سەرەکی » ئەدەب - سێبەر و سایە » دیوانێك بۆ نیشتمان

زه‌ینه‌ب خانی‌ كچه‌ كورد

دیوانێك بۆ نیشتمان

له‌تیف فاتیح فه‌ره‌ج
له‌م رۆژانه‌ی‌ به‌رێدا دیوانه‌ شیعرێكی‌ زه‌ینه‌ب خانی‌ كچه‌ كوردچاپ و بڵاو كرایه‌وه‌ ، دیوانێك لیپاو لیپ له‌ شیعری‌ ناسك و جوان كه‌ خاتونێكی‌ خوێنه‌واری‌ كورد نوسیویه‌تی‌ ، ئه‌م دیوانه‌له‌ لایه‌ن مامۆستا عه‌بدوڵا زه‌نگه‌نه‌وه‌ پێشه‌كیه‌كی‌ زۆر نایاب و جوانی‌ بۆ نووسراوه‌ ، كه‌ هه‌ر پێشه‌كیه‌كه‌ به‌سه‌ بۆ ئه‌وه‌ی‌ له‌ بایه‌خ و سه‌نگینی‌ كچه‌ كوردو خانه‌واده‌ خوێنه‌واره‌كه‌ی‌ بگه‌ین ، زه‌ینه‌ب خان 1900 بۆ 1963 ژیاوه‌، شیعره‌كانی‌ ئازایه‌تی‌ و بوێری‌ ماشه‌ره‌ف خانمی‌ ئه‌رده‌ڵانیان بیر خستمه‌وه‌ ، ئه‌و خاتونه‌ ساڵی‌ 1924 وتویه‌تی‌ :
زه‌ینه‌ب خۆزگه‌ تۆش ده‌بوویته‌ كرێكاری‌ خۆبه‌خش
بۆ بینایه‌ی‌ قوتابخانه‌ی‌ مناڵانی‌ كوردستان
شاعیرێكی‌ ژن ساڵی‌ 1924 له‌ ته‌مه‌نی‌ 24 ساڵیدا خۆزگه‌ به‌وه‌ بخوازێ‌ كرێكاری‌ خۆبه‌خش بێت بۆ دروستكردنی‌ قوتابخانه‌ بۆ مناڵانی‌ كورد ، ئه‌وه‌ ئه‌وپه‌ڕی‌ هۆشیاری‌ ده‌گه‌یه‌نێ‌ ، هه‌ڵبه‌ت له‌و سه‌رده‌مه‌دا كۆمه‌ڵی‌ كورده‌واری‌ زۆر كه‌م رێی‌ ده‌دا كچی‌ فێری‌ خوێنه‌واری‌ بێت ، هه‌روه‌ها له‌ چه‌ندین شیعراداكۆكی‌ له‌ ماف و ئازادی‌ ژن كردووه‌و باسی‌ خوێنه‌واری‌ كوڕو كچی‌ كردوه‌ .
ژن شه‌وق و نوری‌ ئه‌م دونیایه‌یه‌
به‌ بێ‌ ژن دونیا تاریك و چۆڵه‌
ئه‌وه‌ی‌ حورمه‌تی‌ دایكی‌ خۆی‌ نه‌گرێ‌
یا خوشك و هاوسه‌ر ، بێگومان زۆڵه‌
یان :
ژن ده‌بێ‌ قودره‌تی‌ هه‌بێ‌ بزانێ‌ چۆن دێته‌ مه‌یدان
خۆ هه‌ر به‌ شیعارات نابێ‌ بڵێن شێره‌ ژنی‌ ژیان
له‌م نووسینه‌ كورته‌دا له‌ سه‌ر چه‌ند شیعرێكی‌ هه‌ڵوه‌سته‌ ده‌كه‌ین به‌ ئومێدی‌ ئه‌وه‌ی‌ زیاتری‌ له‌ باره‌وه‌ بنووسرێت .
ئه‌م خاتونه‌ له‌ شیعرێكی‌ كورتا كه‌ ساڵی‌ 1961 نووسیویه‌تی‌ :
ده‌ستت مه‌خه‌ره‌ ناو ده‌ستی‌ دوژمن
فریوت ده‌دا و
ده‌تخه‌ڵه‌تێنێ‌
خوێنت پڕ ده‌كا
له‌ ژه‌هری‌ مردن
هه‌م سوكت ده‌كا
هه‌م ده‌تفه‌وتێنێ‌
شیعرێكی‌ به‌ وشه‌و ده‌ربڕین ساده‌ ، به‌ڵام قوڵ و مانادار ، شیعرێك پڕه‌ له‌ ئامۆژگاری‌ ، به‌ داخه‌وه‌ تا ئه‌م چركه‌ ساته‌ش ئێمه‌و مانان هه‌میشه‌ له‌وانه‌ به‌ گله‌و گازنده‌ین كه‌ ده‌ست ده‌خه‌نه‌ نێو ده‌ستی‌ دوژمن و له‌ مپه‌رن له‌ به‌رده‌م به‌ دیهاتنی‌ خه‌ونی‌ كوردا .
