سەرەکی » راپۆرت » راپۆرتی، ته‌ها عه‌بدوڵلا‌ » ژمارەی خێزانە گەڕاوەكان بۆ گوندەكان لە زیادبووندایە

ژمارەی خێزانە گەڕاوەكان بۆ گوندەكان لە زیادبووندایە

دوای راپەڕین‌و پڕۆسەی ئازادی عیراق لەساڵی 2003، بەشێكی زۆر لەو گوندو دێهاتانە ئاوەدانكرانەوە كە لەسەر دەستی رژێمی بەعسی لەناوچوو خاپوركرابوون، ئاوەدانكردنەوەكانیش زیاتر ئەو ناوچانەی گرتەوە كە دەكەوێتە چوارچێوەی هەرسێ پارێزگای هەولێر و سلێمانی و دهۆكەوە.

هەرچەندە لەماوەی 29 ساڵی رابردووی حوكمڕانی هەرێمی كوردستاندا وەكو پێویست گرنگی بە كەرتی كشتوكاڵ نەدراوەو لەئاست خواستی جووتیاران نەبووە، لەگەڵ ئەوەشدا گوندنشینان مانەوەیان لەزێدی خۆیان لەلا باشترە وەكو ئەوەی روو لە شارەكان بكەنەوە، بەتایبەتی دوای ئەو زنجیرە قەیران‌و كێشە ئابووری‌و داراییانەی كە روویان لەكوردستان‌و عیراق‌و ناوچەكە كرد.

كۆچی پێچەوانە
نامیق یونس، خەڵكی گوندی سۆربەشە لەناحیەی شەمامكی باشووری رۆژئاوای شاری هەولێر و ماوەی زیاتر لە 28 ساڵە گەڕاوەتەوە گوندەكەی‌و دەڵێ: «ژیانی رۆژێكی گوند بە هەزار رۆژی ژیانی شار نادەم، چونكە لەگوندەكەمان جگە لەوەی ئاو و هەوایەكی خۆشی هەیە، هاوكات دەتوانین چەندین جۆری بەرهەمی كشتوكاڵی بەرهەم بهێنین كە دەبێت لە شارەكاندا بە پارە بیانكڕدێت».

ئەو گوندنشینە وتی: «ئەگەر حكومەتی هەرێم هاوكاری جووتیاران بكات لە ساخكردنەوەی بەرهەمەكانیان، ئەوا ژمارەی ئەوانەی گەڕاونەتەوە گوندەكەمان زۆر زیاتر دەبێت»، باسی لەوەشكرد، لە رابردوودا هەست بەكۆچی پێچەوانە لەشارەكانەوە بۆ گوندەكان دەكرێت، ئەوەش بەهۆی زەحمەت بوونی ژیانی شارەوەیە.

سەرچاوەی خۆراكی خەڵكی شارەكانە
مەغدید محەمەد، جووتیارێكی دیكەیە لەهەمان گوند‌و لەبارەی گەڕانەوەی گوندنشینان بۆ زێدی خۆیان روونیدەكاتەوە، دوای ئاوەدانكردنەوەی گوندەكانمان ژمارەی خێزانە نیشتەجێبووەكان دەگەیشتە 30 خێزان، بەڵام ئێستا گەیشتۆتە نزیكەی 120 خێزان، ئەمەش دەریدەخات كە ژمارەی ئەوانەی دێنەوە گوندەكان زیاترن لەوانەی بۆ شارەكان كۆچ دەكەن.

وتیشی: «ئەگەر جووتیار بەرهەمەكانی ساخبكرێتەوە، بە یەكجاری روو لەگوندەكان دەكات‌و بەردەوام سەرقاڵی كاری كشتوكاڵی دەبێت كە سەرچاوەی خۆراكی خەڵكی شارەكانە، بەپێچەوانەوە مانەوەی كەرتی كشتوكاڵی بەمشێوەیە وادەكات ئەوانەی لەگوندەكانیش دادەنیشن ناچارن كارێكی دیكە لەشارەكان بكەن، بەمەش ئاوەدانكردنەوەی گوندەكان بە بێكاری كشتوكاڵی هیچ مانایەكی نابێت».

