سەرەکی » ئاراستە » سوێندی براكان،كۆڵنەدان تا سەركەوتن یان شەهیدبوونپەڕە 24

بە بۆنەی یادی 38 ساڵەی شەهیدبوونی هاوار جەلالەوە

سوێندی براكان،كۆڵنەدان تا سەركەوتن یان شەهیدبوون

چرا سابیر*

ئێستا كە یادی 38 ساڵەی شەهیدبوونی پێشمەرگەی قارەمان هاوار جەلالە، جێی خۆیەتی لەپاڵ ئەو یادە خەمناكە باسێكی شەهید خەلیلی براشی و تێكۆشانی تێكڕای براكانی بكەین.

شەهیدان هاوار و خەلیل جەلال كە هەر یەكەیان لە مەیدانێكی تێكۆشاندا سەربەرزانە شەهید كران، دوو رۆڵەی قارەمانی كوردایەتی بوون، هەردووكیان پێشمەرگەی شۆڕشی ئەیلوول بوون تا نسكۆ.

هەروەها لە ئەندامە سەرەتاییەكانی كۆمەڵەی رەنجدەرانی كوردستانن و لە سەرەتای شۆڕشی نوێشدا هەردووكیان بوونە پێشمەرگە، دوو كادری بەئاگاو هۆشیاری یەكێتیی نیشتمانیی كوردستانیش بوون.

ئەم دوو شەهیدە نەمرە، كوڕی بنەماڵەیەكی خەباتگێڕو برای تێكۆشەری دێرن و ناسراو مامۆستا ئیبراهیم جەلالن، هەردووكیشیان لە رێگەی مامۆستا برایمی برا گەورەیانەوە پەیوەندییان بە كۆمەڵەی رەندەرانی كوردستانەوە كردووە، هەرسێكیشیان پێكەوە پێشمەرگە بوون و لە زەحمەتییەكانی سەرهەڵدانەوەی شۆڕشی نوێدا رۆڵی گرنگ و دیاریان هەبووە، بەتایبەت مامۆستا ئیبراهیم جەلالی برایان كە تێكۆشەرێكی ناسراوی ئەوتۆیە پێویست بە باسكردنی ناكات.

هەردوو شەهید هاوارو خەلیل لەگەڵ مامۆستا ئیبراهیم جەلال وێنەیەكیان هەیە، كە ساڵی 1980 لە شێنێ گرتوویانە، هەرسێ براكە دەستیان خستۆتە ناودەستی یەكتری و سوێندیان خواردووە كۆڵنەدەن تا سەركەوتن یاخود شەهید بوون.

رووداوەكانی دواتر پابەندبوونی براكانی بەو سوێندە و راستی پەیمانەكەیانی سەلماند، هاوارو خەلیل كۆڵیان نەدا تا هەردوكیان شەهیدبوون، مامۆستا ئیبراهیم جەلالیش لەوساوە تائێستا لە ریزی رێبوارانی ئازادی گەل و خاكدایە و ئەوەی لەدەستی هاتووە كردوویەتی، قوربانی زۆرو زەحمەتیی زۆری كێشاوە.

شەهید خەلیل جەلال
شەهید خەلیل لە دایكبووی ساڵی 1945ی سلێمانیە، پیاوێكی ئەوەندە هێمن و لەسەرخۆ بووە نەیدەزانی توڕە بوون چیە، لە ناو هاوڕێكانیدا پێشمەرگەیەكی زۆر خۆشەویست و بەڕێز بووە، ساڵی 1972 لە رێگەی مامۆستا برایم جەلالی برایەوە پەیوەندی بە ڕێكخستنەكانی كۆمەڵەی رەنجدەرانی كوردستانەوە كردووە.

ساڵی 1974 كە سەرۆكی شارەوانی تەویڵە بوو، لە كاتی هەڵگیرسانەوەی شەڕی نێوان حكومەتی عیراق و شۆڕشی كورد، دەستەبەرداری وەزیفەكەی بوو و چووە ریزی شۆڕشەوە، لە بۆردومانەكەی مانگی 4/1974ی حكومەتی عیراق بۆ سەر قەڵادزێ بە سوكی بریندار دەبێ‌، لەدوای نسكۆ گەڕایەوە شار بەڵام نەچووەوە بۆ سەر كارەكەی.

