سەرەکی » دۆسێ » ئەگەرەكانی روودانی جەنگی ئەهلی و تایەفەگەریی لە عیراق

سیاسەتمەدارێكی شیعە بۆ (كوردستانی نوێ)‌ دەوێت

ئەگەرەكانی روودانی جەنگی ئەهلی و تایەفەگەریی لە عیراق

رەوتەكان-

سیاسەتمەدارێكی شیعە، پێیوایە لەگەڵ بوونی مەرجەعیەتی باڵای ئاینی لە نەجەف، ئەستەمە رێگە بە بەرپابوونی جەنگی ئەهلی و دووبارەبوونەوەی شەڕی تایەفەگەریی بدرێت لە عیراق، هەرچەندە بە وتەی ئەو، عیراق دووژمنی زۆرە و لە بۆسەدان بۆی تا بەرەو رووداوە نەخوازراوەكان راپێچی بكەن.

حەبیب تەرفی پەرلەمانتاری خولی پێشووی پەرلەمانی عیراق لەسەر لیستی ئەنجومەنی باڵای ئیسلامی كە لەئێستادا خۆی وەك كەسێكی سەربەخۆ و بەدوور لە ئەنجومەنی باڵای ئیسلامی و رەوتی حیكمە دەناسێنێت، لە لێدوانێكی تایبەت بە (كوردستانی نوێ‌) رایگەیاند:»عیراق زۆر لە ئاژاوەی تایەفەگەریی گەورەترە، دووژمنانی عیراقیش زۆرن و بە هەموو شێوەیەك هەوڵیانداوە یەكێتی خاكی عیراق و یەكگرتوویی عیراق لەبەریەك هەڵبوەشێنن لەڕێی ئاژاوەی تایەفەگەریی لەسەر بنەمای مەزهەبی و نەتەوەیی، هەوڵێكی زۆریانداوە كارێكی لەو جۆرە بكەن، بەڵام سەركەوتوو نەبوون».

بە وتەی تەرفی:»عیراق لەسەر بنەمایەكی رەسەن پێكهاتووە لەسەر ئاستی كۆمەڵایەتی، ئەمەش فەزڵێكی گەورەی خواوەندە، بۆیە پێموانییە سێ‌ پێكهاتە سەرەكییەكەی عیراق (كورد، شیعە سوننە) بتوانن لەیەكتر جیاببنەوە و دەست لە دەستی یەك بكەنەوە، چونكە هیچ لایەكیان ناتوانن بەبێ‌ عیراق بژین، ئەمەش ئاكاریی عیراقی و خەسڵەتی تایبەتی عیراقییە كە ناتوانێت بەشێكی بەجیا لەوی تر دەژی و یان گۆشەگیردەكرێت، بۆیە ئەوانەی كە بەشێوەیەكی رووشەكەش تەماشای كاروبارەكان دەكەن و تێڕوانێكی قوڵیان نییە، پێیانوایە، رەنگە عیراق رووبەڕووی جەنگی تایەفەگەریی و جەنگی ئەهلی ببێتەوە، بەڵام بە دڵنیاییەوە دەڵێم، هیچ كەسێك ناتوانێت عیراق پەرتەوازە بكات و تۆوی فیتنەی تایەفەگەریی تێدا بچێنێت، گەر بیانتوانییەوە پێشتر دەیانكرد، رەنگە پرۆژەكەی جۆ بایدن جێگری سەرۆكی پێشووی ئەمریكا نمونەیەكی زەق بێت بۆ ئەو جۆرە هەوڵانە».

حەبیب تەرفی وتی:»جۆ بایدن هەوڵیدا عیراق بكات بە سێ‌ پارچە و بەسەر سوننە و شیعە و كورددا دابەشی بكات، بەڵام دواجار نەیتوانی و دەستەوستان بوو، هیچ كەس و لایەنێك لەژێر هەر ناوێك و لە سایەی هەر رەوش و واقعێكدا بێت، ناكرێت بەسرە لە شوێنێك و سلێمانی لە شوێنێكی تر ببینرێت، یان رەمادی لە شوێنێك و عەممارە لە شوێنێكی تر بێت».

تەرفی پێیوایە:»دەكرێت ئەوانەی بەشێوەیەكی قوڵ خوێندنەوە بۆ رەوشەكە ناكەن، لانی كەم رەوشی كۆمەڵایەتی، پێیانوابێت ئەوە روودەدات، لەئێستادا دەبینیین هەموو تیرە و تایەفەكانی عیراق تێكەڵن لەگەڵ یەكتر، تەنانەت هۆز و خێڵە عەرەبی و كوردەكانیش لە رووی نەژادەوە، رەنگە هۆزێك لە رەمادی رەچەڵەكی خۆی لە عەممارە یان لە بەسرە بدۆزێتەوە، بۆیە دەڵێن ناكرێت عیراق دابەش بكرێت، رەنگە لەڕووی تیرۆرییەوە بكرێت، بەڵام لە راستییدا ئەم روونادات و ئەگەری روودانی نییە».

