سەرەکی » راپۆرت » دوروسی باتلەر، هەمیشە داكۆكی لە هەمەجۆریی و جیاوازییەكان دەكرد

یەكەمین ژنە رۆژنامەنووسی رەشپێست لە رۆژنامەی واشنتۆن پۆست

دوروسی باتلەر، هەمیشە داكۆكی لە هەمەجۆریی و جیاوازییەكان دەكرد

ئا: تارا شێخ عوسمان

ئەمە چیرۆكی ژنێكی رەشپێستە كە لە پێناوی خەڵكەكەی خۆی و دۆزی رەشپێستەكانی ئەمریكا توانی بەرگەی نەهامەتی زۆر بگرێت، دوروسی باتلەر گیلیام لە 24ی تشرینی یەكەمی 1936 لە ویلایەتی ممفیسی ئەمریكا لەدایك بووە و یەكەمین ژنە رۆژنامەنووسی رەشپێستە لە مێژووی رۆژنامەی واشنتۆن پۆست كە ژیانی پیشەیی خۆی وەك پەیامنێرێك لەو رۆژنامەیە دەست پێكردووە، دوروسی لە ویلایەتێك گەورەبووە كە بەپێی یاسایەكی رەگەزپەرستانەی راشكاو جیاكارییەكی زۆر هەبووە لە نێوان رەشپێست و ئەوانی تردا، بە جۆرێك رەشپێستەكان مافی دەنگدانیان نەبووە و كۆتوبەندی زۆریش هەبووە بۆ خوێندن و كاركردنیان و لە سادەترین مافەكانیان بێبەش بوون كە كەرامەتی مرۆڤ دەپارێزێت، دوروسی لە ساڵی 1961 دا لە بواری رۆژنامەنووسیدا دەستبەكاربووە و ماوەی 30 ساڵ وەك نووسەر و نووسەری گۆشە بەردەوام بووە، لەو ماوەیەشدا چەندین گۆڕانكاریی ریشەیی لە كۆمەڵگەی ئەمریكا و راگەیاندندا روویانداوە. دوروسی بە رێكەوت و ئەو كاتەی خوێندكاری قۆناغی یەكەمی زانكۆ بووە چووتە بواری رۆژنامەوانییەوە، وەك(راییكار) لە نووسینگەی رۆژنامەی لویسڤیل دیفیندەر(Louisville Defender)كاری كردووە تایبەتمەند بووە بەكاروباری رەشپێستەكان، رۆژێك نووسەری كاروباری كۆمەڵگە لە رۆژنامەكە نەخۆش دەكەوێت و داوا لە دوروسی دەكات جێگەی بگرێتەوە، كتوپڕ و بێ هیچ شارەزاییەك دەنێردرێت بۆ ئامادەكردنی راپۆرتێك لەسەر چینی ناوەڕاستی رەشپێستەكان، لەو كاتەدا هێشتا ژمارەیان زۆر كەم بووە لە گەورەترین شاری ویلایەتی كەنتاكی، ئەو دەڵێت: «ئەزمونێكی زۆر ناوازە بوو و بینیم كە رۆژنامەنووسیی پیشەیەكە ئەگەر بەباشی فێری ببم، رەنگە چاوم بكرێتەوە و ئاشنام بكات بە جیهان».

ژنێک لە ناو جیهانی پیاوانی سپیپێستدا
دوای بەدەستهێنانی بڕوانامەی زانكۆ، لە چەند گۆڤارێكی پێشەنگی تایبەت بەوانەی بە رەچەڵەك ئەفریقین كاری كرد لەوانەش جیت(Jet) لە شیكاگۆ و ئیبۆنی (Ebony)، بەڵام خەونی بەوەوە دەبینی لە رۆژنامە هەواڵییە رۆژانەكاندا كار بكات، بۆ ئەمەش توانی كورسیی خوێندن لە پرۆگرامێكی رۆژنامەوانی لە زانكۆی كۆلۆمبیا لە نیویۆرك بە دەستبهێنێت و بووە تەنها خوێندكاری ئەمریكیی بە رەگەز ئەفریقی لەو خولەی خوێندندا، لە تەمەنی 24 ساڵیدا لە رۆژنامەی واشنتۆن پۆستدا كارێكی دۆزییەوە و ئەم ئەزمونەش بۆ ئەو وەك یەكەمین ژنە رۆژنامەنووسی رەشپێست لەو رۆژنامە بەناوبانگە كار بكات شتێكی زۆر سەخت بوو، چونكە هەموان لێیان دەپرسی چۆن ژنێكی رەشپێست دەتوانێت لە ناو جیهانی پیاوانی سپیپێستدا كار بكات و ئاڵنگارییەكی گەورەشە بتوانێت ژیانی پیشەیی خۆی دابڕێژێت و دروست بكات، چۆن بەسەر ئاستەنگەكاندا زاڵ بووە؟

