سەرەکی » وتار » فەیسەڵ عەلی » كۆرۆنا و دەرهاویشتەكانی

كۆرۆنا و دەرهاویشتەكانی

چەندین بۆچوونی لێكچوو و جیاواز لەسەر كۆرۆنا گوترا و نووسرا: بۆ لەم كاتەدا ئەم ڤایرۆسە دەركەوت، خۆپارێزی و چارەسەر، كاریگەرییە ئابوورییەكانی لەسەر دەوڵەتان و كەرتە ئابوورییەكان، بەتایبەتی گەشتیاری و فڕۆكەوانی و پیشەسازیی ئوتومبیل و مۆبایل و … چەندین شیكردنەوە و شرۆڤەی هەمەجۆر بۆ ئەم ڤایرۆسە كرا، هەر لەوەی لەعنەتی خودایە لەسەر چین بەوەی زوڵمی لە موسڵمانەكانی ئەیجوری كردووە، تا دەگاتە تیۆری پیلانگێڕی، بۆ دەبێ لەم كاتە و لەناكاو لە چین دەربكەوێت، بەتایبەتی دوای دانوستانی دوورودرێژی نێوان ئەو دەوڵەتە و ئەمریكا هات بەهۆی ئەو جەنگە گەورە بازرگانییەی نێوانیان، هەروەها هاوكاتیش ئەو بایەخە گەورەیەی میدیا بەم ڤایرۆسەی دا، وەك ئەوەی پێشوەختە خۆی بۆ ساز و ئامادە كردبێت، وەك ئەوەی یەكێك پێی گوتبن خۆتان ئامادە بكەن پیلانێكی گەورە بەڕێوەیە، هەموو ئەمە لە روانگەی شیكاریی پیلانگێڕییەوە، هەبوو دەیگوت ئەمریكا ئەو ڤایرۆسەی لە چین بڵاوكردۆتەوە تاوەكو رێگە لە هەڵكشانی ئابووریی چین بگرێت، یان بۆ ئەوەی كۆمپانیاكانی دەرمانی ئەمریكا دوای ماوەیەكی كەم ڤاكسینی دژە ئەم ڤایرۆسە بدۆزنەوە و لە فرۆشتنییدا قازانجێكی بێشوومار بكەن. هیتر هەبوون دەیانگوت ئەمە چین خۆی دروستی كردووە تاوەكو لە هەندێك یان زۆرێكی سەرمایەگوزارییەكانی خۆرئاوا رزگاری بێت و خۆی ئەو سەرمایەگوزارییانەیان بە نرخێكی زۆر هەرزان بكڕێتەوە، حەتمەن ئەمەش دوای ئەوەی خاوەن سەرمایەكان لە ترسا ئەو وڵاتە بەجێ دێڵن، یان بۆ ئەوەی بوو كە هەموو جیهان بەهای چین بزانێت ئەگەر چین بپژمێ ئەوا ئابووریی جیهان تووشی پەتا ئەكات.
شیكاریی پیلانگێڕی هیچ سنوورێكی نییە، چونكە لە ئەندێشەی كەسەكانەوە دێت، ئەو ئەندێشەیەش ئازادە و بە عەقڵیەتی ئەو كاتی چۆنی بۆهات دەیهۆنێتەوە، هیچ سانسۆر و مەرجێك لەسەر لۆجیك و عەقڵیان نییە، لەبەر ئەوە پێشبینی دەیانی تری لەو جۆرە بیركردنەوانە دەكرێت، بەڵام ئەوەی لێی دڵنیابووین ئێستا دوای ئەوەی ڤایرۆسی كۆرۆنا بەبێ گوێدانە ئەوەی لەسەر دەگوترێت بڵاودەبێتەوە و بڕوای بە هیچ سنوورێك نییە، شیكارییە پیلانگێڕی و قارەمانەكانی هێوربوونەوە، چونكە دەوڵەت نەما ڤایرۆسەكە خۆی پیا نەكات.

ڤایرۆسەكە گەیشتە دەوڵەتە هاوپەیمانەكانی ئەمریكا، كۆریای باشوور، ژاپۆن و تەنانەت خۆشی گرتەوە، هەروەها دەوڵەتە نزیكەكانی چینیشی تەنییەوە، وەك ئێران و سعودیە، وێرای ئەو زیانە گەورە هەمەچەشنەی لە خودی چینی دا، دەبێ چۆن شیكاری ئەوە بكرێت ئێستا كە یەك لەو دوو دەوڵەتە بەخێوكار و بڵاوەپێكەری ئەو ڤایرۆسەن؟ شرۆڤەی عەقلانی و بابەتی ئەم ڤایرۆسە و خۆگۆڕینی و بوونی بە پەتایەكی جیهانی و كاریگەرییە قووڵە ئابوورییەكانی، شوێنی خۆی گرت وەك دیارە، تێڕوانینی ورد بەدیار كەوت دوور لەوانەی دەگوتران، بەهۆی ئەو كاریگەرییە گەورەیەی لەسەر ئاستی جیهان و لەسەر ئاستی دەوڵەت بە دەوڵەت و بگرە لەسەر كەرت بە كەرتی ئابووری بەجێی هێشت.

هەرچەند هێشتا زووە و كاتی نەهاتووە، هەڵسەنگاندنێكی ورد و گشتگیر بۆ هەموو لایەنە ئەرێنی و نەرێنییەكانی بڵاوبوونەوەی ئەم ڤایرۆسە بكرێت، كە بێگومان دەرهاویشتەی گەورەی ئابووری هەیە دەشێ بەشێكی ئەو زیانە راستەوخۆیانە قەرەبوو بكاتەوە یاخود قووڵتری دەكاتەوە.

