سەرەکی » زانست (پەڕە 9)

زانست

ڤایرۆسی کۆرۆنا لە ئاوی ئاوەڕۆدا دۆزرایەوە

ڤایرۆسی کۆرۆنای نوێ COVID-19 لە ئاوی ئاوەڕۆدا دۆزرایەوە سەرخێڵ هاوڕێ* ئێستا لە کوردستان پێدەچێت هەندێک کەس بەرکەوتەیان هەبێت لەگەڵ ئاوی پاشەڕۆی شارەکان (Wastewater)* ، بۆیە دەبێت دەزگا تەندروستییەکان هۆشداریی و رێنمایی تەندروستی پێویستیان پێ بدات و لەهەمان کاتدا کۆمەڵێک لە ئاوی پاشەرۆی شارەکان تێکەڵ بە ئاوی پاکی هەندێک ناوچە دەبن. لە هۆڵەندا بەپێی چەند توێژینەوەو تێستێک کە لەلایەن پەیمانگەیەکی هۆڵەندییەوە ...

زیاتر »

دوو نیشانەی تری كۆرۆنا ئاشكرابوو

كەشتیی نوح دوای شیكارییکردن بۆ یەك ملیۆن كەس لە بەریتانیا، توێژەرەوەكان بە هێزترین نیشانەكانی تووشبوون بە كۆرۆنا ئاشكرا دەكەن. تیمێكی توێژەرەوەی (King’s College)ی لەندەن لە بریتانیا ئەوەیان ئاشكراكردووە كە نەمانی هەستەكانی بۆن و تامكردن دەكرێت ببنە باشترین نیشانە بۆ زانینی ئەوەی كەسێك تووشی ڤایرۆسی (Covid-19) كۆرۆنا بووە. ئەو تیمە لە ڕێگەی ئەپلیكەیشنێكەوە كە ناویانناوە(Covid Symptom Tracker) و بە تایبەت بۆ ...

زیاتر »

داهێنانێك ناو جەستەی مرۆڤ ئاشكرا دەكات

داهێنانی جۆرە دەرزییەكی پزیشكیی تایبەت دەتوانێت نەشتەرگەرییە قورسەكان ئاسان بكات. ژمارەیەك لە زانایانی زانكۆی لەندەن و زانكۆی شاژن ماری لە ئینگلتەرا، جۆرە دەرزییەكی پزیشكییان داهێناوە كە كامێرایەكی تایبەتی ڕیشاڵیی بینایی لێبەستراوە و دەبێتە هاوكارێكی باشی پزیشكەكان بۆ بینینی ناوەوەی جەستەی مرۆڤ و بەتایبەتی ئەو شوێنانەی كە لەكاتی نەشتەرگەرییەكاندا زۆر زەحمەتە بە ئاسانیی ببینرێن. لەمبارەیەشەوە رۆژنامەی دەیلی مەیلی بەریتانیی ئاشكرایكردووە: ئەو ...

زیاتر »

دوای كۆتایهاتنی كۆرۆنا چی روودەدات؟

ئەو زانا و پسپۆڕانەی هەمیشە پێشبینییەكانیان بە هەند وەردەگیرێت، پێشبینیی ئەوەیان کردووە کە دۆخی جیهان لە دوای كۆتایهاتنی كۆرۆناوە گۆڕانكاریی بەسەردابێت و کە هەندێك لەو پێشبینییانە باشن و هەندێكیشیان خراپ. هەریەك لە (تۆم چیزرایت و ئایان پیرسۆن) کە دوو زانای بەناوبانگی بریتانین لە بواری پێشبینی كردندا بۆ ئایندە، لە لێدوانیاندا بۆ پێگەی (The Sun)ی بریتانی پێشبینیان كردووە لە دوای كۆتایهاتنی ...

زیاتر »

درۆنێك بۆ ئاشكراكردنی تووشبووانی كۆرۆنا

پسپۆڕان سەرقاڵی گەشەپێدانی فڕۆكەیەكی بێ فڕۆكەوانن كە دەتوانێت لەناو قەرەباڵغیدا چاودێریی ئەو كەسانە بكات كە تووشی ڤایرۆسی كۆرۆنا بوون. بە مەبەستی ڕێگریكردن لەبڵاوبوونەوەیی زیاتری  ڤایرۆسی كۆرۆنای نوێ (كۆڤید-١٩)، كۆمەڵێك لە پسپۆڕانی تەكنەلۆژیایی سەربە زانكۆی (UniSA )ی ئوسترالیا بە هاوكاریی كۆمپانیای  (Draganfly)ی دروستكەری فڕۆكەی بی فرۆكەوان، سەرقاڵی گەشەپێدانی جۆرە فڕۆكەیەكی بێ فڕۆكەوانن بۆ دۆزینەوەی ئەو كەسانەی نەخۆشیی درمیان هەیە بە تایبەتیش ...