كاری رۆژنامەوانی بۆ دوروسی چ وەك ژنێك چ وەك رەشپێستێك رووبەڕووی چەندین ئاستەنگی كردووەتەوە و ئەوی كردووەتە جەنگاوەرێك بۆ داكۆكیكردن لە مافی رەشپێستەكان لە ویلایەتەكەی خۆی و ئەمریكای ساڵی شەستەكان، چونكە كاتێك بۆ ئامادەكردنی راپۆرتێك دەچێتە رێوڕەسمێك كە بۆ 100 ژنی دەوڵەمەند لە واشنتۆن رێكخراوە، دەرگاوانەكە پێیدەڵێت ناتوانێت لە دەرگای پێشەوە بچێتە ژوورەوە و بۆی رووندەكاتەوە كە دەرگای كارەكەرەكان لە بەشی پشتەوەیە، دووروسیش پێیدەڵێت ئەو كارەكەر نییە، بەڵكو پەیامنێری رۆژنامەی واشنتۆن پۆستە، لەو كاتەدا ئامادەبووان بەو وەڵامە تووشی سەرسوڕمان دەبن، تەكسیش بۆی نەوەستاوە دوروسی دەڵێت « لە ماوەی كاركردنمدا تووشی حاڵەتی سەیر دەبووم بۆ نموونە كە لە دەرەوەی باڵەخانەی رۆژنامە دەوەستام بۆ تەكسی، سەرەتا شۆفێرەكە خێراییەكەی هێواش دەكردەوە، بەڵام هەر كە رووخسارە قاوەییە تۆخەكەی دەبینیم بە خێرایی دوور دەكەوتەوە» ئەو دەشڵێت، زۆرجار كەس بڕوای نەدەكرد من پەیامنێری ئەو رۆژنامەیە بم، دەبوو رووبەڕووی زۆر هەڵوێستی رەگەزپەرستانە ببوومایەتەوە، لە هەمووشی ناخۆشتر رەفتاری هەندێك نووسەری دێرینی هاوپیشەم بوون لە ناو رۆژنامەكەدا» دووروسی باس لەوە دەكات جارێك هاوپیشەیەكی پێی وتووە ئێمە تاوانی كوشتنی رەشپێستەكان رووماڵ ناكەین، چونكە ئەوە مردنێكی هەرزان و كەمبایەخە.

