سەرەکی » وتار » دڵشاد ئه‌حمه‌د

دڵشاد ئه‌حمه‌د

سپێده‌ ره‌نگینه‌كانی‌ كه‌ناراوی ده‌ریا

گوندی بێمووشە _ ده‌شتی مه‌رگه‌ سه‌ری‌ چیای قه‌ره‌ سه‌ردو ده‌ریا به‌هه‌ردوو گوندی «ڕكاوا» و «تۆپزاوا» گوزه‌ر ده‌كه‌ی به‌ره‌و بناری‌ چیای (قه‌ره‌ سه‌رد) كه‌ 1152 مه‌تر له‌ئاستی ڕووی ده‌ریاوه‌ به‌رزه‌، پێچاو پێچ ڕه‌ز ترێ پێ گه‌یون، هه‌تا ده‌چیته‌سه‌ر دۆند، له‌به‌ری‌ خۆرئاوا چیای (كۆسره‌ت)ه‌ كه‌ 1468 مه‌تر له‌ئاستی ڕووی ده‌ریاوه‌ به‌رزن، هه‌ردوو چیا گه‌رویه‌كیان دروست كردووه‌، یان به‌نده‌نێك «ده‌ربه‌ند»ێك دروست ده‌كه‌ن و ...

زیاتر »

ره‌وگه‌ی‌ جافان‌و پایته‌ختی هه‌واری‌ مه‌حمود پاشا

جوگرافیای پێنجوێن شاری‌ پێنجوێن له‌سه‌ده‌ی بیسته‌مدا گوندێك بوو سه‌ربه‌ ناحیه‌ی قزڵجه‌ كه‌ 1294 مه‌تر له‌ئاستی ڕووی ده‌ریاوه‌ به‌رزه‌»سه‌ربه‌ قه‌زای «گوڵ عه‌نبه‌ره‌ كه‌ 1850 مه‌تر له‌ئاستی ڕووی ده‌ریاوه‌ به‌رزه‌» له‌ساڵی 1959 پێنجوێن بووبه‌ قه‌زاو له‌ئێستادا به‌ناوه‌ندی پێنجوێن خۆیه‌وه‌ بۆته‌ سێ ناحیه‌ به‌مشێوه‌یه‌: 1_ پێنجوێن/ 31 گوند له‌سنوری‌ قه‌زای‌ پێنجوێن له‌ده‌وروبه‌ری‌ تۆماركراوه‌، 1270 مه‌تر له‌ئاستی ڕووی ده‌ریاوه‌ به‌رزه‌، (203) كم چوار گۆشه‌یه‌، ...

زیاتر »

مێژوو و خاكی ناوازه‌ی‌ هه‌میشه‌ شڵوێ

میرایه‌تی بابان و پایته‌ختی سێیه‌م شه‌ره‌فنامه‌ی‌ شه‌ره‌فخانی‌ به‌دلیسی (1596) باس له‌ خێزانه‌كانی‌ بابانه‌كان ده‌كات و ئاماژه‌ی‌ داوه‌ به‌ (میر بوداق به‌به‌) و برایه‌كی و ده‌نوسێت باپیره‌ گه‌وره‌یان (باباقوباد) بووه‌، به‌ڵام دامه‌زرێنه‌ری‌ میرنشینی بابان(میر بوداق خان بابا) بووه‌، «بابا» یان «به‌به‌» نازناوێكی ڕۆحانییه‌ له‌نێو یارساندا به‌ «باوه‌» ناسراوه‌، فه‌رهه‌نگی ئه‌نسكلۆپیدیای فه‌رهه‌نگی مه‌عارفی بریتانی‌ (1950) باس له‌ «بابان» ده‌كات و ده‌نوسێت مێژووه‌كه‌یان ...

