سەرەکی » وتار » فه‌لاح كه‌ریم‌ » كشتوكاڵ و پیشەسازیپەڕە 27

كشتوكاڵ و پیشەسازی

هەرێمی كوردستان لە ناو فرە دەسەڵاتی و فرە جەمسەری كێشمەكێشی نفوزو هێزدا لە بری ناوچەیەكی بەرهەمهێن، وەك عیراق، بووە بە ناوچەیەكی بەكارهێنی مەترسیدار و جێگە پاشماوەی پاشەڕۆی زبڵ، بە جۆرێك كە هەركات حكومەت (دەنگێكی كزی لێوە بێت بۆ هەندێ چاكسازی) جەمسەرە بەهێزەكانی تر دەكەونە جووڵەی بەهێزتر و بەزوویی ئەو دەنگە ئەبڕن.

كەرتی كشتوكاڵ و پێشەسازی ئەو دوو ئومێدە گەورەن كە دامەزراوەی حكومەت زۆر ئومێدی لەسەر هەڵچنیوون و بە بۆنەو بێ بۆنە، لە زۆر كاتدا لێپرسراوانی حكومەت باسی ئەكەن و باس لە ئازادكردنی ئەم دوو كەرتە ئەكەن، بەڵكو فریادڕەسی كەمكردنەوەی بارگرانییە داراییەكانی حكومەت بن، بەڵام لەبەر دوو هۆكار ئەم هەوڵانەش وەك هەوڵەكانی چاكسازی دارایی و یەكخستنەوەی پێشمەرگەو دامەزراوە ئەمنییەكان بێهودە ئەبن:
1 – یاسا بەركارەكانی ئەم دوو كەرتە و لاوازیی ئەدائی پەرلەمان بۆ چاككردن و دانانی یاسای تازەو سەردەمییانە و لاوازیی پێگەی وەزارەتەكانیان بۆ نەبوونی نەخشەو پلانی گونجاو و ئاگادار و نزیك لە گرفتی رۆژانە و وەرزیی ئەوانەی سەرقاڵی كاركردنن لەم بوارە.

هەمووان رۆڵی حكومەت لەو دێڕە كورتەدا ئەزانین كە ئەوترێ (حكومەت باوكی میللەتە)، ئەم دێڕە هێشتاش لەوڵاتە سەرمایەدارییە زەبەلاحەكانیشدا هەمان رۆڵە، پارێزگاری لە منداڵەكانی. حكومەتی ئێمە باس لە بوژانەوەی كەرتەكانی كشتوكاڵ و پیشەسازی ئەكات، بەڵام ناتوانێ سنوورەكانی كۆنتڕۆڵ بكات، داوا لە وەبەرهێن ئەكات پڕۆژەی كشتوكاڵی و پیشەسازی ئەنجام بدەن، بەڵام سەدان هاوشێوەی بەرهەم بە ئاسانی و بە نرخی كەمتر و هەرزانتر بە كۆنتێنەر لە بازاڕەكاندا هەیە. هێشتا بۆ بابەتە خاوەندارییەكانی زەوی كشتوكاڵی كار بە یاساكانی سەردەمی كۆماریی عیراق ئەكرێ و بەشی زۆری زەوییەكان ناتوانرێ پڕۆژەی وەبەرهێنانی لەسەر ئەنجامبدرێ. لە بواری پیشەسازیدا بۆ راپەڕاندنی كاری ئیداری نووسراوێك ساڵێك پێویستە لە نێوان وەزارەتەكان (نموونەم لایە)، لە كاتێكدا بۆ كەرتی پیشەسازی نەبوونی مەوادی سەرەتایی واتە زیان، چونكە پڕۆژەكەی لە بەرهەمهێنان ئەوەستێ.

2 – نەبوونی ئیرادەیەكی بەهێز لای حزبە سیاسییەكانی پێكهێنەری دەسەڵاتداری كوردستان بۆ خۆدوورخستنەوە لە بازاڕ و كاری بازرگانی و گوێنەدان و جیانەكردنەوەی ئەركی خۆیان و مافەكانیان لە بەرامبەر وڵات و هاووڵاتی.

حزب و حزبایەتی لە كوردستان بە تایبەت لە دوای راپەڕینەوە، رەوتێكی مەترسیداری هەیەو تادێت حزب باڵادەست تر و بەهێزتر و بە تواناتر ئەكرێ لە یاسا. واقیعی سیاسی هەرێمی كوردستان چۆنە و هۆكارە ئیقلیمییەكان چین و كاریگەرییەكان چۆنن، ناكاتە ئەوەی حزبی كوردستان ئەبێت ناسنامەی كۆمەڵایەتی و خەباتی نەتەوایەتی وڵاتەكان و لە هەوڵی ئەوەدا بێت كیانی نەتەوەیی گەشە پێبدات و فراوانی بكات، نەك خودی حیزب بەهێز بكات و كۆمەڵگەكەش لاواز بكات. وانەكانی مێژووی نەتەوە سەركەوتووەكان نموونەی رەشكردنەوەی دەسەڵاتی پاوانخوازیی زۆری تیایە (بەریتانیای سەدەی 17 یەكێكە لەو نموونە زیندوانە).

حكومەت لە بواری گەشەپێدانی كشتوكاڵ و پیشەسازیدا پێویستی بە ئیدارەی بڕیاردان هەیە، نەك هەر لە بۆنەكان و لەناو لێدوانەكاندا بیهێڵێتەوە وەك كورد ئەڵێت: قسە ناچێتە گیرفانی كەسەوە. ئەگەر هیمەتێك بۆ گەشەپێدان هەیە با وەك رەزا شای ئێران بن رەزا شا یەكێكە لەو سەركردانەی كە هەركارێكی ویستبێ ئەنجامی بدات، بە هێمنی و بێ باسكردن ئەنجامیداوە، پێچەوانەی هیتلەر كە زۆری باسكردووەو دواتر ئەنجامیداوە. خۆ ئەگەر ئەم بابەتەش وەك چاكسازییەكە و ئابوورییە سەربەخۆكەیە باسنەكردنی باشترە.

 382 جار بینراوە