سەرەکی » دۆسێ » وەزیری دەرامەتە ئاوییەكان: ئایندەیەكی مەترسیدار لەڕێیە

باس لە گۆڕینی رێڕەوی رووبارەكان دەكات

وەزیری دەرامەتە ئاوییەكان: ئایندەیەكی مەترسیدار لەڕێیە

مەهدی حەمدانی وەزیری دەرامەتە ئاوییەكانی عیراق باس لەو رەوشە دەكات كە رووبەڕووی وڵات دەبێتەوە لە ئاكامی كەم ئاوی و بە «رەوشێكی زۆر قورس» وەسفی دەكات، بەهۆی گۆڕینی رێڕەوی ژمارەیەك رووباری كە لە ئێرانەوە دەڕژێنە نێو عیراق.

لەم ماوەیەی دواییدا هەندێك لە میدیاكان دیمانەیەكیان لەو بارەیەوە لەگەڵ حەمدانی كردووە؟، ئەمەش دەقی دیمانەكەیە:

-چۆن لێكدانەوە بۆ ناكۆكییەكانی نێوان ئێران و عیراق دەكەیت لەسەر ئاو؟

عیراق رووبەڕووی رەوشێكی كەم ئاوی زۆر قورس دەبێتەوە، بەهۆی سیاسەتی ئەم دواییەی ئێران بەرامبەر بە وڵات كە خۆی لە گۆڕینی رێڕەوی ژمارەیەك لە رووبارەكاندا دەبینێتەوە بۆ نێوخۆی ئێران، گەیشتن بە رێكەوتن لەو بارەیەوە شكستیهێنا، لەبەرامبەردا پێشكەوتن هەیە لە دانوستانەكان لەگەڵ لایەنی توركیا لەسەر دۆسێی ئاو، بەدەنگەوەهاتن لەلایەن ئەنقەرەوە بەدی دەكەین سەبارەت بە داواكارییەكانی عیراق.

لایەنی ئێرانی تائێستا پابەند نەبووە بە رێكەوتنە ئاوییەكان لەگەڵ عیراق، بە تایبەت رێكەوتنی جەزائیری ساڵی 1975 كە پرۆتۆكۆڵ و چەند خاڵێك لەخۆدەگرێت كە لایەنی ئێرانی پابەند دەكات بە پێوەرە نێودەوڵەتییەكانی تایبەت بە دۆسێی ئاو، بەڵام بەداخەوە تائێستا ئێران پابەند نەبووە.

-دەركەوتووترین ئەو پێشێلكارییانە چین كە لایەنی ئێران لە دۆسێی ئاودا دەیانكات؟

لایەنی ئێرانی دەستیكردووە بە جێبەجێكردنی پرۆژەیەكی زۆر و گۆڕینی رێڕەوی رووبارەكان لەنێو خاكی ئێران، دەركەوتووترینیان گۆڕینی رێڕەوی رووباری كارۆنە كە دەڕژێتە نێو شەتولعەرەب، بەڵام ئێران لە دوای ساڵی 2003وە رێڕەوی رووبارەكەی بەرەو ناوچەكانی بهنشیر گۆڕیوە. بە هەمان شێوە رێڕەوی ئاوی رووباری سیروانی گۆڕیوە كە بەرەو دەربەندیخان دێت، رێڕەوی ئاوی چەند رووبارێكی تری گۆڕیوە كە دەڕژانە نێو زێی زابی خواروو، رێڕەوی ئەو رووبارانەی گۆڕیوە بۆ ناوچەكانی دەریاچەی ئورمێ‌.

لەكاتێكدا رێكەوتنی جەزائیر هەرگیز مافی ئەوە نادات بە ئێران رێڕەوی ئاوی رووبارەكان بگۆڕێت، بەهەر هۆكارێك بێت.

-ئەم كێشە چ كاریگەرییەكی دەبێت لەسەر عیراقییەكان؟

تەنگژەی ئەم دواییەی ئاو لە عیراق، بووە مایەی وشكبوونی دەیان هەزار هێكتار زەوی كشتوكاڵی، و فراوانبوونی رووبەری بەبیابانبوون لە ناوچەكانی ناوەڕاست و باشووری وڵات، بە تایبەتیش لە پارێزگای دیالەی سنوری لەگەڵ ئێران، لەگەڵ تۆماركردنی حاڵەتێكی زۆری كۆچكردنی دانیشتوانی گوندەكان بەهۆی كەم ئاوی، وێڕای زیانەكانی تر لە سامانی ئاژەڵ و سامانی ماسی.

لە روباری دیالە، بە ئاشكرا زیاتر لە ملیارێك مەتر دووجای ئاو رێڕەوی گۆڕاوە بۆ نێو سنورەكانی ئێران، زیاتر لە 600 ملیۆن مەتر دووجا دەبوو لەڕێی رووباری زابی خوارووەوە بڕژێتە عیراقەوە، بەڵام رێڕەوەكەی گۆڕدراوە بۆ نێو دەرچەی ئورمێ‌ لەنێو ئێران، بە هەمان شێوە رێڕەوی رووباری كارۆن گۆڕدراوە كە كێشەی مەودای خوێیی لە ئاوی شەتولعەرەبدا زیاتر كردووە و بۆتە مایەی بێبەشكردنی بەسرە لە كشتوكاڵی هاوینە و زستانە.

