سەرەکی » ئاراستە » پاڵه‌وانی ونبوو، شه‌رم و كه‌مته‌رخه‌می

له‌ رۆمانی مه‌مله‌كه‌تی دڕكاوی دا

پاڵه‌وانی ونبوو، شه‌رم و كه‌مته‌رخه‌می

ئاوات كۆكه‌یی

دوا كتێب كه‌ خوێندمه‌وه‌ رۆمانی (مه‌مله‌كه‌تی دڕكاوی)ی بوو له‌ نووسینی (جومعه‌ كانی له‌له‌یی)، نایشارمه‌وه‌، هێنده‌ی ناوه‌رۆكه‌كه‌ی سه‌رنجی راكێشام، ئه‌وه‌نده‌ سه‌رسام نه‌بووم به‌ شێواز و ته‌كنیكی نووسینه‌كه‌ی وه‌ك رۆمان.
ناوه‌رۆك
ناوه‌رۆكه‌كه‌ی باس له‌ كیژێكی كورد ده‌كات به‌ناوی (دیمه‌ن) كه‌ ساڵی 1988 به‌ر شاڵاوی ئه‌نفال ده‌كه‌وێت و له‌گه‌ڵ پۆلێك كچی دیكه‌ له‌ كه‌سوكاریان هه‌ڵاوێرد ده‌كرێن و ده‌برێنه‌ به‌غدا.
ئه‌بوو عه‌لا وا تێگه‌یه‌نراوه‌ كورد نه‌ته‌وه‌یه‌كی كافره‌، بۆیه‌ به‌نیه‌تی باوه‌ڕپێهانانی دیمه‌ن به‌ ئاینی ئیسلام و دواتر كردنی به‌ ژنی دووه‌می خۆی، ده‌یكڕێت و ده‌یباته‌وه‌ وڵاتی قه‌ته‌ر.
له‌ دوای 20 ساڵیش دیمه‌ن گه‌ڕێته‌وه‌ كوردستان و ئاماده‌نییه‌ چیرۆكی ئه‌نفالكردن و فرۆشتنیان بۆ میدیا باس بكات، به‌ڵام دوای ماندووبوونێكی زۆری (كامه‌ران)ی رۆژنامه‌نووس، رازی ده‌بێت به‌ گێڕانه‌وه‌ی به‌سه‌رهاته‌كه‌.
ترسی قوربانی
مه‌مله‌كه‌تی دڕكاوی، له‌ فۆڕمێكی ئه‌ده‌بیدا گێڕانه‌وه‌ی كاره‌ساتی ئه‌نفال و فۆكه‌س خستنه‌ سه‌ر هه‌قیقه‌تی فرۆشتنی كچانی كورده‌.
نووسه‌ر ده‌یه‌وێ دیمه‌ن بكاته‌ نموونه‌ی هه‌موو ئه‌و كیژو ژنانه‌ی، دووچاری ئه‌و راستییه‌ تاڵه‌ بوونه‌وه‌، یان رووداوی ئه‌تككردنه‌كانیان به‌ چاوی خۆیان بینیوه‌، به‌ڵام شه‌رم و نا ئومێدی رێگه‌یان نادات بیگێڕنه‌وه‌.
هه‌روه‌ها ده‌شیه‌وێ له‌ پشتی ئه‌م شه‌رم و خۆ خواردنه‌وه‌ی قوربانییه‌كاندا، جه‌خت له‌ نه‌ریتی دواكه‌وتوویی كۆمه‌ڵگه‌ی كورده‌واری و نه‌بوونی ناوه‌ند و نه‌وایه‌ك بۆ دڵنه‌واویی و نه‌وازشكردنی رزگاربووانی ئه‌نفال بۆ قه‌ره‌بووی ده‌روونیان، بكاته‌وه‌.
په‌ڕه‌گرافێكی دیكه‌ی گرنگی رۆمانه‌كه‌، ئاماژه‌دانه‌ به‌و كه‌سانه‌ی وه‌ك پاڵه‌وان له‌ ساته‌وه‌ختی دژواردا ده‌رده‌كه‌ون، له‌كاتێكی په‌نهانی وادا كه‌ جگه‌ له‌خودا كه‌س ئاگای لێی نییه‌، به‌ڵام مه‌رگی خۆیان هه‌ڵده‌بژێرن و نابنه‌ هۆكاری مه‌رگی كه‌سێكی دیكه‌.