له‌ شیعری‌ سه‌ربرده‌ی‌ زه‌مه‌ن دا به‌ زمانی‌ دایكیه‌وه‌ كه‌ ته‌مبێی‌ ده‌كات ، ده‌ڵێ‌ :
ده‌یگوت كیژه‌كه‌م ژیرو هۆشیار به‌
بۆ حه‌قی‌ كوردان ده‌م به‌ هاوار به‌
تا :
ته‌ئریخی‌ ئێمه‌ زۆر منه‌وه‌ره‌
كچیش وه‌كو كوڕ ئه‌ركی‌ له‌ سه‌ره‌
ده‌بێ‌ تێكۆشێ‌ به‌ دڵ و به‌ گیان
بۆ سه‌ربه‌خۆی‌ خاكی‌ كوردستان ئه‌م شیعره‌ له‌ ساڵی‌ 1930 نووسراوه‌ .
ئه‌م خاتونه‌ شاعیره‌ خه‌ڵكی‌ كۆیه‌ بووه‌، كۆیه‌ش چاوگه‌و سه‌رچاوه‌ی‌ شاعیران و هۆنه‌رانی‌ ناسراوه‌ ، زه‌ینه‌ب خان زۆر شانازی‌ به‌ كۆیی‌ بوونی‌ خۆیه‌وه‌ كردووه‌ و شیعری‌ تایبه‌تی‌ بۆ كۆیه‌ هۆنیوه‌ته‌وه‌ :
هه‌موو دنیا له‌ به‌ر چاوم خاپوره‌
چونكه‌ سیمای‌ ئه‌هلی‌ كۆیه‌م لێ‌ دوره‌
تینوی‌ ماچێكی‌ دارو به‌ردی‌ كۆیه‌م
له‌ دڵمایه‌ ئه‌مما له‌ چاوم دوره‌
ده‌ردی‌ كۆییان ده‌ڵێن « كۆیایه‌تی‌ و خۆیایه‌تی‌ «
له‌ شیعرێكدا سه‌باره‌ت خۆی‌ ده‌ڵێ‌ :
كیژه‌ كوردێكی‌ خاوه‌ن شه‌ره‌فم
سه‌ر به‌خۆییه‌ هیواو هه‌ده‌فم
دیاره‌ ئه‌ندام بوونی‌ له‌ هیواو داركه‌رو خوشك بوونی‌ دڵداری‌ شاعیر هه‌ر ئه‌وه‌ی‌ لێ‌ چاوه‌ڕوان ده‌كرێت ، ته‌نانه‌ت شیعری‌ بۆ داركه‌رو هیواش نووسیوه‌ ، ده‌ڵێ‌ شیعری‌ داركه‌رم له‌ سه‌ر داوای‌ ئاسه‌فی‌ برام نووسیوه‌ هه‌رچه‌ند مولاحه‌زاتی‌ له‌سه‌ر هه‌بوو، شیعره‌كه‌ وه‌ك ئه‌وه‌نووسراوه‌ بكرێت به‌ سرود:
داركه‌رین داركه‌رین
داركه‌رین تێكۆشه‌رین
كچ و كوڕی‌ كوردستان
هه‌موومان كورد په‌روه‌رین
دڵداری‌ شاعیر زه‌ینه‌ب خانی‌ به‌ موڕشیدی‌ خۆی‌ زانیوه‌ ،ئه‌وه‌ش نیشانه‌ی‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ زه‌ینه‌ب خان كه‌سێكی‌ هۆشیارو خوێنه‌وار بووه‌ ، هه‌ر له‌و ڕوانگه‌یه‌شه‌وه‌یه‌ كه‌ ئاسه‌ف داوا له‌ زه‌ینه‌ب خان ده‌كات سرود بۆ داركه‌ر بنووسێ‌ .
