سەرەکی » وتار » دڵشاد ئه‌حمه‌د

دڵشاد ئه‌حمه‌د

مێژوو و خاكی ناوازه‌ی‌ هه‌میشه‌ شڵوێ

میرایه‌تی بابان و پایته‌ختی سێیه‌م شه‌ره‌فنامه‌ی‌ شه‌ره‌فخانی‌ به‌دلیسی (1596) باس له‌ خێزانه‌كانی‌ بابانه‌كان ده‌كات و ئاماژه‌ی‌ داوه‌ به‌ (میر بوداق به‌به‌) و برایه‌كی و ده‌نوسێت باپیره‌ گه‌وره‌یان (باباقوباد) بووه‌، به‌ڵام دامه‌زرێنه‌ری‌ میرنشینی بابان(میر بوداق خان بابا) بووه‌، «بابا» یان «به‌به‌» نازناوێكی ڕۆحانییه‌ له‌نێو یارساندا به‌ «باوه‌» ناسراوه‌، فه‌رهه‌نگی ئه‌نسكلۆپیدیای فه‌رهه‌نگی مه‌عارفی بریتانی‌ (1950) باس له‌ «بابان» ده‌كات و ده‌نوسێت مێژووه‌كه‌یان ...

زیاتر »

ئاوایی نازێ_گه‌رمیان

شمشاڵی شوانه‌كانیش شكان! كه‌لاره‌ ده‌شتی گێژو كه‌لاری‌ گه‌رمیان له‌هه‌ر بسته‌ خاكێ، چۆڕێ ئاو بووبێ، ژیان له‌وێ بووه‌، له‌كه‌لاری‌ پایته‌ختی جوامێران‌و قوربانی و كلتوری‌ ڕه‌سه‌نی كوردی، نزیك ڕوباری‌ سیروانی‌ كورد، له‌به‌ره‌به‌یانی مێژووه‌وه‌، ژیانی تێدا به‌رجه‌سته‌ بووه‌، مێژوو لێره‌ قسه‌ی‌ خۆی‌ كردووه‌، «جۆگه‌ی‌ گاور»ی كه‌ پرۆژه‌یه‌كی سه‌ر داپۆشراوه‌ له‌ئاوی ڕوباری‌ سیروان هه‌ڵگیراوه‌ بۆ ده‌شتی شێروانه‌و كه‌لار، نمونه‌ی‌ پێشكه‌وتنی ئاودێری‌و نیشته‌نی مرۆڤی كوردبووه‌ ...

زیاتر »

گوندی هۆرمزیار _ دۆڵی بازیان

دۆڵی بازیان له‌ ڕووی جوگرافی و مێژوو ئه‌م دۆڵه‌ ده‌كه‌وێته‌ 37 كم باشوری‌ خۆرئاوای‌ شاری‌ سلێمانی‌ و له‌ هه‌ر چوار لاوه‌ چیا ده‌وری‌ گرتووه‌، وه‌ك چیای به‌رانان كه‌ له‌ده‌م به‌نداوی‌ «ده‌ربه‌ندیخان» ده‌ست پێده‌كات هه‌تا شاخی (تۆكمه‌) له‌وێشه‌وه‌ به‌ره‌و خۆرئاوا (ده‌ربه‌ندی بازیان) درێژده‌بێته‌وه‌، پێی ده‌وترێت زنجیره‌ چیای «كونه‌گورگه‌» و «خه‌ربه‌نده‌لوو» له‌ ده‌ربه‌ندی بازیانه‌وه‌ تاسه‌ر ده‌ربه‌ندی باسه‌ڕه‌ زنجیره‌ شاخی هه‌نجیره‌یه‌ له‌ خۆرهه‌ڵاتیشه‌وه‌ ...

