سەرەکی » زانست (پەڕە 80)

زانست

ئایا قەڵەویی گرفتێکی فەلسەفییە؟!

هاوار نەسرەدین* خۆلاوازکردن و قەڵەونەبوون ئەرکێکی ئەخلاقی ئێمەیە! داخۆ هیچ کاتێک بیرت لەوە کردووەتەوە کە کێش و قەڵەوی تۆ پەیوەندی بە کەسیترەوە هەیە؟ یاخود هیچ کات بیرت لەوە کردووەتەوە کە قەڵەوی تەنیا گرفتێکی تەندروستی نییە بەڵکو گرفتێکی ئابووری و سیاسی و ئەخلاقییشە؟! داخۆ قەڵەوبوون یا لاوازبوونی هەر کەسێک بابەتێکی شەخسییە یاخود پەیوەندی بە کەسانیتریشەوە هەیە؟ واتە کەسانیتریش بۆیان هەیە لەسەر ...

زیاتر »

سوودێكی‌ گرنگی‌ په‌ڵپینه‌

به‌پێی هه‌واڵێك كه‌ له‌ ماڵپه‌ڕی «organicfacts» دا بڵاو كراوه‌ته‌وه‌ و باس له‌ سووده‌كانی خواردنی په‌ڵپینه‌ ده‌كات و ده‌ڵێت، توێژینه‌وه‌ نوێكان ئه‌وه‌یان سه‌لماندووه‌ كه‌ ڕووه‌كی په‌ڵپینه‌ زۆر به‌سووده‌ بۆ جه‌سته‌، ئه‌مه‌یش ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌م جۆره‌ ڕووه‌كه‌ ڕێژه‌یه‌كی زۆری له‌ ئۆمێگا سێی تێدایه‌، هه‌روه‌ها ڕێژه‌یه‌كی زۆری له‌ ماده‌ی ئاسن و كالیسیۆم تێدایه‌، كه‌ به‌سووده‌ بۆ ته‌ندروستی ئێسك و ددانه‌كان و ڕێگری ...

زیاتر »

نهێنی ئه‌و دانیشتووانه‌ی له‌ مێژوودا ونن

توێژه‌ره‌وان له‌ناوچه‌یه‌كی شوێنه‌واریی له‌سكۆتله‌ندا گه‌نجینه‌یه‌كیان ئاشكرا كردوه‌ كه‌ چه‌ندین پارچه‌ی شوێنه‌واریی تێدایه‌ و ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ هۆزی (بیكتس) كه‌ 1600 ساڵ پێش ئێستا ژیاون. له‌چوارچێوه‌ی یه‌كێك له‌گه‌وره‌ترین پرۆسه‌ی كنه‌ و پشكنیندا له‌ سكۆتله‌ندا، زانایانی شوێنه‌وارناسی زانكۆی (Aberdeen) به‌سه‌رۆكایه‌تی دكتۆر گۆردون نۆبیڵی سه‌رۆكی زانكۆكه‌، پرۆسه‌ی كنه‌ و پشكنین له‌ شوێنی ئه‌و قه‌ڵایه‌ ده‌ستی پێكرد كه‌ هۆزی (بیكتس)ه‌كانی تێدا ژیاوه‌ . ئه‌و قه‌ڵایه‌ش ...

زیاتر »

هه‌ساره‌یه‌كی شاردراوه‌ له‌ كۆمه‌ڵه‌ی خۆردا هه‌یه‌

زاناكان ده‌ڵێن»ئه‌و خولگه‌ سه‌یره‌ی شێوه‌كانی ناونراون( ته‌نه‌ جیاكان) و له‌ لێواری ڕێگه‌ی كاكێشاندایه‌، به‌هۆی هه‌ساره‌ی نۆیه‌مه‌وه‌یه‌. ماوه‌ی شه‌ش ساڵی ته‌واو زاناكان له‌ مشتومڕدا بوون بۆ ئه‌وه‌ی بگه‌نه‌ ده‌ره‌نجامێك سه‌باره‌ت به‌وه‌ی كه‌ بلۆتۆ هه‌ساره‌ی نۆیه‌مه‌ یان نا، به‌ شێوه‌یه‌ك زۆر له‌ ناوه‌نده‌كانی زانستیی گه‌ردونیی ئاماژه‌ بۆ ئه‌وه‌ ده‌كه‌ن كه‌ ڕه‌نگه‌ جیهانێكی ئاشكرا نه‌كراو له‌ لێواری ده‌ره‌وه‌ی كۆمه‌له‌ی خۆردا هه‌بێت . هه‌روه‌ها ...