هاوكاری حكومەت
هاوكات سەباح محەمەد، كە پیاوێكی تەمەن 50 ساڵە‌و لە نزیك گوندی (داڵداغان)ی باشووری شاری هەولێر خەریكی كاری كشتوكاڵی بوو، لەبارەی ئاوەدانكردنەوەی گوندەكانەوە وتی: «گەڕاینەوە بۆ گوندەكەمان، چونكە زێدی باب‌و باپیرانمانە، لەو تەمەنە ناتوانین چۆڵی بكەین، بەڵام منداڵەكانمان چاوەڕوانن لەگوندەكان قازانج بكەن‌و رەنجی ماندووبونیان ببینن، ئەگەر گرنگی بە كشتوكاڵ بدرێ، سەرجەم منداڵەكانم‌و ئەوانەی تریش هەر لێرە دەمێنەوەو گوندەكان زیاتر ئاوەدان دەبێتەوە».

ئەو جوتیارە پێیوابوو، هەرچۆنێك بێت مانەوە لەگوندەكان زۆر باشترە لەشار، بەتایبەتی بۆ بارودۆخی ئێستای ئابووری، هەر هیچ نەبێت لە دێهاتەكان خەڵكی كرێی خانوو نادات‌و پارە بۆ كڕینی سەوزەو میوە خەرجناكات، ئەمە جگە لەوەی هێشتا كاری هەرەوەزی‌و هاوكاری نێوان خەڵكی گوندەكان ماوەو هیچ كەسێك برسی‌و «موحتاج» نابێت، بەپێچەوانەوە لەشارەكان ئەگەر نەتبێت كەس ئاوڕت لێناداتەوە.

جووتیاران پێویستیان بەڕێنماییە
كاوە فارس كە ئەندازیاری بواری كشتوكاڵییە، ئاماژە بەوە دەكات، لەهەموو جیهان مانەوەی گوندەكان بڕبڕەی پشتی شارەكانە، بەتایبەتی لەكوردستان زەوییەكی زۆری كشتوكاڵی‌و سەرچاوەیەكی باشی ئاومان هەیە، بەڵام جووتیاران پێویستیان بەڕێنمایی هەیە تا بەشێوەیەكی زانستی كاری كشتوكاڵی بكەن، چونكە ئەگەر هۆكاری بەشێكی ساخنەبوونەوەی بەرهەمی كشتوكاڵی حكومەت بێت، ئەوا هۆكارێكی دیكەی جووتیاران خۆیانن، دەبێ ئەوان دیراسەی بازاڕ و رێژەی خواست لەسەر بەرهەمانیان بكەن.

ئەو ئەندازیارە پێیوایە، «راستە ئاوەدانكردنەوەی گوندەكان گرنگە لەڕووی دابەشبوونی رێژەی دانیشتووان‌و جێگیربوونیان لە چەقی شارەكان، بەڵام پێویستە ئەوەی لەگوند بێت كاری خۆی بكات‌و سوود لەو زەویانە وەربگرێت كە لە بەردەستیدایە، مەرجیش نییە هەموو ساڵێك جووتیار قازانجێكی زۆر بكات، زۆرجار زیانیش دەكات، ئەوەش لە هەموو دنیادا وایە، تەنانەت لەناو شارەكانیش هەندێكجار بازرگانانیش زیانیان پێدەگات، بەڵام ئەو زیانانە نابێت بۆ جووتیاران ببێتە هۆی چۆڵكردنی گوندەكان».

هەلی كار زیاد دەكات
هاوكات لەبارەی ئەو پرسەوە، ئابووریناس نەوزاد قادر دەڵێ: «بۆ ئەوەی گوندەكانمان زیاتر ئاوەدان بكرێتەوەو چۆڵ نەبن، پێویستە كەرتی كشتوكاڵی بە پیشەسازیی بكرێت‌و كۆمپانیای گەورە هەبێت بۆ وەرگرتنی بەرهەمی جووتیاران‌و بەكارهێنانی لە كارگەكاندا، ئەمەش جگە لەوەی دەبێتە سوودگەیاندن بە جووتیاران، هاوكات جموجۆڵی بازاڕ و هەلی كار زیاد دەكات».

وتیشی: «بۆ جێبەجێكردنی ئەو ئامانجانە، پێویستە حكومەتی هەرێم لە رێگای وەزارەتی كشتوكاڵەوە پلانی درێژخایەنی هەبێت‌و بودجەیەكی باشی بۆ تەرخان بكات، هەروەها پێویستە حكومەت كەرتی كشتوكاڵی هاوشێوەی نەوت‌و سەرچاوەكانی دیكەی سروشتی سەیر بكات، بۆ ئەوەی ئابووریی هەرێمی كوردستان بە تەواوەتی پشت بەو كەرتە ببەستێت».

 143 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*