سەرەکی » وتار » لەتیف فاتیح فەرەج‌ » لە بەردەم پەیكەری چوار (برا) كەداپەڕە 2

لە بەردەم پەیكەری چوار (برا) كەدا

لەتیف فاتیح فەرەج

سەرەتا

مەلا شكور لەتیف حەسەن 1934 رۆژبەیانی، ئەو كە لەناو حزبی شیوعیدا بە مام فەتاح ناسراوە و لە حەفتاكاندا ئەندامی لیژنەی محەلیی كەركوك بووە، پیاوێكی خاوەن بیرو بڕواو ئازادیخوازبوو، كاتێك رێكەوتنی نێوان شیوعی و بەعس هەڵدەوەشێتەوە لە ساڵی 1978، مام فەتاح ئامادەی ئەوە نابێت لە سایەی بەعسدا بژێت و سەنگەری شاخەكان هەڵدەبژێرێت. ئەو سەنگەرهەڵبژاردنە دەبێتە مایەی نەهامەتی بۆ خانەوادەی مام فەتاح، بەڵام ئەو بە بیرو بڕواوە ئەوە دەكات.

مەلا شكور تاكە كەركوكی نییە كە خانەوادەكەی لەسەر دەستی بەعس ئازارو ئەشكەنجەی زۆر دەدرێن و لەپێناوی ئازادیی و كەرامەتی مرۆڤدا قوربانی گەورە دەدات، لە كەركوك خانەوادەی هاوشێوەی دیكە هەن، ماڵی ساڵح سەعید “مام ساڵح سەعید” ئەو پیاوەی خۆی و جگەرگۆشەكانی بوونە قوربانی ئازادیی مرۆڤ و نیشتمان و یەكێكی ترە لەو خانەوادانە، ئەم جۆرە خانەوادانە لە كەركوك پێویستە موزەخانەی تایبەت بە خۆیان هەبێت و خەڵك سەردانی ئەو موزەیە بكات و بە دیرۆك و قوربانیدانیان ئاشنابێت، بەڵام كێشە ئەوەیە لە كەركوكدا لەبری ئەوەی لە خەمی مرۆڤەكاندا بووینایە، لە خەمی شتی تردا بووین.

مەلا شكور لە تەك هاوسەرەكەیدا كافیە شەریف وەلی پاش لەدەستچوونی چوار جگەرگۆشە و هەڵقرچانی دڵ، ئێستا لە هەندەران دواساڵەكانی تەمەنیان بەڕێدەكەن، ئەوان تا ئەم چركەساتەش خەون بە ئازادیی مرۆڤەوە دەبینن، بە ماندووبوون و شەونخوونیی خانەوادەیەكی خوێندەوار و تێكۆشەریان پێگەیاند. ئێستا پەیكەری چوار كوڕەكەیان لە دەروازەی گەڕەكی شۆڕیجە لەو رێبوارانە دەڕوانێت كە بە ئۆتۆمبیلەكانیان دەدەن بە تەنیشتیاندا و هەندێكیان لە تەنیشتیان سەر هەڵدەبڕن و باسی ئەو خانەوادەیە و كوڕەكانیان دەكەن، هەندێكیشیان بێ‌ ئەوەی وشەیەك بڵێن یان پەیكەرەكە ببینن تیژ دەڕۆن، بێ‌ ئەوەی بزانن ئەم لاوانە رۆژگارێك بۆ ئازادیی ئەوان بوونەتە قوربانی .

كافیە و مام شكور كە هەردووكیان لە دایكبووی 1934 بەرهەمی هاوژینی و پێكەوەبوونیان وەك خێزانێكی رۆژهەڵاتی و ئاكاربەرز پێنج كوڕ و چوار كچ بوو، لەم كورتە نووسینەدا دەمانەوێ‌ بە كورتی لاپەڕەی ژیانی ئەو خێزانە هەڵبدەینەوە، بەو ئومێدەی لەدەرفەتێكی تردا زیاتر قسەیان لەسەر بكرێت، ئەوە جگە لەوەی كە دەكرێت بەرلەوەی ئەو دوو هاوسەرە ژیان ئاوایی بكەن، گفتوگۆیەكی تێروتەسەلیان لە تەكدا بكرێت.

