ئه‌م حیكایه‌ته‌ی به‌نیازی خوێندنه‌وه‌ی خووی ( چاوه‌ڕوانیه‌ له‌وساوه‌ هه‌تا ئێستا – هیچ نه‌بێ‌ لای ده‌سته‌ڵاتداره‌كانیانه‌وه‌ ) ‘ له‌ لای هه‌ردوو نه‌ته‌وه‌ی كوردو عه‌ره‌ب ‘ كه‌ له‌وانه‌یه‌ ( رۆژئاوای زلهیزو ده‌ستگرتوو به‌ سیسته‌می‌ نێو ده‌وڵه‌تی )یه‌وه‌ ‘ رۆژێ‌ بێت له‌ كێبڕكێی خۆسه‌پاندنا له‌داخی سه‌رهه‌ڵدانی زیاتر له‌ ( چین ) ێك یان ( رووسیا ) یه‌ك قه‌ره‌بوومان یكه‌نه‌وه‌ ….!!! ‘ ئه‌وه‌ته‌ سعودییه‌ ‘ له‌داخی ئیِران سووره‌ له‌سه‌ر قه‌ره‌بووی هه‌ركه‌م نه‌وتیه‌كی سه‌رچاوه‌ی قه‌راری‌ ئه‌مه‌ریكاو ‘ ئێمه‌ش زۆر كه‌یفمان خۆشه‌ به‌وه‌ی ( ترامپ ) وتی : ئێمه‌ ده‌ست له‌ بیره‌ نه‌وته‌كانی باكووری سوریا به‌رناده‌ین و نازانم بۆ له‌خۆمانه‌وه‌ ئه‌ڵێین : ده‌ستخۆش ده‌با ئۆردوغان شه‌ق به‌رێ‌ .. به‌ڵام ئازیزان هه‌تا نووسینی‌ ئه‌م دێڕانه‌ ‘ وه‌زع درێژه‌ی دووای‌ شه‌ڕی‌ دووه‌می‌ جیهانییه‌ له‌ململانێی‌ شه‌رق و غه‌رب هیچی‌ تازه‌ له‌گۆڕێ‌ نییه‌ ئه‌گه‌ر تیامانا هه‌ڵنه‌كه‌وێ‌ به‌ ئیراده‌ی‌ خۆمان هیچ نه‌بێ‌ ده‌رگا بۆ تازه‌ بكه‌ینه‌وه‌ ….
هه‌تا فێرنه‌بین چۆن وابكه‌ین جێگامان به‌ ئیراده‌ی خۆمان دیاربێ‌ ‘ هه‌رهه‌موو ئه‌وانه‌ی‌ له‌ ده‌وروبه‌رمانن ‘ ئاماده‌نین جێگامان وابۆ دیاریبكه‌ن شایه‌نمانه‌و ئه‌مانه‌وێ‌ ‘ چونكه‌ هه‌موو ( نه‌هه‌نگه‌كانی ئیستا – به‌تایبه‌تی‌ رۆژئاوا ) بۆ مانه‌وه‌ی خۆیان ئیستا له‌سه‌ر ئاڕاسته‌یه‌كی‌ ترسناك رێكه‌وتوون : ( كپكردنی‌ ئاگر له‌ملا بۆ ئاگركردنه‌وه‌یه‌كی‌ دی له‌ولا ‘ واته‌ پێداگرتن له‌سه‌ر ئیدامه‌ی‌ ئاشووب ‘ نه‌ك چاركردنی‌ ‘بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ پێویستیان به‌ سوته‌مه‌نییه‌ ‘ پرسیار ئه‌وه‌یه‌ : له‌م موعاده‌له‌ ترسناكه‌دا كام لایه‌نی‌ لای‌ خۆمان خاوه‌ن بڕیارین ؟
• دواوێستگه‌ :
رابه‌ری مه‌زن پێت ناڵێ‌ ئه‌یه‌وێ‌ چیبكات ‘ به‌ڵكو فێرت ئه‌كات چی بكه‌ی / په‌ندێكی‌ چینی
«لتسخین جبهه‌ وتهدئه‌ جبهه‌ أخری‌، ای استمرار اداره‌ الازمه‌ ولیس حلها».

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*