ویستم رابکەمە دەرەوە
دەڵێت» لەو كاتەدا ویستم بقیژێنم و راكەمە دەرەوە، بەڵام لە بری ئەوە بە خۆمم وت ئەگەر من ئازا بم و بەردەوام بم لە كارەكەم، ئەو رەفتار و بیركردنەوانە دەوەستن» دوروسی هەمیشە بۆ رەواندنەوەی ترس و كەمكردنەوەی خەم و بێزارییەكانی دەچووە لای هاوپیشەكانی لە گۆڤاری جیت بۆ ئەوەی پشتیوانی دەروونی بە دەست بهێنێت، ئەوەش زۆر یارمەتیداوە، بە تایبەت ئەو كاتانەی هەستیكردووە هاوكارە سپیپێستەكانی پەراوێزی دەخەن و دووری دەخەنەوە لە هەندێك ئەرك، ئەو دەڵێت» لە ناو ژووری هەواڵدا هەندێك بە ئاماژەیەكی سەر سڵاویان لێدەكردم، تەنانەت هەندێكیان قسەشیان لەگەڵ دەكردم، بەڵام كە لە دەرەوەی رۆژنامەكە دەیانبینیم وا خۆیان دەردەخست نامناسن، ئەمەم بە جۆرێك لە سووكایەتی دادەنا، چونكە مانای ئەوەبوو، ئەوان نایانەوێت لەبەردەمی سپیپێستەكانی دیكەدا ددان بنێن بەوەدا، كە پەیوەندیان لەگەڵ ژنێكی رەشپێستدا هەیە یان ژنە رەشپێستێك هاوكاریانە» تەنانەت لە كاتی ژەمە خواردنەكانیشدا تووشی ئاستەنگ و كێشە بووە و لە چێشتخانەكانی واشنتۆندا هەستی بە پەراوێزخستن كردووە، چونكە لەو شوێنانەی نزیكی نووسینگەی رۆژنامەكەی بووە خزمەتگوزاریان پێشكەشی ئەو ئەمریكیانە نەكردووە كە بە رەگەز ئەفریقین، بۆیە پێویست بووە ئەو خانمە ماوەیەكی درێژ بەپێ بڕوات تا بگاتە قاوەخانە یان رێستۆرانتێكی بچووك بۆ ئەوەی هەست بە ئاسوودەیی بكات، لە ئەركێكیدا لە ویلایەتی میسسپی، رێگەیان نەدا لە هۆتێلی سپیپێستەكاندا بمێنێتەوە، بۆیە چووە ناوەندێكی رێكخستنی پرسەداری رەشپێستەكان و لەوێ وەك خۆی ئاماژەی پێدەدا ناچار بووە لەگەڵ مردووەكاندا بخەوێت و لە مبارەیەوە دەڵێت «وەك رۆژنامەنووسێك دەبێت هەرچی لە تواناتدا هەیە بیكەیت بۆئەوەی چیرۆكێكت دەست بكەوێت» دوروسی سەبارەت بەم ئاڵنگارییانە هیچ مشتومڕێكی لەگەڵ سەركارەكانیدا نەكرد لە ترسی ئەوەی نەبادا ئەو سكاڵایانە بیانوویان بداتێ و هیچ رەشپێستێكی تر دانەمەزرێنن.

وەک تۆقیو دەردەکەوتن
دوروسی زۆر باش توانای خۆی زانیوە بۆ ئەوەی بە شێوازێكی نوێ چیرۆكی رەشپیستەكان بگێریتەوە، چونكە ئەو كاتە وێنەی نەرێنی ئەمریكییە ئەفریقییەكان لە رۆژنامەكاندا بەربڵاو بوو، بە هۆی ئەوەی هیچ مینبەرێك نەبوو گوزارشت لەوان بكات، دووروسی دەڵێت « كاتێك ئەو چیرۆكانەم دەخوێندەوە كە رۆژنامەنووسانی سپیپێست نووسیبوویان، سەرنجمدەدا وێنەی رەشپێستەكانیان وەك ترساو و تۆقیو دەردەخست ئەمەش هەرگیز رەنگدانەوەی واقیعی رەشپێستەكان نەبوو» دەشڵێت «حەزم نەدەكرد رووماڵی ئەو چیرۆكە نەرێنیانە بكەم، بەڵكو دەمویست تەنها رووماڵی خۆشگوزەرانی ژیانی رەشپێستەكان بكەم و باسی چیرۆكەكانی كۆڵنەدان و گەشانەوەیان بكەم» دوروسی رووداوی خەباتی رەشپێستەكانی رووماڵكرد بۆ بەدەستهێنانی مافە مەدەنییەكانیان و لەوانەش پەسەندكردنی ئەفریقییەكان لە زانكۆی مسیسپی لە ساڵی 1962دا، چونكە كاتێك خوێندكارێكی گەنج بە ناوی جەیمس میریدیس وەك یەكەم ئەمریكی بەرەگەز ئەفریقی لەو زانكۆیە وەرگیرا ناڕەزایەتی و كاری ئاژاوەگێڕیی دەستیپێكرد و ماوەیكی خایاند تا كپبووەوە، هەروەها راسپێردرا بۆ قسەكردن لەگەڵ كۆمەڵە رەشپێستەكان بۆ ئەوەی كاردانەوەیان بزانێت سەبارەت بە پرسی هاندانی تێكەڵبوون لەگەڵ كۆمەڵگەیەك سپیپێستەكان تێیدا باڵادەستن. ئەوانیش پێیانوت هیوایان هەیە لە ئایندەدا شتێك دروست بێت کە جەیمس میریدیس بناغەكەی داناوە و متمانەی خۆیان نیشاندا تێكەڵبوونی زیاتر بەڕێوەیە.

