سەرەکی » کەلتوور » مۆركی خەم لە گۆرانی عیراقیدا

مۆركی خەم لە گۆرانی عیراقیدا

ئیدریس جەبار

خەم لە گۆرانی عیراقیدا بەشێوەیەكی زۆر روون دەردەكەوێت، تەنانەت لەو گۆرانیانەش كە ئاوازەكانیان لەسەر ریتمێكی خێرایە، هەدیە حسێن نوسەرێكی عیراقی دانیشتووی عەممانە و لەو بارەیەوە بەشێوەیەكی ورد باس لەم بابەتە دەكات.

هەدیە حسێن لە نووسینێكیدا كە چەند ساڵێك لەمەوبەر لە ر‌ۆژنامەی (الرأی)ی ئەردەنی بڵاوكرایەوە دەڵێت:»پرسیارت لێدەكەن: بۆچی ئەو هەموو خەمە لە گۆرانی عیراقیدا هەیە؟ وەڵامیان دەدەیتەوە: مێژووی عیراق بخوێننەوە. لەبەر ئەوەی ئێمە لە سەردەمێکی زۆر خێرادا دەژین و كاتمان بۆ خوێندنەوە نییە، تا نەهامەتییەكان لە مێژووی ئەم وڵاتەدا بخوێنینەوە، ئەوا وەڵامەكە دەتوێتەوە و دەڕوات و پرسیارەكەش خۆی بەدوور دەگرێت، تا ناو بە ناو سەر دەردێنێت وەك رووەكێك كە خۆشت نازانیت لە كوێوە سەوز دەبێت و سەر دەردەهێنێت».

ئەو نووسەرە عیراقیە نوسیویەتی:»لە كۆتایی حەفتاكاندا كە لە رادیۆی بەغدا كارم دەكرد، بەڕێوەبەری گشتی رادیۆ و تەلەفیزیۆن، داوای كۆبوونەوەیەكی فراوانی لە شاعیرەكان و گۆرانیبێژەكانی و هەموو ئەوانەی پەیوەندییان بە گۆرانییەوە هەبوو لە رەخنەگران و رۆژنامەوانان كرد كە تێیدا وەزیری رۆشنبیری ئەو دەمە ئامادەی بوو، لەپێناو تاوتوێكردنی واقیعی گۆرانی عیراقی. رەشەبای جەنگ لەسەر سنورەوە چاوەڕوانی هەڵكردن بوو لە هەلی گونجاودا».

بە وتەی هەدیە حسێن، وەزیر لەو كۆبوونەوەیەدا رووی دەمی كردە نووسەرانی گۆرانی و لێپرسین: بۆچی لە گۆرانییەكاندا خەم هەڵدەمژن؟ ئایا شتێكی باش لە عیراقدا نییە، بۆچی گۆرانی بۆ ژیانی جوان و خۆری پڕشنگدار و دەستكەوتەكانی شۆڕش ناڵێن؟.

ئەو نووسەرە باس لە فەرمانی وەزیر دەكات بۆ پێكهێنانی لیژنەیەك لەپێناو جەردكردنی گۆرانییە كۆن و نوێیەكان، تا رێگە لە گۆرانی خەمبار بگیرێت.

«لیژنەكە بە هیمەت و چالاكییەكی زۆرەوە دەستی بە كاركردن كرد، لە ئاكامدا بۆی دەركەوت، گەر هەموو گۆرانییە خەمبارەكان بسڕێتەوە، ئەوا مەكتەبەی رادیۆ هیچ گۆرانییەكی عیراقی تێدا نامێنێت، بۆیە پێویستی كرد گۆرانی نوێ‌ بەرهەم بهێنرێت كە بانگەشە بۆ خۆشی و شادی بكات. بۆیە چەندان گۆرانی بەپەلە، رووكەش دەركەوتن كە خۆشەویستی و نەوتیان تێكەڵ بەیەك كردبوو، بەوپێیەی نەوت سامانی یەكەمی نیشتیمانە- سەفەری خۆشەویست بۆ بیابان..بۆیە رێگە لە جوانترین گۆرانی بەناوبانگترین گۆرانیبێژ گیرا»، هەدیە حسێن وادەڵێت.

هەروەها باس لە كۆبوونەوەی وەزیر دەكات لەگەڵ لیژنەكە و هەندێك لە شاعیرەكان لەپێناو بەجێگەیاندنی ئەو «پڕۆسە نیشتمانییە گەورەیە»، لەو نێوەندەشدا یەكێك لە شاعیرە میللییەكان شیعرێكی نووسی و لەلایەن قەحتان عەتاری هونەرمەندەوە وترا كە سەرەتاكەی دەڵێت:»یقولون غنی بفرح وانە الهموم غنای بهیمە زرعونی و مشوا و عزوا علی المای».

تا دوایین ئاخ و ئەندێشە لە گۆرانییەكەدا كە بواری بە لیژنەكە و وەزیر نەدا سەرقاڵی ئامادەكردنی گۆرانیی نیشتمانی و جۆشدانبن، بەو پێیەی وڵات كەوتە جەنگی هەشت ساڵە. پاشان چەند جەنگێكی تر بەرۆكی عیراقیان گرت.

لە كتێبی (توێژینەوەیەك لە سروشتی گەلی عیراق)، دكتۆر عەلی وەردی باس لەم سەرگوزشتەیە دەكات لە لاپەڕەی 258: دەگێڕنەوە یەكێك لە خوێندكارە عیراقییەكان كە لە ویلایەتە یەكگرتووەكان خوێندویەتی، دەچێت بۆ سەردانی هاوڕێیەكی عیراقی لە وڵاتەكە، كاتێك دەگاتە شوێنی مەبەست دەبینێت هاوڕێكەی لە ماڵەوە نییە. بۆیە لەگەڵ ژنی خاوەن خانووەكەدا دادەنیشێت و قسەی لەگەڵ دەكات، ژنەكە وەسفی كرێچییەكەی دەكات و دەڵێت، لاوێكی باشە، بەڵام هەر لەگەڵ چوونە حەمام دەست دەكات بە گریان، بەڵام لەدواییدا روونبۆتەوە ئەو لاوە لە حەمامدا نەگریاوە وەك خانمە ئەمریكاییەكە پێیوابووە، بەڵكو ئەبوزیەكی عیراقی بە گۆرانییەوە وتووە.

ئەبوزیە بۆ ئەوانەی نازانن، شێوەیەكە لە شێوەكانی گۆرانی عیراقی كە پڕە لە ئازار و ئەندێشە و رەچەڵەكەكەی بۆ دانیشتوانی باشووری عیراق دەگەڕێتەوە.

بەرلەمەش بە دەیان و بگرە بە سەدان ساڵ، مێژووی عیراق جگە لە زنجیرەیەك جەنگ و برسێتی و دەرد و پەتا و لافاوی وێرانكەر بەولاوە چی دی نەبووە، لەئێستاشدا كەناڵە ئاسمانییەكان لە پێشبڕكێدان لەگەڵ یەك بۆ نمایشكردن و خستنەڕووی ئەو ئاگركەوتنەوە و مەرگ و وێرانكاریانەی روودەدەن، لە پاش هەموو ئەمانەش بوار بۆ پرسیاری: بۆچی ئەم هەموو خەم و ئەندێشەیە لە گۆرانی عیراقیدا هەیە؟ نامینێت و شیاوترە وابەستەی رابردوو و واقیعی ئێستای عیراقییەكان بكرێت كە بەردەوام ژیانیان لە كێشە و تەنگژە و نەهامەتیدا بووە.

 114 جار بینراوە