زیاتر »

بەم جۆرە خەنە بەکاربهێنن

تانیا ئاوارە یەکێک لە تایبەتمەندیەکانی خەنە ئەوەیە کەیارمەتی قژدەدات لەبەهێزبوونی هەروەهایارمەتی کەمکردنەوەی ڕێژەی چەوری وچارەسەرکردنی کێشەکانی کڕێشی قژدەکات،خەنە دەبێتەهۆی چارەسەری ڕووتانەوەوئیلتیهاب و وشککردنەوەی قژلەچەوری. لەکاتی بەکارهێنانی خەنە ئەم هەنگاوانە پەیڕەوبکە: ١/دەبێت قژت پێشتر شۆرابێت و پاک بێت ٢/لە ٤تا٦کاتژمێرزیاترخەنەبەسەرتەوە جێ مەهێڵە ٣/بەهیچ جۆرێک شەوتابەیانی خەنە بەسەرتەوە جێ مەهێڵە،چونکە وادەکات لەکاتی شۆردندا قژبڕوتێتەوە ٤/ بۆئەوقژانەی کەوشکە پێویستەلەکاتی شۆردنیدا حەمام زەیت بەکاربهێنن ...

زیاتر »

بەشێک لە کەرەستەکانی چێشتخانە پێویستە بە بەردەوامی بگۆڕدرێت

ژنۆرناڵ هەندێک کەرەستەو پێداویستی لە چێشتخانەی ماڵاندا هەیە پێویست دەکات بە بەردەوامی بگۆڕدرێت و نوێتر بکرێنەوە، چونکە زۆرکات مانەوەی ئەو کەرەستانەو چەندبارە بەکارهێنانەوەی زیان بە تەندروستی دەگەیەنێت لەمبارەیەوە لەشکر حمید ئەندازیاری خۆراک وتی: ١- قتوی پلاستیکی کە زۆرکات خواردنی تێدا هەڵدەگیرێت ماددەیەکی تێدایە زیان بە تەندروستی جەستە دەگەیەنێت بەتایبەت زیانی بۆ ئەو کەسانە هەیە کە نەخۆشی دڵ و کەمی خوێنیان ...

زیاتر »

ناوچه‌یه‌كی نامۆ له‌ نزیك به‌رمۆدا دۆزرایه‌وه‌

ڕێكخراوێكی به‌ریتانیی پسپۆڕ له‌بواری كاری دۆزینه‌وه‌ له‌ ئۆقیانوسه‌كان ناوچه‌یه‌كی نه‌زانراوی له‌ نزیك سێگۆشه‌ی به‌رمۆدا ئاشكرا كردووه‌ كه‌ به‌ ده‌یان جۆر زینده‌وه‌ری ده‌ریایی تێدایه‌ كه‌ تا ئێستا نه‌بینراون. ئه‌و ڕێكخراوه‌ كه‌ به‌ (Nekton) ناسراوه‌ به‌ هاوكاری زانایانی بواری ده‌ریاناسیی له‌زانكۆی ئۆكسفۆرد له‌ ناوچه‌ی شه‌به‌نگی نه‌زانراو و له‌ قوڵایی هه‌زار پێ له‌ ژێر ڕووی ئۆقیانوسه‌وه‌ و له‌ده‌وری به‌رمۆدا ئه‌و زینده‌وه‌رانه‌یان دۆزیوه‌ته‌وه‌. به‌ ...