ئەو لەو ئەركەیدا كە پێی سپێردرابوو ژنان و پیاوانی زۆری ناسی پڕ بوون لە هیوا و ئومێد بۆ ئایندەیەكی باشتر و هەر بۆیە ئەوەی كرد بە چیرۆكێكی رۆژنامەوانی سەرنجڕاكێش، لە ناوەڕاستی شەستەكان و لە دوای لەدایكبوونی منداڵی سێیەمی، دوروسی هەوڵیدا بە شێوەی نیو دەوام لە رۆژنامەی واشنتۆن پۆست بەردەوام بێت لە كارەكانی، بەڵام داواكەی رەتكرایەوە، هەر بۆیە وازی لە كارەكەی هێنا، بەڵام لە ساڵی 1972دا جارێكی تر لە رۆژنامەی ناوبراو وەرگیرایەوە و بووە یاریدەدەری بەرێوەبەری نووسینی بەشی (مۆدە)ی ئەو رۆژنامەیە و كارەكەشی زۆر بە لاوە خۆش بوو، لەمبارەیەوە ئاماژەی بەوە داوە كارە نوێیەكەی زۆر سەرنجڕاكێش بووە، چونكە توانیویەتی زۆر شت دەربارەی كەلتوری رەشپێستەكان لە بەشی رێكپۆشیی پێشكەش بكات، چونكە لەو كاتەدا جگە لە هەندێك دەوڵەمەند كە لە رێگەی كارەكەر و كەسانی پاككەرەوەی ماڵەكانیانەوە هەندێك زانیاریان دەربارەی رەشپێستەكان دەزانی، بەشێكی زۆری سپیپێستەكان هیچیان لەبارەی ژیان و شێوازی ژیان و كەلتوری رەشپێستەكانەوە نەدەزانی و ئەویش ئامانجی بووە لەو رێگەیەوە كەلتوری رەشپێستەكان تێكەڵ بەو رەوتە باوە بكات كە هاتبووە ئاراوە، هەر بە هۆی ئەو پێگەیەی لە رۆژنامەكەدا هەیبوو، توانی چەندین كەس دابمەزرێنێت كە توانای نووسینیان زۆر باش بوو بۆ ئەوەی دەربارەی ئەزمونی رەشپێستەكان بنووسن.

داکۆکی لە هەمەجۆرییەکان دەکرد
لە ساڵی 1979دا دوروسی گۆشەیەكی لەو رۆژنامەیە كردەوە و تێیدا تیشكی دەخستە سەر فێركردن و سیاسەت و كەمینە ئەتنیكییەكان و ئەم كارەشی ماوەی 19 ساڵی خایاند و لە ساڵی 2003 دا لە رۆژنامەكە خانەنشین بوو، لە ماوەی 50 ساڵی كاركردنی وەك رۆژنامەنووس، دوروسی هەمیشە داكۆكی لە هەمەجۆریی و جیاوازییەكان دەكرد، هەر لەو ماوانەشدا بووە سەرۆكی كۆمەڵەی نیشنتمانیی رۆژنامەنووسە رەشپێستەكان و بەشداریكردووە لە دامەزراندنی ئەنجومەنی بەرێوەبردنی پەیمانگای (رۆبەرت سی ماینارد) بۆ فێركردنی رۆژنامەنووسیی و ئەندامی كارای ئەو پەیمانگەیە بووە راهێنانی بە هەزاران كەسی ئەتنیكە جیاوازەكان كردووە بۆ ئەوەی ببنە رۆژنامەنووس، ئەو دەڵێت» ناتوانیت چیرۆكی راستەقینە و تەواو دروست بكەیت ئەگەر تەنها لە روانگەی یەك كۆمەڵەوە بیگێرێتەوە» دەشڵێت «ئەگەر چەند كاراكتەرێكت نەبێت كە جیهان لە گۆشەنیگای جیاوازەوە ببینن، ئەوا وێنەیەكی تەواوی ئەوەت نییە كە روودەدات «. ئەم خانمە كتێبێكی نووسیوە بە ناوی پێشەنگی: خەباتی رۆژنامەنووسێك بۆ ئەوەی میدیا زیاتر لە ناوەڕۆكی ئەمریكا بچێت.

سەرچاوە: BBC

 59 جار بینراوە