زیاتر »

ئاوایی مه‌مله‌حه‌_سه‌نگاو _ ناو زه‌نگنه‌

هۆزی گه‌وره‌ی‌ زه‌نگنه‌ و مێژوو یه‌كێك له‌هۆزه‌ گه‌وره‌و به‌ناوبانگه‌كانی‌ «هه‌رێمی چیا _ خۆرهه‌ڵاتی‌ كوردستان»و له‌سه‌ده‌ی‌ سیازده‌هه‌می زاینی ناوی‌ زه‌نگنه‌ بڵاوبوه‌ته‌وه‌و ناسراوه‌و هه‌ندێك سه‌رچاوه‌ ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌كه‌ن كه‌ هه‌رسێ هۆزی ( سیامه‌نسورو چنگنی و زه‌نگنه‌) له‌سێ برا كه‌وتوونه‌ته‌وه‌ كه‌ له‌مه‌مله‌كه‌تی‌ لوڕستانه‌وه‌ سه‌ریانهه‌ڵداوه‌. له‌ناوچه‌ی‌ كرماشان و له‌سه‌ده‌ی‌ شانزه‌هه‌م میرنشینێكی گه‌وره‌یان هه‌بووه‌ به‌ناوی‌ (میرنشینی عه‌لی خانی‌ زه‌نگنه‌) ، ئاماژه‌یش به‌وه‌ ده‌كرێت كه‌ زه‌نگنه‌ ...

زیاتر »

شیوه‌ گوێزان _پێنجوێن

چیاو كانیاو و گوێز مێژووی‌ پێنجوێن. كورته‌یه‌ك، ڕاگوزه‌رێك ..! مێژووی‌ پێكهاته‌ی‌ زه‌وی و خاكی ناوچه‌ی‌ پێنجوێن، دروست بونه‌كه‌ی‌ زۆر زۆر كۆنه‌، ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ چه‌رخی جیۆلۆژی یه‌كه‌م واته‌ (ئه‌ركی) چوار هه‌زار ملیۆن ساڵ به‌ر له‌ئێستا دروست بووه‌، پاشماوه‌ دێرینه‌كانی‌ قه‌ڵاكانی‌ (قه‌ڵای‌ كچێ) و (قه‌ڵای‌ قزڵجه‌) و (وێنه‌) ده‌گه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ هه‌زاره‌ی دووه‌می پێش زایین و «لۆلۆ»ییه‌كان لێره‌ فه‌رمانڕوا بوون. پێنجوێن مێژووی‌ نزیكی ...

زیاتر »

گوندی ئاوه‌كه‌ڵه‌ _ بناری‌ شاره‌زوور

شاره‌زوور له‌كورته‌یه‌كی مێژوودا ئاشوری یه‌كان به‌شاره‌زووریان گوتووه‌ (زاموا)، له‌هه‌زاره‌ی‌ سێیه‌می پێش زایین شاره‌زوور مه‌ڵبه‌ندی حوكمڕانی (لۆلۆیی یه‌كان)و (گوتی یه‌كان) بووه‌، له‌نوسینه‌ مێخی یه‌كانی ئاشوریه‌كان ناوی‌ شاره‌زوور هاتووه‌، ئه‌م مه‌مله‌كه‌ته‌ به‌شێك بوو له‌ئه‌بره‌شی یه‌»ی – بێت گرمای‌ – كه‌نیسه‌كانی‌ «نستوری‌» له‌ساڵی 554 ی زاینی تۆماركراوه‌، ئیمپراتۆریه‌تی بێزه‌نتینی له‌ساڵی 628 په‌لاماری‌ شاره‌زووری‌ داوه‌ و هه‌موو شارو شارۆچكه‌و ئاوایی یه‌كانی‌ كاول‌و خاپوور كردووه‌.له‌ساڵه‌كانی‌ ...