ساڵی 1975 ڕاسپێردرا بچێتە (كاسكان و زرار گەلی) بۆ لای فەقی حەسەنی حەمەئاغای كاسكان و كوڕی میر حەمەدی زرارگەلی تا لە بەرنامەیەكی رێكخستن ئاگاداریان بكاتەوە سەربارەت بەو چەكانەی كە ئەوان شاردبویانەوە بۆ ئەوەی ئامادەكاری بكەن بۆ پێكهێنانی مەفرەزەی سەرەتایی و دەستپێكردنەوەی شۆڕشی شەكدار، بەڵام لەكاتی ڕۆشتنی بەرەو دۆڵی شەهیدان لە سەیتەرەیەكی حكومەت لە سنووری قەڵادزێ‌ رایدەگرن و لەكاتی پشكنیندا نامەكانی رێكخستنی پێدەگرن، بە دەستگیركراوی دەیبەن بۆ بارەگای پۆلیسی قەڵازێ، سێ رۆژی رێك دەخرێتە ژێر ئەشكەنجە و لێكۆڵینەوەوە تا راستی نامەكان ئاشكرا بكات، بەڵام ئەو ئازایانە بەرگەی ئەشكەنجەكان دەگرێت، نكۆڵی لە خاوەندارێتی نامەكان دەكات و دەڵێت: ئەو نامانە هی سەربازەكان خۆیان بوون هی من نییە.

دوای ئەو سێ رۆژە كە دەزانن هیچیان لێی دەستناكەوێ، معاونی ئەمنی قەڵادزێ‌ بڕیار دەدات بە هێلیكۆپتەر بینێرن بۆ كەركوك، ئیتر لە كاتی هێنانە دەرەوەی لە زیندانی پۆلیسی قەڵادزێوە تا بیبەن بۆ زیندانی دائیرەی ئەمن، ئازاینە لە دەستی پۆلیسەكان هەڵدێت و روودەكاتە كۆڵانەكانی شار، پاشان خۆی دەكات بەناو زێرابێكدا و تا شەو خۆی دەشارێتەوە، شەویش هەر بەناو زێرابەكاندان دەڕواتە دەرەوەی شار و لەوێوە خۆی دەگەیەنێتە گوندی (سوڵتانە دێ‌) و لەوێشەوە دەچێتە (ئەبوبەكر و قەڵاتوكان) لە حەوزی شاخی گەڵاڵەیی، هەر لەوێ‌ لەگەل (مام عەوڵای ئەبوبەكر و حەسەنی برایم شوانی قەڵاتۆكان) و یەك دوو كەسی تر مەفرەزەیەكی سەرەتایی دروست دەكەن بە دوو چەكەوە، ئیتر جوابی بۆ خاڵی ناردبوو تا كۆمیتەی هەرێمەكان ئاگادار بكات لە درووستبوونی ئەو مەفرەزە سەرەتاییە لەمانگی 3/1976، لەو مانگەشدا لەگەڵ تێكۆشەری نەمر قادر خەبات پەیوەندی بەیەكەوە دەكەن، دیارە قادر خەباتش لە نسكۆی 1975 تەسلیم بە ڕژێم نەببۆەو لە گوندەكەی خۆیان (خەزێنە) لە باڵەكایەتی مابۆوە، ئیتر ئەویش هەر لەو مانگەدا

مەفرەزەیەكی پێكەوە نابوو
شەهید خەلیل لە ئەبوبەكر و قەڵاتوكان بنكەی دانا بوو بنكەكەی ببووە شوێنی خڕبونەوەی زۆربەی ئەو كەسانەی كە دەهاچوونە دەرەوە.

دوای گەڕانەوەی نەوشیروان مستەفاو دانانی بارەگای سەركردایەتی گەڕۆك لەو سنوورە، لە قەندیلەوە تا نۆكان بنكەكەی شەهید خەلیل ئەڵقەی پەیوەندی نێوان سەركردایەتی و ڕێكخستنەكانی ناوخۆ و شارەكان بوو.

