سەرەکی » زانست » تاعون پێنج هەزار ساڵ لەمەوبەر هەبووە

تاعون پێنج هەزار ساڵ لەمەوبەر هەبووە

لەگەڵ هاتنی كۆرۆنا دەزگا توێژنەوە زانستییەكان و ئینستیتۆ و لابۆرە جیهانییەكان خەریكی لێكۆڵینەوەن لەسەرچاوەی ڤایرۆس و پەتاكان و چۆنیەتی بڵاوبونەوەیان ، لە تازەترین توێژینەوە دەركەوتوە كە گوازرانەوەی ڤایرۆس لە ئاژەلەوە بۆ مرۆڤ 8000 ساڵ بەر لەئەمڕۆ بووە، كە ئەو كات هەستیان پێ نەكردوە بەڵام دوای ئەو مێژووە دورو درێژەو توێژینەوە لەسەر خۆڵ و حەشارگەو پەیكەرو كەللەسەرەكان دەركەوتوە كە سەرچاوەی هەموو ڤایرۆسەكان ئاژەڵن نەك مرۆڤ.

ئەوەی تا ئێستا زانراوە بڵاوبونەوەی پەتا لەسەدەی 14 هەمدا بوەو نیوەی دانیشتوانی ئەو سەردەمەی كوشتووە، بەڵام لێكۆڵینەوە تازەكان زانیاری تازەیان دەرخستوە، لەساڵی 1990 شوێنەوارناسانی ئەوروپی كەللەسەرو پەیكەری كەسێكیان لە وڵاتی لاتیڤیا دۆزیەوە كەپێشبینی گەنجێكی راوكەری 25 ساڵیان بۆ كردو تەمەنی 5300 سال لەمەوبەربو، ئەمساڵ لەتوێژینەوەیەكی زانستی زانكۆی Kiel ی ئەڵمانیدا دەركەوت ئەو كەسە بەتاعون مردوە، چونكە لەسەر ئێسقانەكانی ئاسەواری بەكتریای بێرسینیابیستیس دەركەوتوەكە ئەوكاتە هۆكاری بڵاوبونەوەی ئەو پەتایەبوە.

پرۆفیسۆرBen Krause Kyora توێژەری بەناوبانگی ئەڵمانی ئاشكرایكرد كە دۆزینەوەی ئەو بەكتریایە لەسەر ئێسك و پروسكەكە جێی سەرسوڕمان بووە چونكە لە توێژینەوەكانی تری ئەم چەند ساڵەدا پێشبینی كراوە كە خزمایەتی و لێك نزیكی هەبێت لە نێوان كەسە مردوەكەو سێ كەسی تر كەئێسك و پروسكیان لە تەنیشت ئەو كەللەسەرەوە دۆزیوەتەوە، بەڵام دوا توێژینەوەی ئەو زانكۆیە دەركەوت كە ئاستی ئەو ڤایرۆسە لەناو خوێنی كەسە مردوەكەدا ئەوەندە بەرزبوە دوای دوسێ رۆژ كوشتویەتی ،ئەمە لەسەر ئاستی هەموو جیهاندا بەیەكەمین قوربانی تاعون دادەنرێت، شوێنەوارناس وشارەزایانی بواری دانیشتوان وای لێكدەدەنەوە كە پەتا جیهانییەكان وایان كردوە رێژەی ژمارەی دانیشتوان كەم بكات بۆ نمونە لە چەرخی بەردینی ناوەراستدا ئەوروپا توشی جۆرە ڤایرۆسێك بووە بەناوی « دەملی» كە تاعونی لێ پەیدابوەو بەهۆیەوە ملیۆنان كەس مردون، هەر بۆیە دوای ئەوە دانیشتوان زۆر كەمیكردوە .بۆیە ئەوەی ئێستا لەسایەی كۆرۆنا روو دەدات جێی شۆك و سەرسوڕمان نییە.

سەرچاوە: گۆڤاری Stern

 78 جار بینراوە