-چۆن رووبەڕووی ئەم پێشێلكاریانە دەبنەوە لەگەڵ شكستخواردنی دانوستانەكان؟

وەزارەتی دەرامەتە ئاوییەكان رێكارەكانی تایبەت بە پێشكەشكردنی سكاڵای نێودەوڵەتی لەدژی ئێران تەواوكردووە، تۆپەكەش ئێستا لە گۆڕەپانی وەزارەتی دەرەوەی عیراقە، سێ‌ سەرۆكایەتییەكەش لە بەغدا ئاگاداریی ئەو سكاڵایەن.

-دانوستانەكانی تایبەت بە ئاو لەگەڵ توركیادا گەیشتوون بە كوێ‌؟

پەرەسەندێكی ئەرێنی هەیە لەگەڵ لایەنی توركیا، ئاكامی زۆر باشمان دەستەبەركردووە، دوایین ئەو ئاكامانەش پەسەندكردنی یاداشتێكی لێكتێگەیشتنە لەلایەن سەرۆكی توركیا كە لە ساڵی 2009 ئیمزاكرا، یاداشتەكە بەهۆی هەڵەی حكومەتەكانی پێشوو جێبەجێ‌ نەكرا كە بریتییە لە یاداشتێكی هەمەلایەنە لە سروشتی هاوئاهەنگی نێوان عیراق و توركیا، بڕگەیەكی تێدایە توركیا پابەند دەكات بە بەردانەوەیەكی دادپەروەرانەی ئاو لە هەردوو رووباری دیجلە و فورات، كارمان لەسەر دامەزراندنی سەنتەرێكی توێژنەوەی هاوبەش كردووە كە بارەگاكەی لە بەغدا دەبێت.

-پرۆژەتان هەیە بۆ پتەوكردنی رەوشی ئاو لە عیراق؟

عیراق لەئێستادا كار بۆ جێبەجێكردنی بەنداوێكی نوێ‌ دەكات لە ناوچەی مەكحولی باكووری وڵات، وەزارەتی دەرامەتە ئاوییەكان پارەی بۆ پرۆژەكە تەرخان كردووە، بە تایبەت كە وەزارەت پێویستی زۆری بە دابینكردنی 3 ملیار مەتر دووجای ئاو هەیە بۆ پتەوكردنی بودجەی ئاو، تا ساڵی 2035، هەوڵیش دەدات بەغدا لە مەترسییەكانی نوقمبوون و لافاو بپارێزێت.

لە هەموو تەنگژەیەكی لافاودا كە رووبەڕووی بەنداوی سامەڕا دەبنەوە و باكووری بەغدا دەخەنە بەر مەترسی گەورەوە، بەو هۆیەی بەنداوەكە لە ساڵانی پەنجاكاندا دروستكراوە، بەڵام لەحاڵەتی تەواوبوونی بەنداوی مەكحول، كار دەكەین بۆ رەواندنەوەی مەترسی لافاوەكان لەسەر پایتەخت.

-ئایا عیراق گەیشتۆتە قۆناغی وشكەساڵی.

عیراق نەگەیشتۆتە قۆناغی وشكەساڵی، تا ئەو كاتەی لە تواناماندایە ئاوی خواردنەوە دابین بكەین و رووبەرێكی كشتوكاڵی باش فەراهەم بكەین، ئێمە لە رەوشێكی باشداین، بەڵام مانای ئەوەی نییە تەماشاكەر دەبین تا ئەو كاتەی كێشەكان پەرەدەستێنن، پێویستە هەموان هاوئاهەنگیمان بكەن لە پابەندبوون بە پشكی ئاو لە رووبەرە كشتوكاڵییەكان، و دەستدرێژی نەكەنە سەر پشكی ناوچە و زەوییەكانی تر.

سەبارەت بە دۆسێی زێدەڕۆیی لەئاوی رووبارەكانی دیجلە و فورات لەلایەن دەستڕۆیشتووەكان لەڕێی دروستكردنی بەنداوی لاوەكی لەسەر رووبارەكان، یان بەكاربردنێكی زۆری ئاو لە پشكی ئاو بۆ پرۆژە بێ‌ مۆڵەتەكان، وەزارەتی دەرامەتە ئاوییەكان بەڕێژەی 30% سەركەوتوو بووە لە هەڵگرتن و نەهێشتنی ئەو زێدەڕۆییانە، زێدەڕۆییەكانیش بۆسەر پشكە ئاوییەكان گەیشتوونەتە 60%.

دۆسێی زێدەڕۆیی لە سایەی رەوشی سیاسی ئێستا، مەترسیدارترین رووبەڕووبوونەوەی بەردەم وەزارەتەكەیانە، بەڵام وێڕای گوشار و هەڕەشە بەردەوامەكان لەلایەن سەرپێچیكاران، كاردەكەن و پێویستە لەو بارەیەشەوە ستایشی رۆڵی دەزگا ئەمنیەكان بكەین كە هاوئاهەنگییان كردووە لەگەڵیان بۆ لابردن و نەهێشتنی زێدەڕۆییەكان، هەڵمەتەكەش لە داهاتوودا بەهێزتردەبێت.

 128 جار بینراوە