ناوی جگەرگۆشەكانی مام فەتاح
ناوی هەر نۆ منداڵەكەی ئەو دوو هاوسەرە بەم جۆرەیە:
كچەكان:
گەلاوێژ نازناوی شەرمینە
خەرامان نازناوی پەروینە
مەدیحە تارایە
ئاسكە ئارایە
كوڕەكان:
جەمیل 1956 دەرچووی كۆلیژی كشتوكاڵ
سالار 1958پەیمانگای تەكنیكی بەغدا
ئازاد 1960 فێرخوازی پیشەسازیی كەركوك
نەوزاد 1962 خوێنكاری دواناوەندی
ئاشتی كە ئێستا لە ژیاندایە.

بەرلەوەی باسی چیرۆكی ئەمان بكەین، دەبێت قسە لەوەبكەین كە لەدوای كۆتایی هاتنی قۆناغی پاشایەتی لە عیراق، كوردەكانی شاری كەركوك زۆربەیان ئەوانەی منداڵیان دەبوو ناوی كوردیان لێدەنا، بەتایبەتی ئازاد و نەوزاد ئەم دوو ناوە لەو سەردەمە و دواتردا لەزۆرترین منداڵی كەركوكی نراوە، ئازاد و نەوزاد و ناوی كوردی لەو رۆژگارەدا جگە لەوەی وەك بەگژاچوونەوەیەكی سیاسەتی پاكتاو و سڕینەوە پەیڕەوكراوە. ئاماژەیەكیش بووە بۆ هەڵكشانی ئاستی هۆشیاریی خەڵكی ئەو شارە.

مام شكور لەو روانگەیەوە وێڕای ئەوەی چەپ و ئازادیخواز بووە، ناوی زۆربەی منداڵەكانیشی بە كوردی ناوە، بەهۆی ئەوەی مام شكور لە كۆتایی هەفتاكاندا دەچێتە شاخ، ساڵی 1981 خانەوادەكەیان جگە لە جەمیل كە ئەوكاتە سەربازە، تێكڕا دەگیرێن، دایكیان و چوار كوڕ و چوار كچ بۆ ماوەی ساڵ و نیوێك لە زیندانەكانی بەغدا و كەركوك و بیابانەكانی سەرسنووری سعودیە لە ناخۆشترین ژیاندا دەبن، تەنیا تاوانی ئەم خانەوادە كوردەش ئەوەبووە كە باوكیان ئامادە نەبووە لارەخواری بەردەستی بەعس بێت، لە كاتێكدا ئەمان تووشی گرتن و ئازاردان دەبن كە جەمیلی براگەورەیان سەربازی هەمان رژێمە.

دوای ساڵ و نیوێكی زیندانەكان، سیان لە كوڕەكان لە ساڵی 1982 كە تەمەنیان لە 18 ساڵ زیاترە “لەسەروو 18 ساڵییەوەن” ئازاد دەكرێن بە مەبەستی سەربازی، هەر لەو ساڵەدا و دوای نزیكەی 5 مانگ، لە كوڕەكان ئەوانی تریش ئازاد دەكرێن، بەڵام لە خۆپیشاندانەكانی 1982ی كەركوكدا جەمیل و سالار و ئازاد و نەوزاد دەگیرێنەوە و بەرەو نادیار دەبرێن .

خۆپیشاندانەكانی 1982 تائێستا وەك پێویست قسەی لەسەر نەكراوە، من كاتی خۆی نامەی چەند بەشدارێكی ئەو خۆپیشاندانانەم كۆكردەوە بۆئەوەی بتوانین كارێكی لەسەر بكەین، بەڵام وەك پێویست نەپەرژاین، خۆپیشاندانەكانی مانگی پێنجی 1982ی كەركوك تایبەتمەندیی خۆی هەیە و جیاوازە لەوەی لە سلێمانی یان هەولێری ئەو رۆژگارەدا كرا، لەگەڵ ئەوەشدا خۆپیشاندانێكی گەورە بەڕێوە چوو، خۆپیشاندانێك كە رژێمی بەعسی تووشی شۆك و سەراسیمەیی كرد .