شەهید خەلیل لە پێشمەرگایەتیەوە بوو بە فەرماندەی مەفرەزەوە و پاشان فەرماندەی كەرت، ماوەیەك لە دەشتی هەولێر و ماوەیەك لە قەرەداغ و گەرمیان و ماوەیەكیش لە دۆڵی جافەتی و دواجار لە سەركردایەتی پێشمەرگایەتی كردووە.

ساڵی 1981 هەڤاڵێك بەناوی سەلامی عومەری نەجاڕ كە ئەندامی كۆمەڵە بوو و لە سەربازی ڕایكردبوو، چووبووە سەنگەسەرو لە وێوە لەگەڵ خەلیل جەلال بەڕێكەتبوون بۆ سەركردایەتی تا ببێتە پێشمەرگە، لە چێشتەنگاودا دەگەنە سەر كانیەكەی گردی ڕەمكان لە پێش گوندی شەروێت بۆ ئاو خواردنەوە لادەدەن، دوو پێشمەرگەی سنووری باڵەكاتیشیان لەگەڵدا دەبێت، لەو كاتەدا ڕەبایەی سەر شاخەكەی پشتیان گوللە هاوەنێكیان تێ‌ دەگرێ‌ و لەئەنجامدا (خەلیل و سەلام) شەهید دەبن، پێشمەرگەیەكیش بریندار دەبێ‌ و پێشمەرگە ساغەكەش بریندارەكە دەگەیەنێتە سەركردایەتی و هەواڵی شەهید بوونی ئەو دوو هەڤاڵەش دەگەیەنێ‌.

شەهید هاوار جەلال
شەهید هاوار لە دایكبووی ساڵی 1955ی شاری ڕانیەیە، هەر لەوشارە خوێندنی سەرەتایی دەستپێكردووە و تا پۆلی پێنجەمی لەوێ خوێندووە، پۆلی شەشی سەرەتایی و یەك و دووی ناوەندیی لە سلێمانی تەواو كردووە، پاشان بۆ پۆلی سێیەمی ناوەندیی چۆتەوە ڕانیە، پۆلی چوار و پێنجەی دواناوەندیی دووبارە لە سلێمانی تەواو كردووە، بەڵام نەیوتانیوە پۆلی شەشەم تەواوبكات.

شەهید هاوار لە تەمەنێكی زۆر لاویدا كەوتە ناو جیهانی سیاسەتەوە لە ساڵی 1973 پەیوەندی بە ڕێكخستنەكانی خوێندكارانەوە كردووە، لە شەربوونەوەی رژێم و شۆڕشی كوردستاتندا لە 1974 بوووە بە پێشمەرگە و چووە خولی فێربوونی چەكە قورسەكانی وەك تۆپ و هاوەن بە هەموو جۆرەكانیەوە، لەئاشبەتاڵ گەڕایەوە بۆ ڕانیە و پاشان بەهۆی چونی شەهید (خەلیل جەلال)ی برای بۆ ناو مەفرەزە سەرەتاییەكان و گرتنی باوكیان (جەلال مەجید هاوار) و خۆشاردنەوەی دایكی و خوشكەكانی، ئەویش و ڕزگاری برای چونە سلێمانی و لە ماڵی هاوڕێیەكی كۆمەڵەدا شاردرانەوە.

شەهید هاوار لە ساڵانی 1976-1977) ڕۆیشتەوە بۆ قوتابخانە بۆ تەواو كردنی پۆلی شەشی زانستی، بەڵام بەهۆی گەڕانی ڕژێمی بەعس بە دوای كەسوكاری پێشمەرگەدا، مەفرەزەی ئەمن دەچنە سانەوی سلێمانی بۆ گرتنی، ئەویش ریای دەربازبوون دەكەوێ‌ و دوای دوو ڕۆژ واتە لە 22/2/1977 دا لە ڕێگەی دۆڵەڕوتەوە دەگاتە لای مەفرەزەكانی پێشمەرگە و لە شۆڕشی نوێدا دەست بە ژیانی پێشمەرگایەتی دەكات.
شەهید هاوار لە پاش ئاشبەتاڵ و گەڕانەوەی بۆ ڕانیە لە ڕێگەی ئیبراهیم جەلالی برایەوە پەیوەندی بەڕیزەكانی كۆمەڵەی ماركسی لینینی كوردستانەوە دەكات، وەك ئەندامێكی چالاكی كۆمەڵە كاری لە ناو خوێنكارانی ئامادەیی ڕانیەدا كردووە و چەندین ئەڵقەی ڕۆشنبیری پێكهێناوە.