زیاتر »

ئاوایی نازێ_گه‌رمیان

شمشاڵی شوانه‌كانیش شكان! كه‌لاره‌ ده‌شتی گێژو كه‌لاری‌ گه‌رمیان له‌هه‌ر بسته‌ خاكێ، چۆڕێ ئاو بووبێ، ژیان له‌وێ بووه‌، له‌كه‌لاری‌ پایته‌ختی جوامێران‌و قوربانی و كلتوری‌ ڕه‌سه‌نی كوردی، نزیك ڕوباری‌ سیروانی‌ كورد، له‌به‌ره‌به‌یانی مێژووه‌وه‌، ژیانی تێدا به‌رجه‌سته‌ بووه‌، مێژوو لێره‌ قسه‌ی‌ خۆی‌ كردووه‌، «جۆگه‌ی‌ گاور»ی كه‌ پرۆژه‌یه‌كی سه‌ر داپۆشراوه‌ له‌ئاوی ڕوباری‌ سیروان هه‌ڵگیراوه‌ بۆ ده‌شتی شێروانه‌و كه‌لار، نمونه‌ی‌ پێشكه‌وتنی ئاودێری‌و نیشته‌نی مرۆڤی كوردبووه‌ ...

زیاتر »

گوندی هۆرمزیار _ دۆڵی بازیان

دۆڵی بازیان له‌ ڕووی جوگرافی و مێژوو ئه‌م دۆڵه‌ ده‌كه‌وێته‌ 37 كم باشوری‌ خۆرئاوای‌ شاری‌ سلێمانی‌ و له‌ هه‌ر چوار لاوه‌ چیا ده‌وری‌ گرتووه‌، وه‌ك چیای به‌رانان كه‌ له‌ده‌م به‌نداوی‌ «ده‌ربه‌ندیخان» ده‌ست پێده‌كات هه‌تا شاخی (تۆكمه‌) له‌وێشه‌وه‌ به‌ره‌و خۆرئاوا (ده‌ربه‌ندی بازیان) درێژده‌بێته‌وه‌، پێی ده‌وترێت زنجیره‌ چیای «كونه‌گورگه‌» و «خه‌ربه‌نده‌لوو» له‌ ده‌ربه‌ندی بازیانه‌وه‌ تاسه‌ر ده‌ربه‌ندی باسه‌ڕه‌ زنجیره‌ شاخی هه‌نجیره‌یه‌ له‌ خۆرهه‌ڵاتیشه‌وه‌ ...

زیاتر »

ئاوایی مه‌مله‌حه‌_سه‌نگاو _ ناو زه‌نگنه‌

هۆزی گه‌وره‌ی‌ زه‌نگنه‌ و مێژوو یه‌كێك له‌هۆزه‌ گه‌وره‌و به‌ناوبانگه‌كانی‌ «هه‌رێمی چیا _ خۆرهه‌ڵاتی‌ كوردستان»و له‌سه‌ده‌ی‌ سیازده‌هه‌می زاینی ناوی‌ زه‌نگنه‌ بڵاوبوه‌ته‌وه‌و ناسراوه‌و هه‌ندێك سه‌رچاوه‌ ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌كه‌ن كه‌ هه‌رسێ هۆزی ( سیامه‌نسورو چنگنی و زه‌نگنه‌) له‌سێ برا كه‌وتوونه‌ته‌وه‌ كه‌ له‌مه‌مله‌كه‌تی‌ لوڕستانه‌وه‌ سه‌ریانهه‌ڵداوه‌. له‌ناوچه‌ی‌ كرماشان و له‌سه‌ده‌ی‌ شانزه‌هه‌م میرنشینێكی گه‌وره‌یان هه‌بووه‌ به‌ناوی‌ (میرنشینی عه‌لی خانی‌ زه‌نگنه‌) ، ئاماژه‌یش به‌وه‌ ده‌كرێت كه‌ زه‌نگنه‌ ...

زیاتر »

شیوه‌ گوێزان _پێنجوێن

چیاو كانیاو و گوێز مێژووی‌ پێنجوێن. كورته‌یه‌ك، ڕاگوزه‌رێك ..! مێژووی‌ پێكهاته‌ی‌ زه‌وی و خاكی ناوچه‌ی‌ پێنجوێن، دروست بونه‌كه‌ی‌ زۆر زۆر كۆنه‌، ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ چه‌رخی جیۆلۆژی یه‌كه‌م واته‌ (ئه‌ركی) چوار هه‌زار ملیۆن ساڵ به‌ر له‌ئێستا دروست بووه‌، پاشماوه‌ دێرینه‌كانی‌ قه‌ڵاكانی‌ (قه‌ڵای‌ كچێ) و (قه‌ڵای‌ قزڵجه‌) و (وێنه‌) ده‌گه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ هه‌زاره‌ی دووه‌می پێش زایین و «لۆلۆ»ییه‌كان لێره‌ فه‌رمانڕوا بوون. پێنجوێن مێژووی‌ نزیكی ...

