سەرەکی » کەلتوور » چۆن ئاشنای خوێندنەوە بووم؟

چۆن ئاشنای خوێندنەوە بووم؟

خەلیل عەبدوڵڵا*

ئاشنابوونی من بە خوێندنەوەی كتێب، چیرۆكێكی تایبەتی سەرنجڕاكێشی هەیە‌ و بۆ قۆناغی خوێندنی سەرەتایی ئەگەڕێتەوە، من خوێندكارێكی زیرەك بووم زۆربەی ساڵەكانی خوێندن بەیەكەم دەرئەچووم، رۆژێكیان مامۆستای زمانی كوردی، وەك رێزلێنانێك بۆ هەوڵ‌ و كۆششەكانم خەڵاتی كردم، خەڵاتەكەی مامۆستا نامیلكەیەكی مناڵان بوو بە ناوی (پیاوە بچكۆلەكە) كە نووسینی مامۆستا (فەرەیدون عەلی ئەمین) بوو. ناونیشانی نامیلكەكە زۆر سەرنجی راكێشام، كە چوومەوە بۆ ماڵەوە دەستم بە خوێندنەوەی نامیلكەكە كرد، تا تەواوم نەكرد وازم لێنەهێنا، نامیلكەكە بۆ من زۆر سەرنجڕاكێش بوو، چونكە ئەوە بۆ یەكەمجار بوو، كتێبێكی دیكە لە دەرەوەی پڕۆگرامەكانی خوێندن بخوێنمەوە، نامیلكەكە چەند پارچە شیعر و چیرۆكێكی تایبەت بەمناڵانی لەخۆگرتبوو، مامۆستا فەرەیدون عەلی ئەمین بەزمانێكی كوردی شیرین‌ و پارا‌و بۆ مناڵانی نووسی بوو، ئەو نامیلكە ئەفسوناوییە، منی بۆ ناو جیهانی خوێندنەوە كێشكرد.

ئیدی وێڵ بووم بە دوای كتێبی دیكەی شیعر‌ و چیرۆكی مناڵاندا‌ و چەندین كتێبی دیكەم خوێندەوە.

لە قۆناغی ناوەندی زیاتر خولیای خوێندنەوە بووم، ئیدی جیهانی مناڵانم بەجێهێشت‌ و كەوتمە خوێندنەوەی رۆمان‌ و دیوانی شاعیران، كاك محەمەدی برام كە لە من گەورەترە، رۆمان‌ و دیوانی شاعیرانی ئەهێنایەوە بۆ ماڵەوە بۆ خوێندنەوە، زۆر بەتاسەوە پێش ئەو كتێبەكانم ئەخوێندەوە، رۆمانەكانی (ژانی گەل‌ و دایك‌ و گێلە پیاو) و دیوانی شاعیرانی وەك (پیرەمێرد‌ و گۆران‌ و بێكەس)‌ و چەندانی تر، زیاتر بە دنیای ئەدەب ئاشنای كردم.
ئیدی بوومە رێبواری سەوداسەری خوێندنەوە، بە مەبەستی كڕینی رۆژنامە‌ و گۆڤار‌ و كتێب سەردانی كتێبخانەكانم ئەكرد، رۆژێك بەڕێكەوت چوومە كتێبخانەی شێخ ئەنوەر لەناو شاری سلێمانی، بۆ یەكەمجار بوو ئەو پیاوە ببینم، رۆمانی (خەندە لێو)ی فیكتۆر هۆگۆی دامێ‌، وتی ئەو رۆمانە بخوێنەوە، وەك رۆمانی (دایك)ی مەكسیم گۆڕكی كاریگەرە، بەدڵنیایی خوێندمەوە، رۆمانێكی جوان‌ و كاریگەری رۆمانسیی شۆڕشگێڕی بوو، جارێكی تر چوومەوە لای شێخ ئەنوەر، ئەو جارە دیوانی فەرهەنگی خەمی حەسیب قەرەداخی بەدەستەوە بوو، شیعرێكی ناو دیوانەكەی خوێندەوە، شیعرێكی جوان‌ و پڕ مانا بوو، وتی ئەم دیوانە بكڕە هەر شیعرێكی لیرەیەك دێنێ‌، دیوانەكەم كڕی‌ و سەرجەم شیعرەكانی دیوانەكەم خوێندەوە، كە زۆر شیعری جوان‌ و بەرزی تێدا بوو، لەو كاتەوە بەشێخی شاعیران سەرسام بووم.

كتێبخانەی گشتیی سلێمانی، وێستگەیەكی دیكەی خوێندنەوە بوو بۆ من، لە رێی ئەو كتێخانەیەوە بەدەیان كتێبی ناوازە ئاشنابووم‌ و بەخوێندنەوەیان زانیاری بەسوودی رۆشنبیری‌و مەعریفیم چنگ كەوت.
لە ئەنجامی خوێندەوەی دیوانی شاعیران‌ و بەرهەمە ئەدەبییەكانی دیكەدا كەڵكەڵەی شیعر نووسینم كەوتە سەر، دەستم بە نووسینی شیعر كرد، شیعرەكانم بۆ رادیۆی كوردی بەغدا ئەنارد‌ و لەبەرنامەی شاعیرە لاوەكانی مامۆستا محەمەد عەلی مەدهۆش بڵاو ئەكرانەوە.