لەو خۆپیشاندانەدا دەیان لاوی كەركوكی گیران لەنێو ئەو لاوانەدا هەر چوار كوڕەكەی مام فەتاحیش دەسگیركران، واتە جەمیل كە سەربازبوو هەروەها نەوزاد و ئازاد و سالاریش كە ماوەیەكی كەم بوو ئازاد كرابوون، لە دوای رووخانی بەعس لە بەڵگەنامەیەكدا كە ئیمزای سەدامی پێوە بوو، بڕیارەكەش عەواد بەندەر جێبەجێی كردبوو، ناوی ئەو كوڕانە و 22 لاوی دیكەی كەركوكی دۆزرایەوە كە رۆژی 14ی 5ی 1985 لەدار درابوون .

شێركۆ بۆ ئەو چوار شەهیدە دەڵێت:

لەیەك ساتا
چوار كوڕ
چوار چرا
چوار ئەستێرە و
چوار پەلكە رەنگینەیان لە سێدارە درا
شێركۆ پەخشانە شیعرێكی زۆر جوانی بۆیان نووسیوە و لە نێو پەخشانە شیعرەكەدا، جگە لە شینی ئەو چوار برایە و هەروەها شیوەنی ئەو 22 لە سێدارە دراوەی دیكە، خەم و ئازارەكانی كەركوكیش دەگێڕێتەوە و سەرزەنشتی ستەمی بەعسییەكان دەكات كە ئازاری ئەو شارە كوردەوارییە دەدەن، ئەو بەو جۆرە باسی ستەمی عروبە و بەعس دەكات “تەوری دەستی شەوەزەنگێكی عروبە” یان دەڵێت “شمشێری ژمارە سی و شەشی مەرسومێكی دۆزەخی”ژمارە 36 ئەو مەرسومە كۆماریەیە كە ئەم چوار برایە و بیست و دوو كوڕی دیكەی شاری كەركوكی پێ لەدار دراوە، شێركۆ دەڵێت 36، بەڵام لە راستیدا ژمارەكە “361” ە .
شێركۆ لە شیعرەكەدا بەم جۆرە ناوی سالار و جەمیل دێنێت :
سالار كۆترە شینكەی عاشقی شاخ
جەمیل ئارەقەی بەرهەتاوی سەر گوڵەباخ
باسی برژانگەكانی سالار و پەنجەكانی ئازاد و نەوزاد دەكات، پەخشانە شیعرێكی لێوان لێو لە هەنسك و گریان و بەرگریی، ئەو چامەیە لە رۆژی پەردەلادان لەسەر پەیكەری براكان خوێندرایەوە.
چی بۆ ئەو چوار شەهیدە و شەهیدانی تر كراوە ؟

هێمنی شاعیر لە ناڵەی جوداییدا دەڵێت :
لێمگەڕێ‌ با دەربڕم سۆزی دەروون
لێمگەڕێ‌ با هەڵوەرێنم ئەشكی روون

ئێستا نەك كەسوكاری ئەو چوار شەهیدە، كەسوكاری زۆرێك لە شەهیدەكان، رەخنە و سەرزەنشت و گلەیی زۆریان لە خۆدەسەڵاتی كورد هەیە، بەوەی لانیكەم نەیتوانیووە وەك پێویست برینەكان ساڕێژ بكات، بارودۆخێك دروست بكات كە كەسوكاری شەهید و تەواوی خەڵك دڵیان بەوە خۆش بێت، رۆژێك لە رۆژان دژی ستەم و نادادی بوون، نەك ئەوە بەشێك لە كەسوكاری شەهیدەكان خۆیان لەسەر ئەركی خۆیان ئەگەر توانیبێتیان یادێكی قوربانییەكانی خۆیان كردوەتەوە و شتێكیان بۆ كردوون، نموونەی ئەو كارەش، پەیكەری چوار برا شەهیدەكە و یادكردنەوەیانە لەساڵی 2010 كە خانەوادەكە خۆیان ئەو كارەیان كرد، ئەمە بۆ زۆری تریش هەروایە، من خۆم چیرۆكێكم هەیە لەو بارەیەوە، ئێمە بە پارە وێنەیەكی شەهید فاخیری براممان گەورە كردەوە، ئەوكاتە لە كۆمیتەی شۆڕش بوو، راستی هەركەس نەیزانی چی بەسەر وێنەكە هات، هەڵبەت پارەی ئەو كارەش خۆمان دابوومان .