زیاتر »

هه‌لێك بۆ بوونی ژیان له‌ ده‌ره‌وه‌ی كۆمه‌ڵه‌ی خۆر

بۆ یه‌كه‌مینجار زانایان گازی هیلیۆم له‌به‌رگه‌ هه‌وای چه‌ند هه‌ساره‌یه‌كی ده‌ره‌وه‌ی كۆمه‌ڵه‌ی خۆردا ده‌دۆزنه‌وه‌. تیمێكی نێوده‌وڵه‌تیی له‌زانكۆی ئیكسته‌ر، به‌ڵگه‌ی ئه‌وه‌یان ئاشكرا كرد كه‌ گازیی هیلیۆم له‌ به‌رگه‌هه‌وای هه‌سای‌ره‌ی د.ه‌ره‌كیی (WASP-107b)دا هه‌یه‌ كه‌ نزیكه‌ی 200 ساڵیی تیشكیی له‌ زه‌وییه‌وه‌ دووره‌ و ده‌كه‌وێته‌ كۆمه‌ڵه‌ ئه‌ستێره‌ی فه‌ریكه‌وه‌. ئه‌م دۆزینه‌وه‌یه‌ش له‌ ڕێگه‌ی ته‌لسكۆبی هابله‌وه‌ بووه‌ و ته‌لسكۆبه‌كه‌ توانیوییه‌تی زۆر و زه‌وه‌ندیی هیلیۆم له‌ به‌رگه‌هه‌وای سه‌ره‌وه‌ی ...

زیاتر »

به‌ ته‌نها به‌ساڵاچوان تووشی خه‌ڵه‌فان نابن

هه‌رچه‌نده‌ به‌ساڵاچوان هه‌میشه‌ له‌به‌رده‌م مه‌ترسیی خه‌ڵه‌فاندان، به‌ڵام توێژینه‌وه‌یه‌كی نوێ ده‌یسه‌لمێنێت كه‌ ئه‌و مه‌ترسییه‌ هه‌ره‌شه‌ له‌كه‌سانی كه‌م ته‌مه‌نیش ده‌كات. توێژینه‌وه‌یه‌كی نوێی پزیشك و زانایانی كۆلیژی پزیشكیی زانكۆی (بۆستن) له‌ئه‌مریكا ده‌ریخستووه‌ ،جگه‌ له‌ كه‌سانی به‌ساڵاچوو كه‌سانێكیش كه‌ له‌ ته‌مه‌نی مامناوه‌ندییدان به‌ هۆی ململانێیه‌كانی ژیانه‌وه‌ تووشی خه‌ڵه‌فان ده‌بن. ئه‌و توێژینه‌وه‌یه‌ ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌كات كه‌ بێوه‌ژنه‌كان و ئه‌وانه‌ی كه‌م خه‌ون و ئه‌وانه‌ی له‌ ته‌مه‌نی ...

زیاتر »

له‌ ناوچه‌ی‌ ڕۆژهه‌ڵاتی‌ ناوه‌ڕاستدا هۆكارێك بۆ ئاشتی‌ دوو هۆكار بۆ جه‌نگ

نه‌وزادی‌ موهه‌ندیس به‌شی چوارەم •هه‌ندێك ئامار ده‌رباره‌ی‌ پشكی‌ ئاوی‌ هاوڵاتیان له‌ناوچه‌ی‌ ڕۆژهه‌ڵاتی‌ ناوه‌ڕاستدا •له‌ساڵی‌ 1996دا پشكی‌ ئاوی‌ تاكی‌ عه‌ره‌بی‌ بریتی‌ بوه‌ له‌ 1027 مه‌ترسێجا،ئه‌مه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی‌ كه‌ 30% هاوڵاتیانی‌ عه‌ره‌بی‌ ئاوی‌ پاكیان بۆ خواردنه‌وه‌ ده‌ستناكه‌وێت ،له‌كاتێكدا پشكی‌ تاك له‌ جیهاندا له‌نێوان 7180-7500 مه‌ترسێجادایه‌ له‌ ساڵێكدا. •پشكی‌ هاوڵاتیانی‌ كیشوه‌ری‌ ئه‌فریقیا،پێنج ئه‌وه‌نده‌ی‌ پشكی‌ هاوڵاتیانی‌ عه‌ره‌به‌ كه‌ ڕێژه‌ی‌ 15% یه‌ و به‌ لیتریش ...

زیاتر »