زیاتر »

گوندی ئاوه‌كه‌ڵه‌ _ بناری‌ شاره‌زوور

شاره‌زوور له‌كورته‌یه‌كی مێژوودا ئاشوری یه‌كان به‌شاره‌زووریان گوتووه‌ (زاموا)، له‌هه‌زاره‌ی‌ سێیه‌می پێش زایین شاره‌زوور مه‌ڵبه‌ندی حوكمڕانی (لۆلۆیی یه‌كان)و (گوتی یه‌كان) بووه‌، له‌نوسینه‌ مێخی یه‌كانی ئاشوریه‌كان ناوی‌ شاره‌زوور هاتووه‌، ئه‌م مه‌مله‌كه‌ته‌ به‌شێك بوو له‌ئه‌بره‌شی یه‌»ی – بێت گرمای‌ – كه‌نیسه‌كانی‌ «نستوری‌» له‌ساڵی 554 ی زاینی تۆماركراوه‌، ئیمپراتۆریه‌تی بێزه‌نتینی له‌ساڵی 628 په‌لاماری‌ شاره‌زووری‌ داوه‌ و هه‌موو شارو شارۆچكه‌و ئاوایی یه‌كانی‌ كاول‌و خاپوور كردووه‌.له‌ساڵه‌كانی‌ ...

زیاتر »

ئاوایی زەنگنە – کەرکوک

قاسی به‌گ سه‌رۆكی ئێڵی گه‌وره‌ی‌ زه‌نگنه‌ له‌(ماهی ده‌شت)و ناوچه‌ی‌ كرماشان میرنشینی بوو، قه‌ڵه‌مڕه‌وی حوكمڕانی ئه‌م میرنشینه‌ هه‌تا (سه‌رپێڵی زه‌هاو)و (خانه‌قین)و (مه‌نه‌لی)و (زڕباتێ) هه‌بوو یه‌كێ له‌كوڕه‌كانی‌ (قاسی به‌گ)و (میر عه‌لی خان) وه‌زیری دارایی بووه‌ له‌سه‌رده‌می شاعه‌باسی سه‌فه‌وی دووه‌م، نه‌وشیروان به‌گ كوڕه‌زای‌ قاسی به‌گ به‌پێی (شه‌ره‌ف نامه‌ی‌) شه‌ره‌فخانی‌ به‌دلیسی باسی میرنشینی زه‌نگنه‌ی له‌ڕۆژهه‌ڵاتی‌ كوردستان كردووه‌، ده‌بێته‌ میری میرنشینی زه‌نگنه‌ كه‌ كوڕی میر ...

زیاتر »

گوندی سۆفیان_قه‌زای‌ دوكان

قه‌زای‌ دوكان ده‌كه‌وێته‌وه‌ 60 كیلۆمه‌تری‌ باكوری‌ خۆرئاوای‌ شاری‌ سلێمانییه‌وه‌ ، له‌نێوان هه‌ردوو هێڵی پانی (35) بۆ (36) پله‌ به‌ره‌و باكور و (44) بۆ (45) پله‌ به‌ره‌و خۆرهه‌ڵات، ڕوبه‌ری‌ قه‌زاكه‌ 1784 كیلۆمه‌تر چوار گۆشه‌یه‌ ، (713) هه‌زار و (600) دۆنم زه‌ویه‌، زه‌وی شیاو بۆ كشتوكاڵ (160) هه‌زار و (346) دۆنم زه‌وی یه‌، له‌ساڵی (1954) مه‌لیك فه‌یسه‌ڵ مه‌لیكی عێراق به‌ردی بناغه‌ی‌ به‌نداوی‌ ...

زیاتر »