یەكەم دەستكەوتی گشتی ئەم ڤایرۆسە، ئەوەیە مرۆڤایەتی بردە قۆناغی گرنگیدان بەخود، هەر دەوڵەتێك خۆی پێش ئەوانیتر، دەوڵەتی خۆی بپارێزیت، كوردستان یەكەمە، ئەمریكا یەكەمە، قۆناغی دژایەتی كردنی هەموو ئەوە لەگەڵ فرەیی جیهانییدایە كە دەرئەنجامی دووەمین جەنگی جیهان و دامەزراوەكانی لێوەی دروستكران، ئەوكات پێویست بوو هەموو مرۆڤایەتی بەدەر لە جیاوازیی و ناكۆكی دەبێ هاوكاری یەكتر بن. هەموو بە تەنها بەرامبەر بە ڤایرۆسێكی بچووكی نادیار و شەڕانگیر لاوازە، بێگومان دەبێ سەركردەی هەموو دەوڵەتان فێری ئاسایی بوون ببن تەنانەت ئەگەر دژی سروشتی خۆپەرستی خۆشیان بوەستنەوە، چونكە ئەو دەوڵەتەی پێی وابوو هەڕەشە بكات خۆی بنوێنێ و شانازی بە چەك و هێزی گەورەی سەربازییەوە بكات و خاوەن تەكنەلۆجیایە، ئەوەتا لەبەردەم ڤایرۆسێكی نەبینراودا گیرۆدە بووە، بێگومان بە جیاوازی توانای ئامادەسازی و ئاستی پێشكەوتنی تەندروستی و پزیشكی كە دەتوانێ لە دەوڵەتانی تر باشتر هاوڵاتیانی بپارێزێت.

ئەم ڤایرۆسە رەفتاری بەكاربردنی تاك و گەلانی گۆڕی و دەیگۆڕێت، ئەگەر پێشتر پێت وابوو هەمووی ئەوەی خۆت و كۆمەڵگە و دەوڵەتەكەت دەتتوانی ئەوەی بتەوێ لە چینەوە هاوردەی بكەیت، ئەوەتا لەناكاو دەشی لە ساتەوەختێكدا هەموو شتێك بوەستێت، لەبەرئەوەی هەلومەرجەكە دەخوازێت كە دەبێ رێگەیەكی نوێ بۆ ژیانی تاك یان خێزان یان دامەزراوە و كاركردن بدۆزێتەوە، پاشەكەوتكردن یەك لەو پرسانەیە كە دەبێ لەم هەلومەرجەدا بایەخی زیاتری پێبدرێت، بەتایبەتی كە لە بنەڕەتدا ئێمە فێری نەبووین، هەروەها رێساكانی سەرمایەگوزاریی جیهانی گۆڕانی گەورەی بەسەردا دێت، بەوەی دەشێ رەهەندیتر بە پلانی بەرهەمهێنان و بڵاوەپێكردنی لقەكانی بەرهەمهێنانی دەرەوەی سنووری دەوڵەتی دایك بدات، دەشێ بەشێوەیەكی بنچینەیی سەرمایەگوزاری فۆرمەڵە بكرێتەوە، هەر لەم ساتە وەختەوە، بە دڵنیاییەوە، بەكاربردنی ناوخۆیی زیاد دەكات، بەبێ ئەوەی پێویستی بە هاندانی سیاسەتی دارایی و نەختی هەبێت.

زۆرێك وتار لەسەر چین نووسرا، لەوەی جگە لە زیادكردنی ئاستی بەكاربردنی ناوخۆیی هیچ رێگەیەكی تری لەبەردەم نییە بۆ قەرەبووكردنەوەی هەناردەی دەرەكی، بۆ ئەوەی گەشەیەكی بەرزی ئابووری دەستەبەر بكات. وەك ئەوەی بڵێی ئەوە قەدەرە خۆی دەسەپێنیت، كە لە خەیاڵی كەسدا نەبووە ئەمە رووبدات. شرۆڤەكارانی ئابووری پێشبینی دەكەن كە بانكە ناوەندییەكان و وەزارەتی دارایی دەوڵەتانی جیهان لە رووبەڕووبوونەوەی داچوونی ئابووریی جیهاندا سەركەوتوو نەبن، چونكە ئامرازەكانی بەردەستیان بۆ مامەڵەكردنی لەگەڵیدا سنووردار بێت، وێڕای ئەوەی رەوشەكە بە تەواوی لەوەی ساڵی 2008 جیاوازە، بواری بزاوتێكی دارایی و ئابووری كە زۆرێكی دەوڵەتان لەسەری رێكەوتبن لەبەردەست نییە، وەك ئەوەی لە قەیرانی دارایی و ئابووریی 2008 گرتیانەبەر، بەڵام ڤایرۆسی كۆرۆنا قسەی خۆی كرد و پێشبینییەكانی داچوونی ئابووریی قووڵتر كردەوە، لە لایەكی ترەوە، رووبەرێكی بزاوتی بۆ بەكاربردنی ناوخۆیی و بەكاربردنی كاڵای دروستكراوی نیشتمانی رەخساند، رەنگە رووبەرێكی بۆ بزاوتێكی خۆرسكی ئابووری رەخساندبێت یان بڕەخسێنێت، دوای ئەوەی دەوڵەتان دەتوانن گەمارۆی ئەم ڤایرۆسە بدەن، بۆ بونیاتنانی ئەوەی لەماوەی ئەم قەیرانەدا رووخا، بۆ ئەوەی لێوەی ئەو خواستانە بەجێ بهێنن كە بەهۆی ئەم ڤایرۆسەوە دواكەوتبوو.

print

 83 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*