زیاتر »

ئایا دەکرێ مێشوولە هۆکارێک بێت بۆ گواستنەوەی ڤایرۆسی کۆڕۆنا؟

فەرهاد ئەحمەد خدر* لەسەرچاوە زانستییەکاندا بەڕوونی ئاماژە بۆ ئەوە کراوە کە بەشێک لەو ڤایرۆسانەی (ڤایرۆسی زیکا، ڤایرۆسی دەننج، ڤایرۆسی چیکنگۆنیا، ڤایرۆسی زەردەتاو… هتد) هۆکاری نەخۆشی و پەتای جۆراوجۆرن لە مرۆڤدا بەهۆی میشوولە خوێنمژەکانەوە (بۆ نموونە میشوولەی ئیدز میسڕی Aedes aegypti کە لەلای خۆشمان هەیە و وێنەکەی دانراوە) دەگوازرێنەوە بۆ مرۆڤ. ئەو جۆرە ڤایرۆسانەی کە بەهۆی مێشوولە و گەننە  Ticksـ ەوە ...

زیاتر »

بەنگۆلین… هەڵگری هاوشێوەی كۆڤید -١٩یە

كەشتیی نوح – توێژینەوەیەكی زانستیی ئاشكرایكردووە، کە ئاژەڵی بەنگۆلین یان (مێروولەخۆری پولەكەدار) هەڵگریی ڤایرۆسی هاوشێوەی(كۆڤید -١٩)یە. بەپێی توێژینەوەیەكی نوێی تیمێكی نێودەوڵەتیی كە ئەنجامەكانی لە گۆڤاری (nature)ی زانستیدا بڵاوكراوەتەوە، ئاژەڵی بەنگۆلین هەڵگری جۆرە ڤایرۆسێكە کە هاوشێوەی ڤایرۆسی كۆرۆنا (كۆڤید -١٩) یە. بەنگۆلین یەكێكە لەو ئاژەڵە شیردەرە كێوییانەی لە چین دەژی، سەرەڕای ئەوەی خۆی لەبەردەم هەڕەشەی قڕتێكەوتندایە بەجۆرێک کە بە شێوەیەكی بەربڵاو ...

زیاتر »

عەدەسە (لینز) بەكارمەهێنە

پسپۆڕانی تەندروستیی رایدەگەیەنن: بەكارهێنانی هاوێنە یان (لینز) مەترسیی تووشبوون بە كۆرۆنا زیاتر دەكات و لە بری ئەوە بەكارهێنانی چاویلكە سەلامەتترە. رێكخراوە تەندروستییەكان و لەوانەش رێكخراوی تەندروستیی جیهان و دامەزراوەی نیشتمانیی بۆ خزمەتەگوزایی تەندروستیی لە بریتانیا لەدوای بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی كۆرۆناوە تائێستا لە یەكێك لە رێنماییەكانیاندا جەخت لەوە دەكەنەوە كە پێویستە دەست نەدرێت لە رووخسارەوە و بە تایبەتیش چاو و دەم و ...

زیاتر »

چەندجار بەرگی پێخەفەكان بشۆردرێن؟

بۆئەوەی هەمووان تەندروستییەكی باشمان هەبێت، پێویستە هەفتەی چەند جار بەرگی پێخەفەكان بشۆین تا میكرۆب و بەكتریا و مشەخۆرەكان لەناوبەرین؟ زۆر ئاساییە بەرگی دۆشەك زوو زوو نەشۆردرێت، بەڵام بەهۆی ئەوەی زۆرجار ئەندامەكانی خێزان بۆ خۆیان دەبنە مۆڵگەیەكی باش بۆ میكرۆب و بەكتریا زیانبەخشەكان، هەربۆیە پێویستە هەمیشە بە پاكیی رابگیرێن. بە پێی راپرسییەك كە بەم دواییە لە بریتانیا كراوە، سەبارەت بەوەی هاووڵاتیان ...

زیاتر »

ئەمریكا دەبێتە سەنتەری ڤایرۆسی كۆرۆنا

كەشتیی نوح رێكخراوی تەندروستیی جیهان پێشبینی دەكات كە ئەمریكا ببێتە سەنتەری داهاتووی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی كۆرۆنا (كۆڤید – ١٩). لە كاتێكدا رۆژی سیشەممە رێكخراوی تەندروستیی جیهان راگەیاند، هیچ حاڵەتێكی تووشبوون بە كۆرۆنا لە شاری وهانی چین تۆمار نەكراوە، لە ئەمریكا حاڵەتەكانی تووشبوون بەو ڤایرۆسە لە هەڵكشاندابوو هێشتاش ئەو دۆخی هەڵکشانە بەردەوامە. مارگرێت هاریس وتەبێژی رێكخراوی تەندروستی جیهان ئاماژەی بەوەدا كە ژمارەی ...

زیاتر »