سەرەکی » دۆسێ » دانوستانەكانی نێوان عیراق و ئێران لەبارەی ئاوەوە دەگەنە بنبەست

بەغداپرسەكە بە نێودەوڵەتی دەكات

دانوستانەكانی نێوان عیراق و ئێران لەبارەی ئاوەوە دەگەنە بنبەست

دانوستانی نێوان عیراق و ئێران لەبارەی ئاوەوە دەگەنە بنبەست، ئەمەش دوای ئەوەی تاران رەتیكردەوە پشكی بەغدا لەو ئاوە بەربداتەوە كە سەرچاوەكانی لەنێو ئێراندان و دەرژێنە وڵات و رێژەی ٪12ی پێداویستی ئاوی عیراق پێكدەهێنن، ئەم هەڵوێستەی ئێرانیش وایكردووە، دەسەڵاتدارایی عیراق بیر لە بەنێودەوڵەتیكردنی دۆسێی ئاو بكەنەوە لەگەڵ ئێران.

مەهدی رەشید حەمدانی، وەزیری سەرچاوەكانی ئاو بە رۆژنامەوانانی رایگەیاند:»لەگەڵ ئێراندا نەگەیشتوونە رێكەوتن سەبارەت بە پشكی ئاوی عیراق، وەزارەتی دەرەوەش سەرقاڵی بەنێودەوڵەتیكردنی ئاوە لەگەڵ ئێران».

حەمدانی ئاماژەی بە بوونی چەند كارتێكی گرنگی عیراق كرد بۆ دەستەبەركردنی مافەكانی لەو بارەیەوە و وتی: «بەڵگەمان لەبەردەستدایە كە ئێران سەرقاڵی لێدانی تونێل و گۆڕینی رێڕەوی ئاوەكانە، ئەم هەڵسوكەوتەی ئێران سەرپێچی یاسا نێودەوڵەتییەكانە سەبارەت بە ئاو، بۆ ئەو مەبەستەش بە رەسمی ئێرانمان لەو سەرپێچییە ئاگاداركردۆتەوە و گەر وەڵام نەدرێنەوە، پەنا دەبەینە بەر دادگای دادی نێودەوڵەتی، ئەمەش كارتی ئێمەیە بەرامبەر بە ئێران، چونكە ئەو وڵاتانەی سەرچاوەكانی ئاوییان تێدایە، بۆیان نییە دەست بەسەر ئاوەكەدا بگرن».

وشكەساڵی و بەبیابان بوون ناوچەیەكی فراوانی لە پارێزگای دیالەی عیراق گرتۆتەوە كە هاوسنوورە لەگەڵ ئێراندا، دوای ئەوەی ئێران رێڕەوی ژمارەیەك روباری سنووری لەناو خاكی خۆیدا گۆڕی، تا نەگەنە نێو عیراق، وێڕای دابەزینی ئاستی هەردوو روباری دیالە و دیجلە و دەریاچەی حەمرین.

عەلی بدێری، ئەندامی لیژنەی كشتوكاڵ لە ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق لەو بارەیەوە رایگەیاندووە: «كێشە و گیروگرفتەكانی نێوان عیراق و ئێران سەبارەت بە ئاو رۆشنن، تاران رێكەوتنە نێودەوڵەتییەكان پێشێل دەكات، بۆیە عیراق پەنا دەباتە بەر بە نێودەوڵەتیكردنی، لەپێناوی چارەسەركردنی تەنگژەی ئاو».

بە وتەی بدێری:»ئاو بابەتێكی زۆر گرنگە، بە تایبەت لە دیالە كە هاوسنوورە لەگەڵ ئێران و بەهۆی كەم ئاوییەوە رووبەڕووی تەنگژەیەكی زۆر گەورە بۆتەوە»، ئاماژەی بە بوونی ئاستەنگێكی زۆر كرد لەڕووی قەرەبووكردنەوەی ئەو ئاوەی لە ئێرانەوە دەرژێتە نێو وڵات.

