سەرەکی » کەلتوور » كتێبخانه‌ی کوردی و كتێب له‌ سایه‌ی قەیرانی داراییدا به‌ چ ئاقارێكدا رۆشتووه‌؟

كتێبخانه‌ی کوردی و كتێب له‌ سایه‌ی قەیرانی داراییدا به‌ چ ئاقارێكدا رۆشتووه‌؟

زانیار ئیبراهیم

به‌ گوێره‌ی ئاماره‌ ره‌سمییه‌كان قه‌یرانی دارایی كاریگه‌رییه‌كی ئه‌وتۆی نه‌كردووه‌ته‌ سه‌ر كاری چاپكردنی كتێب و پێدانی ژماره‌ی سپاردن به‌ كتێبه‌كان پاشكشه‌یه‌كی ئه‌وتۆی پێوه‌ دیار نییه‌ به‌ به‌راورد به‌ ساڵانی پێش قه‌یرانی دارایی، به‌ڵام ده‌گوترێت كتێبه‌كان به‌ تیراژی زۆر كه‌متر له‌ ساڵا»ی پێش قه‌یرانه‌كه‌ چاپ ده‌كرێن، چونكه‌ خواست له‌سه‌ر كڕینی كتێب كه‌مبووته‌وه‌، كه‌ هۆكاره‌كه‌ی دۆخی داراییو كه‌مبوونه‌وه‌ی داهاتی هاوڵاتیانه‌. هه‌روه‌ها په‌رهسه‌ندنی ته‌كنه‌لۆژیا و به‌تایبه‌ت ده‌ستبه‌ربوونی ئینه‌ته‌رنێت به‌ شێوه‌یه‌كی به‌ربڵاو و ده‌ستگه‌یشتنی هاوڵاتیان به‌ ئامێره‌ شاشه‌ ئه‌لیكترۆنیه‌كانی وه‌ك مۆبایل و پاد و كۆمپیوته‌ر وایكردووه‌ به‌شێك له‌ خوێنده‌واران له‌ بری كڕینی كتێب و چاپكراوه‌ كاغه‌زییه‌كان سوود له‌ كتێبخانه‌ی ئه‌لیكترۆنی وه‌ربگرن.
چاپكردن و بڵاوكردنەوەی كتێب بەندە بەكۆمەڵێك هۆكار وەك دۆخی ئابوری و پێشكەوتنی تەكنەلۆژیا و حەز و ئارەزوی خوێنەر بۆ كتێب خوێندەوە. لەئێستاداشدا چاپكردنی كتێب لە كوردستان بەهۆی خراپی دۆخی ئابوری و پێشكەوتنی تەكنەلۆژیا بەردەوام لە هه‌ڵكشان و داكشان دایه‌، به‌ڵام به‌ به‌روارد كردنی كتێب به‌ بڵاوكراوه‌ كاغه‌زییه‌كانی وه‌ك رۆژنامه‌ و گۆڤار ده‌رده‌كه‌وێت كه‌ قه‌یرانی دارایی كاریگه‌رییه‌كی ئه‌تۆی نه‌كردووه‌ته‌ سه‌ر چاپكردنی كتێب له‌ رووی ژماره‌ی چاپكردنه‌وه‌، به‌ڵام له‌ رووی تیراژه‌وه‌ به‌شی هه‌ره‌ زۆری كتێبه‌كان كه‌ له‌م چه‌ند ساڵه‌ی دوایدا چاپ كراون له‌ رووی تیراژی چاپكردنه‌وه‌ كه‌مترن له‌وانه‌ی ساڵانی پێش قه‌یران. به‌و هۆیه‌شه‌وه‌ ده‌توانین ئاماژه‌ بۆ ئه‌وه‌ بكه‌ین كه‌ دۆخی دارایی نه‌بووه‌ته‌ مایه‌ی كه‌مكردنه‌وه‌ی ناو و ناویشانی كتێبه‌كان به‌ شێوه‌یه‌كی به‌رچاو، ته‌نیا تیراژی كتێبه‌كان له‌ كه‌می داوه‌.
به‌ گوێره‌ی ئه‌و داتایانه‌ی كوردستانی نوێ له‌م به‌دواداچوونه‌ رۆژنامه‌وانییه‌دا ده‌رباره‌ی ژماره‌ سپاردن لە كتێبخانەی گشتی سلێمانی وه‌ریگرتوون ژماره‌ی كتێبه‌ چاپكراوه‌كان به‌ به‌راورد به‌ ساڵانی پێش قه‌یرانی دارایی پاشكشه‌یه‌كی ئه‌تۆی نه‌كردووه‌ كه‌ جێگه‌ی ئاماژه‌ بۆ كردن و تێڕأمان بێت. به‌و پێیه‌ی: ساڵی ساڵی٢٠١٢ (١٢٢٢) ژمارەی سپاردن دراوە،ساڵێ ٢٠١٣ ( ١٢٥٨) ، ساڵی ٢٠١٤( ٨٨٦)، ساڵێ ٢٠١٥ (٨٦٣) كە دەبینین ئەگەر بەپێی ژمارەی سپاردن بێت چاپكردنی كتێب لە ٢٠١٥ دا پاشەكشێی كردوە ،ساڵی ٢٠١٦ (٩٦١)و ئه‌مساڵیش تاكو ناوه‌راستی مانگی تشرینی دووه‌م (١٠١٦) ژمارەی سپاردن دراوە به‌ كتێبه‌ چاپكراوه‌كان.