زۆر حەزیشم ئەكرد چیرۆك بنووسم، بەڵام بەهۆی شێواز‌و تەكنیكی قورسی ئەو رشتەیەی ئەدەبەوە، نەمتوانی چیرۆك بنووسم.

ئیدی خوێندنەوە‌و نووسین بووە خولیای هەمیشەییم، لە قۆناغی ئامادەیی‌ و دواتر قۆناغی پەیمانگا لە شاری موسڵ، بایەخم بەخوێندنەوەی رۆژنامە‌ و گۆڤار‌ و كتێب بە زمانی عەرەبی دا، لە رێی زمانی عەرەبییەوە زۆر بەرهەمی بەپێزی فكری‌ و ئەدەبیم خوێندەوە.

ساڵی 1986 بووم بەپێشمەرگە لە ئێزگەی دەنگی گەلی كوردستان‌ و لە بەرگەڵو گیرسامەوە، لەوێش بەردەوام بووم لە خوێندنەوە، رۆمانەكانی ( سەگوەڕ‌ و هەرەس‌ و تۆڵە)ی محەمەد موكری‌ و رۆمانی نینا‌ و رۆمانی هاوماڵەكان‌ و چەندین كتێبی دیكەی ئەدەبی‌ و فكریم لە باوەشی چیا سەركەشەكانی ئەو دەڤەرەدا خوێندەوە.

لە دوای راپەڕین، لە سایەی ئازادیدا، شۆڕشێك لە بواری چاپەمەنیدا كرا‌ و هەزاران كتێبی جۆرا‌و جۆری ئەدەبی ‌و رۆشنبیری‌ و رشتە جیا جیاكانی دیكە كەوتنە بازاڕەوە، هێندە زۆر بوون، دەرەقەتی خوێندنەوەیان نەدەهاتی.

ئیدی هەر لەگەڵ خولیاكەی خۆم بەردەوام بووم لە خوێندنەوە‌ و نووسین.

كوردستانی نوێ‌ وەك یەكەم رۆژنامەی رۆژانەی دوای راپەرین، بۆ من قوتابخانەیەك بوو، كە ساڵی یەكەمی ئەو رۆژنامەیەوە، وتاری سیاسی‌ و یاسایی ‌و كولتووریم بۆ نووسی‌ و تا ئێستا بەردەوامم.

ئەو كاتەشی كە لە مەكتەبی بیرو هۆشیاریی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان دەستبەكاربووم، لە رێی ئەو مەكتەبەوە، لە بواری نووسینی نامیلكە و كتێبەوە خزمەتم بە كاروانی رۆشنبیری‌ و هۆشیاریی سیاسی‌ و یاسایی كرد‌ و چەندین كتێب‌ و نامیلكەم لە‌و مەكتەبە چاپكرد.

ساڵی 2015 كە وەك بەڕێوەبەری گشتیی دیوانی وەزارەتی رۆشنبیری‌ و لاوان دەستەبەكار بووم، نووسینەكانم لە بواری رۆشنبیری چڕ كردەوە‌ و بایەخم بەناساندنی شاعیران‌ و نووسەران‌ و ئەدیبان‌ و هونەرمەندان دا‌و تائێستا نزیكەی 400 گۆشەم بەناوی (چراكانی نیشتمان) لەسەر كەسایەتییە كولتوورییەكان نووسیوە‌ و بەرگی یەكەمی كتێبی (چراكانی نیشتمان) لەساڵی 2018 بڵاو كرایەوە‌و ئێستا بەرگی دووەمی ئامادەی چاپە‌ هەردوو بەرگەكە پێكەوە چاپ ئەكەم كە زیاتر لە 1000 لاپەڕەیە.

ئەوە چیرۆكی ئاشنابوونی منە بە جیهانی خوێندنەوە، بەنامیلكەی پیاوە بچكۆلەكەی مامۆستا فەرەیدون عەلی ئەمین دەستم پێكرد‌ و سەدان كتێب‌ و نامیلكەی دیكەم بەدوایدا خوێندەوە، خوێندنەوە بەدنیای ئەدەب‌ و رۆشنبیری ئاشنا كردم، پەلی گرتم بۆ نووسین، تائێستا 25 كتێب‌ و نامیلكەم بەچاپ گەیاندووە‌ و لەكاروانەكە بەردەوامم، هەموو ئەوانە بەرهەمی خوێندنەوەیە، كە لە مناڵیمەوە نامیلكەی پیاوە بچكۆلەكە ئەو دەرگا گەورەیەی بۆ واڵا كردم‌ و منی كردە مرۆڤێكی عاشق‌ و شەیدای سەوداسەری كتێب.

*بەڕێوەبەری گشتیی دیوانی وەزارەتی رۆشنبیری ‌ولاوان

 103 جار بینراوە