سەرەکی » ئەدەب - سێبەر و سایە » لێرە و لەوێ باران دووراودوور هەتاو

لێرە و لەوێ باران دووراودوور هەتاو

ئەدەب و هونەر

ئەدەبی كوردی لە دوای راپەڕین پێی نایە قۆناغێكی دیكەوە، نەوەیەكی دیكە هاتنە پێشێ. جیاواز لە نەوەی سەردەمی ستەمكاری بەعس ئەدەبی بەرگریی وردە وردە لاوازبوو ، ئەگەرچی بەهۆی ناجێگیریی دۆخی كوردستان و شەڕی ناوخۆ و گرانی و قەیرانی دارایی نەوەیەی دوای راپەڕین درەنگتر دەستیان پێكرد و چالاكی ئەدەبی و رۆشنبیریی بەگشتی سست بوو، بەڵام وردە وردە ئەم نەوەیە هاتنە پێشێ و كۆمەڵێك ناوی دیار لەم نەوەیە دەركەوتن یەكێ لەوانە شاعیر و وەرگێڕ دلاوەر قەرەداخییە كە ئەزموونی ئەم شاعیرە ئەزموونێكی نوێیە و شیعرەكانی نوقڵانەی تازەبوونەوە و تازەگەریی لێ دەدەن. دلاوەر قەرەداخی ئێستا ناوێكی دیارە لە نێوەندی ئەدەبی كوردیدا. بەرهەمەكانی چ وەك شیعر و چ وەكو وەرگێڕان پەنجایان تێپەڕاندووە. ئەم شاعیرە ساڵانێكە بەبێ دەنگی و دوور لە فەوزا ئەزموونی شیعریی خۆی پەرەپێداوە و بەدەر لە شیعر لە بواری وەرگێڕانیشدا چەندین شاكاری جیهانی وەرگێڕاوە بۆ كوردی.

لە نوێترین كاریدا كە دیوانە شیعرێكی قەبارە گەورەیە بەناونیشانی لێرە و لەوێ باران، دووراودوور هەتاو. ئەم دیوانە شیعرییە لە دووتوێی 847 لاپەڕەیە باسم ڕەسام كاری نەخشەسازی بۆ كردووە. لە بڵاوكراوەكانی پرۆژەی قەفتانە بۆ چاپ و بڵاوكردنەوە. ناوەڕۆكی كتێبەكە بریتییە لەم شیعرانە، دیوانی پەیكەرێكە لە باران. ئەو گوندە، ناخودا، چەند زوو بوو بۆ عەشق، شەڕ و ئاشتی… دیوانی تەیرەكانی ئیسماعیل تا هەناسە بڕكا قووڵایی، ماڵێك لەناو زەریا، لە چاو تروكانێكدا سەری وڵاتم سپی بوو. وژەی باڵی با، چڵە سێبەری شكاو… شكاو… لە دیوانی مەلەك رێحان: سەعات كڕێوەی عەسرێك، شیرینترین تامی بەرسیلە، باوكە پەنجەرەكە بكەوە. راكردن بەناو سێبەردا. كۆڵان، چۆڕێ‌ منداڵی بنی مەركانەیەك… ئەمانە و چەندین شیعری دیكە لە شیعرەكانی ماڵێك لەناو زەریا… ماڵێك لە تەنیشت بیابان. من لە شارێكی زۆر دوورم. گەڕەكی شاعیران…

لە بابەتێكدا كە رەخنەگر عەبدوڵڵا تاهیر بەرزنجی لەبارەی ئەزموونی شیعریی دلاوەر قەرەداخییەوە نووسیوێتی. هاتووە: دلاوەر قەرەداخی یەكێكە لە پێشەنگەكانی نەوە و قۆناغ و نوێگەریی سێیەمی شیعری كوردی، كە ئێمە لە چەند لێكۆڵینەوەیەكدا بە ساڵانی دوای راپەڕین و رووداوە یەك بە دوای یەكهاتووەكانیدا دەستنیشانمان كردووە، بەلایەنە پرشنگدار و تاریكەكانییەوە، لە بەرهەمی ئەو نەوەیەدا، كە تێیدا رووبەری شیعری كوردی كراوەتربوو و تێمە و تەكنیك و فەزای جیاوازتری بەخۆیەوە بینیوە. هەرچەندە رەنگدانەوەی مۆتیڤی جیاواز لە دیدی عەدەم و ئاوابووندا بە زەقی رەنگیداوەتەوە. دلاوەر وەك ئەدیب و ڕۆشنبیر و شانۆكار لە هەشتاكاندا دەركەوت، بەڵام پێموانییە ئەو یەكێكە لە دامەزرێنەرانی قۆناغی سێیەم تا ئێستاش بە گوڕوتینەوە بەرەو پێشەوە دەچێت و پەرە بە ئەزموونی شیعریی خۆی دەدات.

لە بەرهەمە شیعرییەكانی دلاوەر قەرەداخی: ئەوەی لە دووتوێی ئەم دیوانە قەبارە ئەستوورەدا هەیە كۆمەڵێك دیوانە شیعریی شاعیرن و لەم كتێبەدا كۆكراونەتەوە. بەدەر لەمانە لەبواری وەرگێڕاندا چەندین شاكاری جیهانی وەرگێڕاوە بۆ كوردی. لەوانە زستانە خەون، گوڵی تەرەقی، ماڵێك لە ئاسمان گوڵی تەرەقی و چەندین بەرهەمی دیكەی گوڵی تەرەقی. بەشێك لە بەرهەمەكانی نووسەری ناسراوی یۆنانی نیكۆس كازانتزاكیس، ئەوانەش بریتین لە: لەخاچ دانەوەی مەسیح، راپۆرت بۆ گریكۆ، فرانسیسكۆس قەدیسی من… نایادەوەری، منداڵی سووتاو… لە ئەدەبی منداڵانیش چەند بەرهەمی وەرگێڕاوە لەوانە هەرەئازیزترین خوشك، شێر و كوڕە بچكۆلە. پەپوولە سپییەكان… لە ژانری شانۆشدا كۆمەڵێك بەرهەمی وەرگێڕاوە لەوانە : پاڵەوان ئەكبەر دەمرێ، بەهرام بەیزانی، كوێرەكان بەرهەمی موریس میتەرلەنگ، ژووری ژمارە شەش، بەرهەمی چیخۆف. پەرجوو لارش نۆرێن…

print

 161 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*