بە بۆچوونی ئەو ئەندامەی پێشووی پەرلەمانی عیراق:»هێزی عیراق خۆی لەو شیرازە كۆمەڵایەتییەدا دەبینێتەوە كە هەموو عیراقییەكانی وابەستەی یەك كردووە، بۆیە كەس ناكرێت پێشبینی بكات، رەمادی لە دۆڵێك و عەممارە دەكەوێتە دۆڵێكی ترەوە، لۆجیكێكی لەمشێوەیە رێگەی تێناچێت، عیراقی عیراقییە، ئەمەش مانای ئەوە نییە ئێمە سوكایەتی بە مەترسییەكان بكەین كە چواردەوری عیراقیان تەنیوە، ئەوەشمان لەیاد نەچێت، عیراق یەكەم دەوڵەتی عەرەبییە كە بە داگیركردن كرایە ئامانج، پێشتر رژێمێكی توانباریی وەهایان بۆ هێنابوین كە هیوامان دەخواست داگیربكرێن، تەنیا بۆ ئەوەی لەدەست ئەو ستەمكارە رزگارمان ببێت».

لە درێژەی قسەكانیدا تەرفی وتی:»ئەوان هەوڵیاندا عیراق دووچاری داڕوخان بكەن، بەڵام نەیانتوانی، لەم ماوەی دواییشدا لەڕێی هەڕەشەی ئەمنی و تێكدانی سیستمی فێركاریی و رەنگە پەتای كۆرۆناش بارگرانییەكی وەهای لەسەر عیراق دروستكردبێت كە بۆ دەولەتەكانی تر بەمشێوەیە نەبێت، چونكە رەوشی عیراق بە خۆپیشاندانەكان و بە گەندەڵی و بە دابەزینی نرخی نەوت و بوونی هێزەكانی ئەمریكا بە شێوە جیاجیاكانی، یان بە قاعیدە و داعش و گروپە توندڕەوەكانی تر كە كەس نازانێت لەئایندەدا لەژێر چ ناوكێك دروستدەكرێن، هەموو پیلانانە گومانی تێدا نییە كە كاریگەریی گەورەیان لەسەر عیراق هەیە، ئەمانە دەبنە مایەی لەقكردنی سەقامگیریی و ئارامی، گەر هەموو ئەمانە لە وڵاتێكی تری جگە لە عیراقدا روویبدایە، رەنگە ئەو وڵاتە لەسەر نەخشە بسڕایەتەوە، بەڵام بەهێزی عیراق وایكرد بمێنێتەوە و خۆڕاگر بێت».

تەرفی دەڵێت»لە خۆرئاوا یان لە خۆرهەڵات، كەس ناتوانێت ئینكاریی شارستانی عیراق بكات، ئەوانەیئەو شارستانیەشیان دروستكردووە عەقلێكی گەورەیان هەبوو، ئەمانەی ئێستاش هەن لە عیراق رۆڵەی ئەوانن، ناكرێت ئەم عەقڵەی ئێستا هەیە لەوەی پێش خۆی جیاواز بێت، بەڵام دەكرێت رەوشەكە قورستر بێت و كاریگەریییەكان زیاتربن».

هەر لەو چوارچێوەیەدا،سیاسەتمەدارەكەی شیعە، ڕەتیكردەوە لە عیراقدا جەنگی ئەهلی دروست ببێت و پێیوایە،لەگەڵ بوونی مەرجەعیەتی باڵای ئاینی لە نەجەف و مەرجەكانی تر لە وڵاتدا، دوورە جەنگی ئەهلی لەنێوان شیعە- شیعەدا دروست ببێت.

حەبیب تەرفی وایدەبینێت”لەبەر ئەوەی مەرجەعە ئاینییەكان بونییان هەیە و ڕەوت و هاوسەنگی كاریی سیاسی و كۆمەڵایەتی ڕادەگرن، لە عیراقدا ترسی ئەوە لەئارادانییە جەنگی ئەهلی لەنێوان لایەنە شیعەكاندا دروست ببێت”.

ماوەیەكە موقتەدا سەدر ڕابەری ڕەوتی سەدر و سەركردەكانی ڕەوتەكەی، هۆشداریی دەدەن لە بوونی “پیلانێك” بۆ بەرپاكردنی جەنگی ئەهلی لەنێوان شیعە- شیعە لە عیراق، و پێیانوایە پیلانی بەرپاكردنی ئەو جەنگە لەلایەن “لایەنە دەرەكی و نێوخۆییەكانەوە داڕێژراوە”.

حەبیب تەرفی دەڵێت:”هەندێك هیواخوازن ببینن جەنگێكی قورس لەنێوان شیعە و شیعەدا دروستبووە، بەڵام ئەمە ڕووینەداوە و ڕوونادات، ئەوانەش كە باس لەو بابەتە دەكەن پێیاندەڵێین، ئەوە ڕوونادات، چونكە پرسی شیعە و مەزهەب و یەكگرتوویی نێوخۆ، دڵنیاكەریی هەیە كە مەرجەعیەتی باڵای ئاینییە”.

بە وتەی ئەو سیاسەتمەدار شیعەیە:”مەرج نییە هەموو كەس ڕێز لەوە بگرێت كە لە نەجەف هەیە و لە نەجەف ڕوودەدات، بەڵام كاتێك مەترسییەكە دروست دەبێت، ئەوانەی گومانیان هەیە بۆیان دەردەكەوێت كە گرنگی نەجەف لە چیدایە”.

هەر لەو چوارچێوەیەدا،حاكم زاملی سەركردە لە ڕەتی سەدر لە لێدوانێكی رۆژنامەوانیدا ڕایگەیاندبوو:”هەندێك لایەنی سیاسی ناوخۆیی و دەرەكی هەن، هەوڵ بۆ نانەوەی ئاژاوە دەدەن لە وڵات و دەیانەوێت عیراق بەرەو جەنگی شیعە- شیعە یان جەنگی ئەهلی ببەن، بەڵام بوونی مەرجەعیەتی ئاینی، هەموو ئەو پیلانانە پوچەڵدەكاتەوە.

 54 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*