شاعیر له‌ رۆژگاری‌ كوردا باسی‌ مه‌ینه‌تی‌ و نه‌هامه‌تیه‌كانی‌ كورد ده‌كات وده‌ڵێت :
كورد میلله‌تێكی‌ به‌ش به‌ش كراوه‌
له‌وه‌ته‌ی‌ هه‌یه‌ مافی‌ خواره‌
له‌وێ‌ بۆ ئێره‌ لێره‌ بۆ ئه‌وێ‌
گوندی‌ سوتاوه‌ كوڕی‌ كوژراوه‌
وه‌رزی‌ به‌هاری‌ هه‌ر پایز بووه‌
شادی‌ له‌ عومری‌ هه‌رده‌م زیز بووه‌
رۆژێكی‌ خۆشی‌ نه‌بردوه‌ته‌ سه‌ر
مه‌رگی‌ ئازیزی‌ ریز به‌ ریز بووه‌
له‌ گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا كه‌ ئه‌و هه‌موو نه‌گبه‌تی‌ و مه‌ینه‌تیه‌ی‌ به‌سه‌ر هاتووه‌ ، ده‌ڵێ‌ كۆڵی‌ نه‌داوه‌و به‌رده‌وام بووه‌ ، له‌ دوژمن نه‌ترساوه‌و ناترسێ‌ .
زه‌ینه‌ب خان شیعرێكی‌ ناسك و جوانی‌ بۆ كه‌ركوك نووسیوه‌ ، شیعره‌كه‌ ساڵی‌ 1950 نووسراوه‌ ، له‌وێدا ده‌ڵێت :
كه‌ركوك تۆ هه‌بی‌ له‌ ژیانی‌ من
چۆن روناك نابێ‌ رێی‌ ئیمانی‌ من
كه‌ركوك شاره‌كه‌ی‌ مێژوی‌ كوردانم
شاری‌ دێرینی‌ پێغه‌مبه‌رانم
گڕی‌ هه‌ر گه‌ش بێ‌ بابه‌ گوڕ گوڕت
قه‌ڵغانی‌ تۆ بن كچان و كوڕت
ئیدی‌ به‌و جۆره‌ درێژه‌ به‌ شیعره‌كه‌ ده‌دات هه‌تا له‌ كۆتایدا ده‌ڵێت :
گه‌ر ناتفاق و گه‌ر ناته‌با بن
هه‌تا هه‌تا یه‌ ده‌بێ‌ رسوا بن
ده‌ستم دامێنتان بۆ خاتری‌ قورئان
مه‌بن به‌ دیلی‌ ده‌ستی‌ دوژمنان
راستی‌ شیعره‌كه‌ ده‌ڵێی‌ بۆ ئه‌م چركه‌ ساته‌ نوسراوه‌ ، كه‌ كورد ناتوانن ته‌باو پێكه‌وه‌ بن ، ئه‌وه‌ش ئاكامه‌كه‌ی‌ هه‌ر ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ببنه‌ دارده‌ست و كۆیله‌ی‌ دوژمن ، وه‌ك چۆن له‌ رابردودا هه‌میشه‌ به‌ختی‌ كوردان به‌و جۆره‌ بووه‌ ، تا ئه‌و راده‌یه‌ی‌ هاوشوێنێكی‌ زه‌ینه‌ب خان كه‌ حاجی‌ پێشه‌نگه‌ بڵێ‌ :
له‌به‌ر حیزه‌ بخۆیی‌ و ناته‌بایی‌
له‌ ژێری‌ حیزی‌ حیزان بوونه‌ دۆشه‌ك
دیوانی‌ زه‌ینه‌ب خان شایسته‌ی‌ هه‌ڵنان و خوێندنه‌وه‌ی‌ زیاتره‌ هه‌ڵبه‌ت جێی‌ خۆیه‌تی‌ ده‌ستخۆشی‌ له‌ هه‌موو ئه‌وانه‌ بكرێت كه‌ ئه‌م دیوانه‌ پوخته‌یان خسته‌ به‌رده‌ستی‌ ئێمه‌ ، درود بۆ ئه‌و شێره‌ ژنه‌ قه‌ڵه‌م به‌ ده‌ستانه‌ی‌ كورد كه‌ به‌ نووسین دڕیان به‌ شه‌وه‌ زه‌نگی‌ تاریكی‌ داوه‌ ، جارێكیان به‌یتێكی‌ ماشه‌ره‌فخانمی‌ ئه‌رده‌ڵانی‌ « مه‌ستوره‌م» خوێنده‌وه‌ كه‌ له‌و سه‌رده‌مه‌دا داوای‌ ئازادی‌ بۆ ژنان ده‌كات و هانی‌ خۆخاوه‌نی‌ ژنان ده‌دات ، ئه‌وش بۆ ئێمه‌و مانان له‌ ئێستادا جێی‌ ستایشه‌ .

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*