هەر لەو بارەیەوە، عادل موختار، پسپۆڕی ئابووری لە لێدوانێكی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند»پەنابردنە بەر كۆمەڵی نێودەوڵەتی مافێكە و دەكرێت عیراق بەكاریی بهێنێت، بەڵام رەنگە ئەو رێڕەوە ببێتە مایەی درێژخایەنكردنی یەكلایی كردنەوەی پرسەكە، بۆیە باشترە عیراق درێژە بە دانوستانەكانی بدات لەبارەی ئاوەوە لەگەڵ لایەنی ئێرانی، دۆسێی ئاو تەنیا لەدەستی وەزیری سامانە ئاوییەكانە، ئەمەش خاڵێكی لاوازە لەسەر ئاستی ئیدارەدانی تەنگژەكە لەلایەن عیراقەوە».

موختار پێیوایە»دەبوو ئەنجومەنی نیشتمانی بۆ ئاو دابمەزرێنرێت و سەرۆك وەزیران سەرپەرشتی بكات، و لێوەی وەزارەتی دەرەوە دانوستان لەگەڵ ئێران بكات، كێشە و گیروگرفتی ئاویش بەهۆی ئەم وشكە ساڵییەوە سەریهەڵدا كە ڕووی لە عیراق كرد، لەگەڵ بارانبارینیش كێشەكانی ئاو كەمدەبنەوە».

پسپۆڕە ئابورییەكە دەڵێت»ئەو داهاتە ئاوییانەی لە ئێرانەوە دەڕژێنە عیراقەوە، رێژەی ٪12ی پێداویستییەكانی عیراق پێكدەهێنن لەئاو، لەبەرامبەر ٪56ی ئەو ئاوەی لە توركیاوە دێت و پاشماوەكەی تر لەنێوخۆدایە، دیالەش لە ڕووی بڕینی ئاوی ئێرانەوە زەرەرمەندترینە».

عادل موختار، داوای كرد چاو بە سیاسەتی كشتوكاڵی و كەمكردنەوەی بەهەدەردانی ئاودا بخشێنرێتەوە و ستراتیژێكی رۆشن بۆ ئیدارەدانی ئەو دۆسێیە دابنرێت، وتوێژەكانی لەگەڵ ئێرانیشدا بە بێ‌ سود لەقەڵەمدا، ئەگەر چاو بە سیاسەتە كشتوكاڵییەكاندا نەخشێنرێتەوە.

لە كۆتایی مانگی ئابی رابردوو، فورات تەمیمی ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق رایگەیاند، كەرتی كشتوكاڵ لە دیالە دووچاری گەورەترین كارەسات بووە، بەهۆی تەنگژەی وشكەساڵی و لەدەستدانی زیاتر لە 40 هەزار دۆنم لە باخە بەردارەكان.

هەر لەو چوارچێوەیەدا مەهدی ڕەشید حەمدانی وەزیری داهاتە ئاوییەكانی عیراق، گەیشتن بە ڕێكەوتنێكی دادپەروەرانە لەگەڵ ئەو وڵاتانەی ڕووبارەكانیان تێدا هەڵدەقوڵێت، رادەگەیەنێت.

بەپێی بەیاننامەیەك كە لە 29ی ئەیلولی 2021 لەلایەن وەزارەتی داهاتە ئاوییەكانەوە بڵاوكرایەوە”حەمدانی وەك قسەكەر لە دانیشتنی باڵای نائاسایی (كۆنگرەی نۆلایەنە)ی رێكەوتنی ئاو- هێلسنكی 1992 بەشداریی كرد كە لە 29ی ئەیلولەوە بۆ 1ی تشرینی یەكەم لە جنێڤ بەڕێوەچوو”.

بەیاننامەكەی وەزارەتی داهاتە ئاوییەكان لە زاری حەمدانییەوە بڵاویكردیەوە”عیراق لە دوایین هەنگاودایە بۆ چوونە نێو ڕێكەوتنی ئاوی/ هێلسنكی 1992، ئەو هەوڵانەی لەلایەن وەزارەتی داهاتە ئاوییەكانیشەوە خراونەتەگەڕ، بۆ گەیشتنن بە رێكەوتنێكی دادپەروەرانە لەگەڵ ئەو وڵاتانەی رووبارەكانیان تێدا هەڵدەقوڵێت، چوونە نێو رێكەوتنەكەش پاڵپشتییەكی زیاترە بۆ پتەوكردنی هەڵوێستی عیراق لە پێناوی زامنكردنی مافەكانی لە ئاوی رووبارەكان”.

 170 جار بینراوە