ئه‌مه‌ له‌ كاتێكدایه‌ به‌ گوێره‌ی لێدوانێكی پێشتری سه‌رۆكی لقی سلێمانی سه‌ندیكای رۆژنامه‌نووسان بۆرۆژنامه‌ی كوردستانی نوێ، به‌هۆی قه‌یرانی داراییه‌وه‌ له‌ هه‌رێمی كوردستان نزیكه‌ی 800 گۆڤار و رۆژنامه‌ داخراون.
لەمساڵدا (٢٠١٧)، كۆمەڵێك مەرج و ڕێنمایی دەرچووە بۆ ئەوەی ژمارەی سپاردن بدرێت بە هەر كتێبێك كە چاپ دەكرێت، كە گرنگترینیان بریتین لە هەر كتێبك لە پارێزگای خۆی ژمارەی سپاردنی بۆ وەربگیرێت و نووسەر ئەگەر لەدەرەوەی وڵات بێت ناتوانێت ژمارەی سپاردن وەربگرێت. هەر بەپێی فەرمانێكی وەزارەتی ڕۆشنبیری و لاوان كه لە ٢٠١٧ دەرچووە: دەبێت هەر كتێبێكی ئاینی ده‌رباره‌ی هه‌ر ئاینێك بێت ڕەزامەندی وەزارەتی ئەوقافی بۆ وەربگیرێت بۆ ئەوەی ژمارەی سپاردنی پێبدرێت.
به‌ گوێره‌ی داتا ره‌سمییه‌كان چاپكردنی كتێب به‌هۆی قه‌یرانی داراییه‌وه‌ پاشه‌كشه‌یه‌كی ئه‌تۆی نه‌كردووه‌، به‌ڵام كتێبخانه‌ و هه‌ندێك ناوه‌ندی چاپه‌مه‌نی ئاماژه‌ بۆ بوونی پاشكشه‌یه‌كی به‌رچاو ده‌كه‌ن. كتێبخانەێكی وەك كتێبخانەی ئەندێشە كه‌ یه‌كێكه‌ له‌ كتێبخانه‌ گه‌وره‌كانی باشووری كوردستان، پێش قەیرانی ئابوری ساڵانە نزیكەی ٦٠ كتێبی چاچكردوە، بەڵام لە ئێستادا بەهۆی قەیرانی ئابوریەوە ٣ بۆ ٥ مانگ دە بێت كتێبیان چاپ نەكردووە، هه‌روه‌ها ده‌زگای جەمال عیرفان كه‌ یه‌كێكه‌ له‌و دامه‌زراوانه‌ی له‌ بواری چاپكردنی كتێبدا له‌ چه‌ند ساڵی رابردوودا بووه‌ته‌ یه‌كێك له‌و ده‌زگا چالاكانه‌ی له‌ بواری چاپكردنی كتێبدا خزمه‌ت ده‌كات، ساڵی ٢٠١٤ بۆ سەرەتای ٢٠١٧ ٤٨٠ كتێبیان چاپكردوە كە زیاتر گرنگی بەوەرگێڕانی كتێب دەدەن و ئەو بابەتانەی كاری لەسەر دەكەن بە پلەی یەكەم مێژوو ئینجا بوارەكانی تر ئێستاش بەهۆی قەیرانی ئابوریەوە تاڕادەیه‌ك كاره‌كانیان سست بووه‌.
دەزگای چاپ وبڵاوكردنەوەی سلێمانی پێش قەیرانی ئابوری ساڵانە زیاتر لە ١٠٠ كتێبیان چاپكردوە. هەوەها گۆڤاری هەناریان مانگانە بڵاوكردۆتەوە. وەك محه‌مه‌د كوردۆ بە ڕێوبەری ڕاگەیاندن و چاپ و بڵاوكردنەوەی سلێمانی ئاماژەی پێدەكات، ئێستا بەڕێوبەرایەتیەكەیان زۆر لە جاران فراوانتر بووە، چونكە چوار بەڕیوەبەرایەتی و نوسینەگەیەك لەگەڵ ئەم بەڕێوەبەرایەتییە تێكەڵ كراون. یەكەم، خانەی وەرگێڕان كە گرنگی بە وەرگێڕانی كتێب داوە. دووەم، خانەی سمۆرە كە گرنگی بەكتێبی منداڵان داوە. سێیەم، ڕادیۆی نەورۆز. چوارەم، بەڕێوبەرایەتی ڕاگەیاندن. پێنجەم، نوسینگەی زارۆ تیڤی. محه‌مه‌د كوردۆ ئاماژە بەوە دەكات كە ئەمساڵ توانیویانە ١١ كتێب چاپ بكەن كە ٩ یان كتێبی منداڵانن و ٢ كتێبەكەی دیكەش دانەیه‌كیان وەرگێڕانە و دانەكەی تریش كۆمەڵە وتارە. ئەگەر بێت و ئەم بەڕێوبەرایەتیە بەردەوام بودجەێكی تایبەتی بۆ تەرخان بكرێت كە لە ڕووی توانای تەكنیكی و مرۆیەوە هیچ كێشە ێكیان نیە، دەتوانن بەردەوام بن لە كتێب چاپكردن، ئەوەش یارمەتیدەرێكی باش دە بێت بۆ خوێندكارانی زانكۆ و پەیمانگاكان چونكە ئەوان زیاتر بایەخ بەو كتێبانە دەدەن كە دەبن بە سەرچاوە بۆ خوێندكاران، بەلام لە ئێستادا ئەوانیش كارەكانیان بەهۆی قەیرانی ئابوریەوە ڕاوەستاوە.
هەڵبەتە ئەگەر چاپكردنی كتێب كەم بكات كاریگەری ڕاستەوخۆ دادەنێت لەسەر چاپخانەكان بەشێوەێك بەپێی ئەو بەدواداچونانەی كه‌ بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ ئه‌نجام دراوه‌ دەربارەی كاری چاپخانەكان كەم بوونەوە چاپكردنی كتێب وای كردوە كاری ئەوانیش بەرەو كەمبوونەوە بڕوات بەجۆرێك چاپخانەێكی وەك چاپخانەی زانا وەك خۆیان دەڵێن مانگی جارێك ئەگەر كتێبێك چاپ بكەن.
بواری چاپ كردن و بڵاوكردنەوەی كتێبیش بێ كێشە و گرفت نییە كە بە پێی ئەو ڕێنمایانەی كە هەیە هەر كتێبێك لە ٥٠ پەڕە زیاتر بێت دەبێت ژمارەی سپاردنی بۆ وەربگیرێت، بەڵام له ئێستادا كێشەی ئەوە هەیە كتێب بڵاودەبێتەوە بەبێ ژمارەی سپارد، یان بەژمارەی وەهمی بڵاودەبێتەوە.
ده‌یت گه‌یشتنی خوێنه‌رانی كوردستان به‌ كتێبخانه‌ ئه‌لیكترۆنییه‌كان» هۆكارێكی دیكه‌ی كه‌مبوونه‌وه‌ی تیراژی كتێبه‌ چاپكراوه‌ كاغه‌زییه‌كانه‌، كه‌ ئه‌مه‌ش هۆكارێكی دیكه‌یه‌ له‌پاڵ قه‌یرانی دارایی دا.
ئه‌وه‌ش وه‌ك هاوڵاتیان و چه‌ندین خوێنه‌ری كتێب ئاماژه‌ی بۆ ده‌كه‌ن، به‌هۆی به‌ربڵاوی تۆڕه‌كانی ئینته‌رنێت و بوونی له‌ زۆرینه‌ی ره‌های ماڵاندا، هه‌روه‌ها ده‌ستگه‌یشتنی خوێنده‌واران به‌ ته‌كنه‌لۆژیای سه‌رده‌می وه‌ك مۆبایل و ئامێره‌ زیره‌كه‌كانی تری وه‌ك پاد و كۆمپیوته‌ر هۆكارێكه‌ بۆ ئه‌وه‌ی خوێنه‌رانی كوردده‌ستیان به‌ كتێبخانه‌ ئه‌لیكترۆنییه‌كان بگات و له‌و رێگه‌یه‌وه‌ ده‌توانن كتێب بخوێننه‌وه‌، چ ئه‌و كتێب و سه‌رچاوه‌ كوردییانه‌ بێت كه‌ له‌ كتێبخانه‌ ئه‌لیكترۆنییه‌كاندا هه‌ن، چ كتێب و سه‌رچاوه‌ عه‌ره‌بی و زمانه‌كانی تریش بێت به‌ تایبه‌ت ئه‌وانه‌ی به‌ هه‌رسێ زمانی عه‌ره‌بی و فارسی و تا راده‌یه‌كیش ئه‌وانه‌ی به‌ زمانی ئینگلیزی نووسراون.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

گوندی‌ فه‌قێ‌ مسته‌فا له‌ ئامێزی‌ ئه‌نفالدا

بارام سوبحی‌ تاڵه‌بانی‌ گوندی‌ فه‌قێ‌ مسته‌فا به‌ دووری‌ بیست كیلۆمه‌تر ...