زیاتر »

ئاوایی زەنگنە – کەرکوک

قاسی به‌گ سه‌رۆكی ئێڵی گه‌وره‌ی‌ زه‌نگنه‌ له‌(ماهی ده‌شت)و ناوچه‌ی‌ كرماشان میرنشینی بوو، قه‌ڵه‌مڕه‌وی حوكمڕانی ئه‌م میرنشینه‌ هه‌تا (سه‌رپێڵی زه‌هاو)و (خانه‌قین)و (مه‌نه‌لی)و (زڕباتێ) هه‌بوو یه‌كێ له‌كوڕه‌كانی‌ (قاسی به‌گ)و (میر عه‌لی خان) وه‌زیری دارایی بووه‌ له‌سه‌رده‌می شاعه‌باسی سه‌فه‌وی دووه‌م، نه‌وشیروان به‌گ كوڕه‌زای‌ قاسی به‌گ به‌پێی (شه‌ره‌ف نامه‌ی‌) شه‌ره‌فخانی‌ به‌دلیسی باسی میرنشینی زه‌نگنه‌ی له‌ڕۆژهه‌ڵاتی‌ كوردستان كردووه‌، ده‌بێته‌ میری میرنشینی زه‌نگنه‌ كه‌ كوڕی میر ...

زیاتر »

گوندی سۆفیان_قه‌زای‌ دوكان

قه‌زای‌ دوكان ده‌كه‌وێته‌وه‌ 60 كیلۆمه‌تری‌ باكوری‌ خۆرئاوای‌ شاری‌ سلێمانییه‌وه‌ ، له‌نێوان هه‌ردوو هێڵی پانی (35) بۆ (36) پله‌ به‌ره‌و باكور و (44) بۆ (45) پله‌ به‌ره‌و خۆرهه‌ڵات، ڕوبه‌ری‌ قه‌زاكه‌ 1784 كیلۆمه‌تر چوار گۆشه‌یه‌ ، (713) هه‌زار و (600) دۆنم زه‌ویه‌، زه‌وی شیاو بۆ كشتوكاڵ (160) هه‌زار و (346) دۆنم زه‌وی یه‌، له‌ساڵی (1954) مه‌لیك فه‌یسه‌ڵ مه‌لیكی عێراق به‌ردی بناغه‌ی‌ به‌نداوی‌ ...

زیاتر »

ئاوایی:گونده‌_نه‌ورۆڵی

(5) شاری هه‌ڵه‌بجه‌ ده‌كه‌وێته‌ 75 كم باشوری‌ خۆرهه‌ڵاتی ووڵاتی سلێمانییه‌وه‌. له‌نێوانی‌ هێڵی پان 35 بۆ 36 پله‌ باكور و هێڵی درێژی 46 پله‌ ڕۆژهه‌ڵاتدایه‌. 726 مه‌تر له‌ئاستی ڕووی‌ ده‌ریاوه‌ به‌رزه‌، ڕووبه‌ره‌كه‌ی‌ 1599 كیلۆمه‌تر دوجایه‌و 141 گوندو هه‌رسێ ناحیه‌ی‌ خۆرماڵ (46) گوند و ناحیه‌ی‌ بیاره‌ (28) گوندو ناحیه‌ی‌ سیروان (67) گوند له‌ سنوری جوگرافیای ئه‌م شاره‌ی كوردستاندایه‌، له‌ساڵی‌ 1889 كراوه‌ به‌قه‌زاو ...

زیاتر »

گوندی «گورگه‌ده‌ر _سه‌رچیمه‌ن»_شارباژێڕ

(4) شارباژێڕ یه‌كێكه‌ له‌ناوچه‌ گرنگ و فراوانه‌كانی‌ پارێزگای‌ سلێمانی‌ له‌ڕووی ئاوێژگه‌یی و گه‌شت و گوزارو به‌روبومی كشتوكاڵی و میوه‌ و به‌خێوكردنی‌ مه‌ڕو ماڵات و ڕه‌شه‌وڵاغ و په‌له‌وه‌ری‌ ماڵی‌، ناوچه‌یه‌كی دێرین و كۆنه‌ و له‌سه‌ده‌كانی‌ هه‌زاره‌ی‌ یه‌كه‌می (پ . ز)ه‌وه‌ كوردی تێدا ژیاوه‌ و ناوچه‌یه‌كی سه‌خت و دژواره‌، ده‌یان پاشماوه‌ی‌ دێرێنی تێدایه‌ و ده‌یان لاپه‌ڕه‌ی مێژوویی تێدا تۆمار كراوه‌و شوێنه‌واری‌ مێژوویی ...

زیاتر »