شەهید هاوار پاش دوو هەفتە لە دۆڵەڕوتەوە بە ڕێگای سنووراو سنوردا دەڕواتە قەندیل و لەوێ‌ لەگەڵ شەهید خەلیلی برایدا یەك دەگرنەوە.

لە ساڵی 1977 و 1978 دا وەك كادری كۆمەڵە و لێپرسراوی ڕێكخستنەكانی كۆمەڵە لە قەڵادزی و ڕانیە و سەنگەسەر دەست بەكار دەبێ‌، پاشان دەبێتە لێپرسراوی لیژنەی ناوچەی یەكێتی، لەو ناوچەیە لە ڕووی ئەركی پێشمەرگەكانیشەوە دەكرێتە فەرماندەی مەفرەزە و پاشان لە 1978دا دەبێتە فەرماندەی كەرت لە هەرێمی ڕزگاری سەر بە سەركردایەتی.

شەهید هاوار و شەهید خەلیل جگە لە ئەركە سەرەكیەكەی خۆیان، ئەركی گرێدانی پەیوەندی سەركردایەتی دەرەوە و سەركردایەتی ناوخۆ دەگرنە ئەستۆ لە هێڵی سلێمانی-ڕانیە- سەنگەسەر- ئەبوبەكرە- قەندیل یا نۆكان) و خەمخۆری پەیداكردنی ئازوقەی بارەگاكانی سەركردایەتی بوون.

شەهید هاوار كادرێكی هۆشیار و پێشمەرگەكانی ئازا و مولتەزیم بوو، بۆ هەر ناوچەیەك بنێردرایە ئامادەبوونی تەواوی تێدابوو، هەروەها لە ڕووی كاری ڕێكخراوەیەوە شارەزا و لێهاتوو بوو، بۆیە چەندین هێڵی ڕێكخستنی لە ڕانیە و قەڵادزێ و سەنگەسەر و دێهاتەكانی ئەو ناوچانە هەبووە.

لە ساڵی 1979 نێردرا بۆ سنوری لقی كەركوك و گەرمیان و ماوەی 6 مانگ لەوێ‌ كاری ڕێكخستنی كردووە، پاشان گوێزرایەوە بۆ سنووری سەركردایەتی.

شەهید هاوار بەشداری چەندین شەڕی لە مەڵبەندی سێ و گەرمیان و دۆڵی خۆشناوەتی و دەشتی بەستەستێنی كردووە.

شەهید هاوار ڕۆڵێكی گرنگی بینی لە هاندانی جەماوەری شاری قەڵادزێ‌ بۆ خۆپێشاندان و ڕاپەڕین بە بۆنەی تێپەڕبوونی 8 ساڵ بەسەر بۆردومانی قەڵادزێ‌ دا.

لە رۆژی 10/7/1982 لە بەستەستێن تووشی شەڕێكی سەخت دەبێت لەگەڵ جاشەكانی (حەمەی مەلا شەریف)، دوای شەڕێكی نیو سەعاتی شەهید دەبێت و تەرمەكەی دەكەوێتە دەست جاشەكان، پاشان لە كردەیەكی ناشیرین و جاشئاسای خۆیاندا، 18 جاش هەریەكەیان 30 فیشەك لە تەرمەكەی دەدەن و بە بەردیش سەری پان دەكەنەوە.

*لێپرسراوی بۆردی شەهیدان و جینۆسایدكراوان- مەكتەبی شەهیدانی ی.ن.ك

print

 269 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*