سەرەکی » وتار » بورهان شێخ ڕەئوف‌ » تەنگەی هورمز لە چەقی ململانێكاندا

دەر و دراوسێ

تەنگەی هورمز لە چەقی ململانێكاندا

تەنگەی هورمز ئەو ڕێڕەوە ئاوییە یە، كە دەكەوێتە نێوان سوڵتاننشینی عومان و ئێرانەوە كە كەنداوی عەرەبی دەبەستێتەوە بە كەنداوی عومان ودەریای عەرەب و ئۆقیانووسی هیندەوە ، كەنداوی عەرەبیش گەورەترین و وڵاتانی بەرهەمهێنی نەوت و غاز وەكو ئێران و عەرەبستانی سعودیە و عیراق و كوەیت و ئیماراتی عەرەبی یەكگرتوو و قەتەر لە خۆ دەگرێت كەواتە ئەم تەنگەیە پێگەیەكی گرنگی دەریاییە لە كۆتایی كەنداوی عەرەبیدا.
لە دوای هەڵكشانی ناكۆكیەكانی نێوان ئەمریكا و كۆماری ئیسلامی ئێران بە دیاریكراوی دوای دەست بەكاربوونی سەرۆك ترەمپ و پاشەكشەی ئەو وڵاتە لە ڕێككەوتننامەی (5+1) ڕۆژ بە ڕۆژ پەیوەندییەكانی نێوان ئەو دوو وڵاتە بەرەو ئاڵۆزی زیاتر دەڕۆن لە كاتێكدا وەزیری دەرەوەی ئەمریكا دوازدە مەرجی بۆ ئێران داناوە بۆ ئەوەی پابەند بێت پێ‌ یەو كە دیار ترینیان وەستاندنی بەرنامەی ئەتۆمی و ڕۆكێتی بالیستی دوور مەودایە و دەست وەرنەدانە لە كاروباری وڵاتانی ناوچەكە وەكو سوریا و عیراق و لوینان و یەمەن .
وا ڕووداوەكان بۆ پێشەوە دەڕۆن لە كاتی جێبەجێ‌ نەكردنی مەرج و داخوازییەكانی ئەمریكادا كە ئێران تا ئێستا هیچ ئاماژەیەكی پیشان نەداوە بۆ پەسەندكردنی ئەمریكیەكان باس لەوە دەكەن كە قورسترین و سەخترین سزای ئابووری و بازرگانی بە سەردا بسەپێنن كە مێژووی مرۆڤایەتی بە خۆیەوە نەدیبێت بە تایبەتی دوای ئەوەی ئیدارەی ترەمپ بە نیازە لە ڕیگای وڵاتانی دۆستیەوە كڕینی نەوتی ئێران لە سەرەتای مانگی تشرینی یەكەوە بووەستێنێت .

تەنگەی هورمز دادەخرێت ؟
لەوەڵامی ئەو هەنگاوەی ئەمریكادا سەرۆكی ئێرانی رۆحانی هەڕەشەی داخستنی تەنگەی هورمز دەكات كە نزیكی 30% نەوتی جیهان بەوێدا تێپەڕ دەبێت لە كاتێكدا ئێران خاوەنی درێژترین كەنارە لە كەنداوی عەرەبیدا و ئێران نەوت و غاز كە بەشێكی زۆری داهاتی نەتەوەیی پێكدەهێنن ئەم هەنگاوەی ئەمریكا لێدانە خاڵە هەستیارو ستراتیجیەكانی كۆماری ئیسلامی ئێران كە هەر لە سەرەتاكەیدا دراوی ئەو وڵاتە بەشێكی زۆری بەهاكەی لە دەستدا . بۆیە هەڕەشەكان هەر بە وتەكانی سەرۆك كۆمارەوە نەوەستا بەڵكو زۆرێكی تر لە فەرماندە دیارەكانی سوپای پاسداران هەڕەشەی توندیان دا وتیان ئەگەر ئێمە نەوت نەفرۆشین ئەوا وڵاتانی دراوسێ‌ و ناوچەكەش ناتوانن بیفرۆشن و تەنگەی هورمز یان دەبێت بۆ هەمووان بێت یان نابێت بۆ كەس بێت .

گرنگی ئابوری تەنگەی هورمز
تەنگەی هورمز سێ‌ یەكی وزەی جیهان لە نەوت و غاز ساڵانە لێرەوە دەڕۆن بە شێوەیەك بە گوێرەی سەرچاوەكانی وزەی ئەمریكی ساڵی 2016 ڕۆژانە 18.5 بەرمیل نەوت لەوێوە ڕۆیشتووە .

كێ‌ زەرەمەندە لەم هەنگاوە؟
لە كاتی داخستنی تەنگەی هورمز نرخی نەوت بە شێوەیەكی كتوپڕ بەرز دەبێتەوە كە ئەمەش لە پێش هەموو كەش وڵاتانی فرۆشیارو كڕیار زەرەرمەند دەبن و شۆفێرو بەكاربەرانی نەوت و بەرهەمەكانی لە هەموو كون قوژبنێكی ئەم جیهانە بە تایبەتی بەشێكی زۆری ئەو نەوتەی لێرەوە دەڕوات بۆ وڵاتانی ئاسیاویە وەكو چین و یابان و هیندو كۆریای باشوورو سنگافورە كە لە ساڵی 2016 لە 80% ئەو نەوتەی لەوێوە ڕۆیشتووە بۆ ئەو وڵاتانە چوون .

ئەلتەرنەتیف بۆ تەنگەی هورمز
هەرچەندە لە ناوچەكەدا جگە لە عیراق كە بۆڕی نەوتی هەیە بو بەندەری جیهانی توركی و هێڵی تری هەیە بۆ بەندەرە بانیاس لە سوریا كە ساڵانێكی زۆر لە كار كەوتووە عەرەبستانی سعودیە و ئیماراتی عەرەبیش هێڵ و بۆڕی یان هەیە بۆ فرۆشتنی نەوت و غاز بە شێوەیەكی كەم كە ناتوانێت جێگەی ئەو بڕە زۆرە بگرێتەوە كە لە تەنگەی ناوبراوەوە هەناردە دەكرێت .
لە كۆتاییدا داخستنی هورمز لەوەیە هێندە كارێكی ئاسان نەبێت لە بەر هەستیاری بارودۆخی ناوچەكەش و لە بەرامبەردا ئەمریكیەكان بەڵێنی ئەوە دەدەن كە هاتوچۆ و جموجووڵی دەریایی كەشتیەوانی لە كەنداوی عەرەبی و تەنگەی هورمز دەپارێزن و لە هیچ كەس و لایەنێكی قبووڵ ناكەن چونكە لە كاتی شەڕی هەشت ساڵەی عیراق و ئێراندا كە كاردانەوەو پرژی شەڕەكە گەیشتە ئەوێندەرێ‌ شەڕەكە وەستا، چونكە ئیتر بەرژەوەندی زۆرێك لە وڵاتان و كۆمپانیا زەبەلاحەكانی جیهان كەوتنە مەترسیەوە ئەوكات هێزە دەریاییەكانی ئێران هەندێك مینی یان دانا لە ئاوەكانی دا كە كاردانەوەی توندی ئەمریكای لێكەوتەوە كە زۆرێك لە بنكەو بەندەرو ناوەندەكانی نەوتی ئێرانی بە ئامانج كران و بەشێكی زۆری هێزی دەریاییەكان لە ناوبران .

 514 جار بینراوە