سەرەکی » ئەدەب - سێبەر و سایە » ئاگری تووڕه‌یی كه‌ژاڵ ئه‌حمه‌د نیشتمان ناسووتێنێ

ئاگری تووڕه‌یی كه‌ژاڵ ئه‌حمه‌د نیشتمان ناسووتێنێ

جه‌مال نوری

كاتێك ئه‌م ده‌قه‌ی خاتوو كه‌ژاڵ ئه‌حمه‌د ده‌خوێنیته‌وه‌ خه‌مێكی قووڵ داتده‌گرێ، خه‌مێك له‌ هه‌ناویدا بێزاری و سكاڵای له‌ خۆیدا هه‌ڵگرتووه‌، ئه‌م ده‌قه‌ مانیفێستی بێشووناسی نیشتمانێك ده‌نووسێته‌وه‌. كه‌واته‌ به‌ر له‌وه‌ی شرۆڤه‌ی ده‌قه‌ شیعرییه‌كه‌ بكه‌ین. با بزانین شیعر بۆ خۆی چ مه‌هامێكی هه‌یه‌ له‌ كۆمه‌ڵگه‌ی مرۆڤایه‌تیدا. واته‌ بۆ ئه‌وه‌ی شاعیر رۆڵی خۆی ببینێ و ده‌ستی هه‌بێ له‌ دیزاینكردنی روئیاكانی خۆی له‌ رێگای شیعره‌وه‌ ده‌یه‌وێ به‌جورێكی تر ئه‌وه‌ی كه‌ هه‌یه‌ وێنای بكاته‌وه‌. هانا بۆ خه‌یاڵ ده‌بات، واته‌ خه‌یاڵ ده‌بێته‌ ئه‌و ره‌كیزه‌ گرنگه‌ بۆ شاعیر، له‌پاڵ چنینی وشه‌ و زمان و فه‌نتازیاوه‌ ئاوێته‌ی ده‌قێكی شیعری ده‌كات، به‌ڵام نابێ ئه‌وه‌شمان له‌بیر بچێ، كه‌ پێویسته‌ شاعیر دیوی شاراوه‌ی كێشه‌كان بخوێنێته‌وه‌، دواتر ده‌بێته‌ كه‌ره‌سه‌یه‌كی ره‌خنه‌یی بۆ ره‌خنه‌گر، تا هه‌ڵكۆڵین له‌ دیوی ناوه‌وه‌ی ده‌قه‌كه‌ بكات، ئه‌وه‌ی شاعیر نه‌یتوانیوه‌ ئه‌م بیڵێ و بۆی ئیزافه‌ بكات.

واته‌ شاعیر پێویستی به‌حیكایه‌تی گێڕانه‌وه‌ی ئه‌م كیشوه‌ره‌ نییه‌ كه‌ تیایدا ده‌ژی، هێنده‌ی ئه‌وه‌ی به‌دوای كیشوه‌رێكی تازه‌دا ده‌گه‌ڕێت. به‌م پێودانگانه‌ش پڕمان ده‌كات له‌ كه‌ڵكه‌ڵه‌ی پرسیار. كه‌ژاڵ ده‌قه‌ شیعرییه‌كه‌ی بۆ ئه‌وه‌ نه‌نووسیوه‌، كه‌ وێنه‌ و مانا و مه‌دلولمان بداتێ، كه‌ هزر و خه‌یاڵی ئاسایی حه‌زی پێده‌كات، كه‌ژاڵ له‌م ده‌قه‌دا پێمان ده‌ڵێ هه‌موو ئه‌و نووسینانه‌ی كه‌ خه‌ریكی ختوكه‌دانی ته‌نكترین توێژاڵی خه‌یاڵه‌كانمانن شیعر نین. كه‌ژاڵ ئه‌حمه‌د، كاتێك ده‌پرسێت كێ نیشتمانی هێنایه‌ مه‌یخانه‌وه‌؟ ده‌یه‌وێ له‌ رێگای ئه‌م تایتڵه‌وه‌ هه‌موو ئه‌وانه‌ی ده‌ستیان له‌ گه‌نده‌ڵی و پیسخۆری و به‌ هه‌ده‌ردانی سامانی سروشتی ئه‌م نیشتمانه‌دا هه‌یه‌ راپێچی دادگای گه‌ل بكات، كه‌ دواجار په‌نجه‌ی په‌شیمانی دادیان نادات.