ئەمە نەك بۆ ئەو چوار شەهیدە، تەنانەت بۆ ماڵی ساڵح سەعیدیش، جگە لە دیوار بەندەكەی بەرامبەر كۆمیتەی حزبی شیوعی، هیچێكی تری ئەوتۆ نەكراوە، پێشتریش وتم دەكرا یاداشت و وێنە و بیرەوەریی و جلوبەرگ و زۆر كەلوپەلی دیكەی ئەو شەهیدانە لە شوێنێكدا بكرایەتە مۆنۆمێنتێكی تایبەت و خەڵك بۆ یادخستنەوە سەردانی كردبان، بەتایبەتی ئەو خانەوادانەی ژمارەیەكی زۆر قوربانیان بەخشیووە .

قوربانی بۆ نیشتمان و ژیان لە غەریبی

ئێستا مام فەتاح و كافیەخانی هاوسەری لە دەرەوەی وڵات دەژین، لە شوێنێك ئەوان خەباتیان بۆ نەكردووە و قوربانیی گەورەیان لە پێناویدا نەداوە، خەباتی ئەوان و كوڕەكانیان و تەواوی خانەوادەكە بۆ ئازادیی مرۆڤ بووە لە گۆشەیەكی دیكەی دنیا قوربانیان داو شاخ و زیندان و سێدارە و سزایان لەسەر تاقیكرایەوە، بەڵام لە شوێنێكی تری دنیا گیرسانەوە، كە لانیكەم مرۆڤ بە شێوازێكی باشتر بەهای هەیە.
من دڵنیام ئەگەر دایك و باوكی ئەو چوار برا شەهیدە چیرۆكی قوربانیدان و شەهیدكردنی كوڕەكانیان بۆ رۆژنامەیەكی سویدی یان دانیماركی باس بكەن، ئەوە لەو وڵاتە وەك پاڵەوانی مرۆڤایەتی تەماشا دەكرێن.

ئەو دایك و باوكە گەورەییان نواند و رۆژگاری خۆی بە رەنج و ماندووبوونێكی زۆرەوە چوار كوڕیان پێگەیاند، چوار كوڕ كە هەموو دنیای خانەوادەكەیان بوون، چوار برا كە هەریەكە و بە خەونێكەوە رێگەیەكی تایبەتی خوێندنیان گرتبووە بەر، بۆئەوەی بەشێوەیەكی تر خزمەتی نیشتمانەكە و شارەكەیان بكەن، چوار لاو كە رەنگە لە كاتی خۆیدا جگە لە بەڵێن بەنیشتمان، بەڵێنیان بە چوار شەنگە كناش دابێت، كە بەیەكەوە هێَلانە دروست بكەن، هێلانە بۆ ئایندە و تێیدا گوێیان لە گڕوگاڵی منداڵەكانی خۆیان بوایە، وەك چۆن كافیەخان و مام فەتاح كاتی خۆی گوێیان لە گڕوگاڵی ئەوان بووە، رەنگە ئەوان خەونیان ئەوە بووبێت منداڵەكانیان دایە گەورە و باوە گەورە “نەنك و باپیرە ” ببینن و پێكەوە چیرۆك و حەكایەتیان بۆ بگێڕنەوە، چیرۆكی رەنج و تێكۆشان، لێ‌ سێدارە هەموو خەونەكان زڕدەكات و دایەو باوەش بێ‌ ئەوەی ببنە باپیرە و داپیرەی منداڵەكانی ئەو چوار زیتە كوڕە، ئێستا رۆژە ساردەكانی وڵاتێكی تر دەژمێرن .