وه‌ك لێره‌دا به‌ روونی ده‌ڵێ:
پاش دۆڕاندنی هه‌موو گێمه‌كانی یاریی كردن
شه‌ڕ بكات و به‌كوڵ بگریی
له‌م و ئه‌و داوای پیتاك و قه‌رز بكات
كێ وایكرد نیشتمان ئا له‌م باڕه‌دا
به‌سه‌رخۆشیی، لارۆ لارۆ رێبكات؟!

شاعیر به‌م ده‌قه‌ شیعرییه‌ نایه‌وێ خه‌ڵكی وڵاته‌كه‌ی ئارام بكاته‌وه‌، به‌ڵكو ده‌ڵێت ئه‌وه‌ ده‌قه‌ خراپه‌، كه‌ مرۆڤه‌كانی نیشتمانه‌كه‌ی ئارام ده‌كاته‌وه‌. كاتێك له‌ ده‌قه‌ شیعره‌كه‌دا ده‌ڵێ:

خودایه‌ له‌ كێ بپرسم
كێ نیشتمانی هێنایه‌
ناو به‌رداشی دۆڕانه‌وه‌
ده‌قێك كاتێك بێ نرخ ده‌بێ كه‌ رێگای ژیان نیشان ده‌دات

هه‌رچی ده‌قه‌ زیندووه‌كانیشه‌. نه‌ریتێك ‌ده‌چێنن كه‌ مرۆڤ له‌ پاڵ ئاگری تووڕه‌یی (نووسه‌ر) به‌ مرۆڤ ببه‌خشێ! كه‌ژاڵ ده‌یه‌وێ به‌م تووڕه‌بوونه‌ی ته‌واوی ئه‌و پرسیاره‌ كه‌ڵه‌كه‌بوانه‌ی كه‌ تا ئێستا بێ وه‌ڵام ماوه‌ته‌وه‌ خۆی لێ بدات و بیانخاته‌ ژێر نه‌شته‌ری ره‌خنه‌ی خۆیه‌وه‌ به‌تایبه‌ت له‌م دۆخه‌ی ئێستای وڵات و نیشتمانه‌كه‌ی، كه‌ دووچاری بووه‌ جارێكی تر بیانوروژێنێ و به‌ دیوێكی تردا ئاڕاسته‌ی خوێنه‌رانی بكات، كه‌ له‌ جیهانێكی جه‌نجاڵدا ده‌ژین و پڕ او پڕه‌ له‌وه‌هم و ناعه‌داله‌تی كه‌ هه‌ندێ‌ خه‌ڵكی به‌رژه‌وه‌ندخواز بۆ مه‌رامه‌كانی خۆیان بانگه‌شه‌ی بۆ ده‌كه‌ن، گوایه‌ رێگای فیرده‌وسمان نیشان ده‌ده‌ن، كه‌ ئه‌م كه‌لوپه‌له‌ ساخته‌بازی و ئایدۆلۆژیییانه‌یان باڵا ده‌ستبوونه‌ به‌سه‌ر رۆح و ئاوه‌ز و هه‌ست و سۆزی جه‌ماوه‌ر. به‌شێوازێكی سه‌ره‌تایی و به‌ربه‌ریانه‌، كه‌ هه‌موو ده‌روازه‌كان له‌به‌رده‌م مرۆڤایه‌تی ده‌گرێت بۆ بیركردنه‌وه‌ و تێڕامان، ئا لێره‌دا رۆڵی تایبه‌تمه‌ندی شیعر ده‌رده‌كه‌وێ‌ و ده‌بێته‌ له‌مپه‌رێك له‌به‌رده‌م درۆ هه‌ڵبه‌ستراو و ماسكه‌ ساخته‌كان و له‌ هه‌مانكاتدا عه‌وداڵی جه‌وهه‌ری شته‌كان ده‌بێت و حه‌قیقه‌تی ژیانمان پێده‌ڵێ، به‌وه‌ی كه‌ زانست له‌ شوێن جادووگه‌ری و پاكی له‌ جێی خوێنمژی و داهێنان له‌ شوێن نووسینی «باو» داده‌نێ‌.

 111 جار بینراوە