هەستی قەرزاربوون

من راستی بڵێم، هەرچۆن خۆم بە قەرزاری دایكم دەزانم، وەك دایكی شەهید و وەك دایكێكی خۆم، بە هەمان شێوە خۆم بە قەرزاری ئەو دایك و باوكانە دەزانم، كە جگەرگۆشەكانیان بۆ ئەوە پەروەردەكرد و پێگەیاند لە پێناوی میلەتەكەیاندا بمرن، بۆ یەكجاریش لە ژیانمدا مام فەتاح و كافیە خانی هاوسەریم نەبینیووە، بەڵام هەستێك لە قووڵایی ناخمەوە پێم دەڵێت: ئێمەمانان قەرزاری ئەو دایك و باوكانەین.
بە باوەڕی من هەستی قەرزاربوون لە ناخەوە بەرامبەر ئەو دایك و باوكانە پرسێكی ئاكارییە، ئەمە زیاتر بۆ ئەوانەی كە كاریان بەدەستە، جارێكیان باوكی سێ‌ كوڕی ئەنفالكراو پێی وتم: بەرپرسەكان ماون، وتم زۆربەیان، وتی ئەی بۆ سەرمان نادەن، ئێستا كە كوڕ نەماوە پێویستم بەوانە گوێم لێبگرن و گوێیان لێبگرم، نەك ئەوكاتەی كوڕەكان لە ژیاندا بوون، ئەو قسەیە ئازارێكی زۆری دام، تێگەیشتم ئێمە ئەو خەڵكەمان لە چ بیابانێكی گیانیدا لەبیركردووە، خەڵكێك كە پێویستیان بە ئارامی و ئاسودەیی گیان و دەروونە.

ئێستا ئەوان هی میللەتن

پەیكەری كوڕەكان لە كەركوك، ئیتر بە تەنێ‌ پەیكەری كوڕەكانی ئەو خانەوادە تێكۆشەر و ئازارزەدەیە نین، ئەوان پەیكەری هەموو خەڵكی كەركوك و تەنانەت كوردستانیشن، بۆیە نەك هەر لە ساڵڕۆژ و لە بۆنەیەكی تایبەتدا،پێویستە هەمیشە خەڵك یادیان بكاتەوە و هەركات بۆی گونجا سڵاویان لێبكات و تاجەگوڵینە لەبەردەم پەیكەرەكانیاندا دابنێت، چیرۆكی ئەوان چیرۆكی هەموو خەڵكی ئەو شارەیە، رۆژی گرتنی ئەوان، رۆژی بردنی كوڕەكانیان بۆ بەردەم پەتی سێدارە، رۆژی هەواڵدان لێیان و بە گرتدانیان، هەموو ئەوانە هەر هی خانەوادەی مام فەتاح نین، هی هەموو خانەوادەكانی كەركوكن، بۆیە دەبێت هەموومان بەڕێزەوە بدەین بەتەنیشت پەیكەرەكانیاندا، وێنەیان لە تەكدا بگرین و یادیان بكەینەوە، ئەوان بۆ هەموو میللەت مردن، مردنێكی شكۆمەندانە، نەك مردنی ناو جێگە ئەم مردنەی كە مەلا عەلی شاعیر رقی لێی بووە و بەوەوە شانازی كردووە “كە بەشی مردنی ناو جێ‌ نییە” .
هەڵبەت مام فەتاح و هاوسەرەكەشی ئاسوودە بن كە هەموو مرۆڤێكی ئازادیخواز و راستگۆ بۆ ئەوان جەمیل و سالار و ئازاد و نەوزادە و ئەوان لەم كەوشەنی ژیانەدا ئەگەر دەسەڵاتیش بیری كردن، خەڵكانی شەرەفمەند لە بیریان نەكردوون .

 472 جار بینراوە