ئه‌وه‌تا له‌ لاپه‌ڕه‌ 90 دا باسێكی وا هه‌یه‌، هاوكارێكی كوردی ئه‌فسه‌رێكی عه‌ره‌ب، له‌ پێناو ئه‌نفالكراوێكدا خۆی به‌شه‌هیدكردن ده‌دات.
ئاخۆ ده‌بێت كورد خاوه‌نی چه‌ندین شه‌هیدی ئاوا گومناو بێت كه‌ ره‌نگیشه‌ به‌هۆی په‌نهانی دۆخه‌كانه‌وه‌، ئێستا وه‌ك تیاچوویه‌كی سه‌ر به‌ داگیركه‌ر لێی بڕواندرێت؟!.
به‌ته‌نیشت ده‌ستدرێژی بۆسه‌ر كچان و ژنان، له‌م رۆمانه‌دا باس له‌ ده‌ستدرێژی بۆ سه‌ر كوڕانی 13 و 14 ساڵانیش كراوه‌، كه‌ ئه‌مه‌یان تا ئێستا لای رای گشتی به‌ په‌نهانی ماوه‌ته‌وه‌.
ئه‌مه‌و زۆر باسی دیكه‌ی سه‌رنجڕاكێش له‌و رۆمانه‌دا كه‌ هه‌ڵده‌گرێ خوێنه‌ری كورد كاتی خۆی بۆ ته‌رخان بكات.
هه‌ڵه‌و كه‌موكوڕوی
له‌ رووی زمانه‌وه‌ كه‌موكووڕی هه‌یه‌، له‌رووی شوێنیشه‌وه‌ به‌ڕاده‌یه‌كی ئه‌وتۆ نه‌شاره‌زایی هه‌یه‌ كه‌ خوێنه‌ر سه‌ری لێتێكده‌چێت.
كاتێك كامه‌ران بۆ دۆزینه‌وه‌ی دیمه‌ن ده‌چێته‌ شاری سلێمانی، له‌ شه‌قامی (سالم)ه‌وه‌ یه‌كسه‌ر ده‌چێته‌ شه‌قامی بازنه‌یی مه‌لیك مه‌حمود، له‌وێشه‌وه‌ خۆی ده‌كات به‌ (چایخانه‌ی شه‌عب)دا، ل 17.
ئاشكرایه‌ ئه‌م سێ شوێنه‌
ئه‌و هه‌ڵه‌ رێزمانییه‌ی سه‌ر تابلۆكانیشی دووباره‌ كردۆته‌وه‌ و ده‌نووسێت (بازنه‌ی مه‌لیك مه‌حمود)، راستییه‌كه‌ی ده‌بێت بنووسرێت شه‌قامی بازنه‌یی مه‌لیك مه‌حمود، كه‌ مه‌به‌ست لێی ئه‌و شه‌قامه‌یه‌ وه‌ك بازنه‌یه‌ك به‌ چوارده‌وری سلێمانیدا كێشراوه‌و به‌ناوی مه‌لیك مه‌حمودی نه‌مره‌وه‌ ناونراوه‌.
پاشوپێشكردنی زنجیره‌ی رووداوه‌كان
گه‌شته‌كه‌ی كامه‌رانی رۆژنامه‌نووس بۆ سلێمانی هاوكاته‌ له‌گه‌ڵ خۆپیشاندانه‌كانی 17ی شوباتی 2011ی سلێمانی، كامه‌ران به‌ شۆفێری ته‌كسییه‌كه‌ ده‌ڵێت ( ئه‌زموونی ناخۆش و تاڵی وڵاتانی تونس و میسرو لیبیا و ئێستای سوریا پێمان ده‌ڵێ نه‌كه‌ن به‌زه‌بری هێز حكومه‌ته‌كه‌تان بڕوخێنن) ل 29، و ( كێ ده‌توانێ ده‌سته‌به‌ری ئه‌وه‌بكات كه‌ وڵاته‌كه‌مان وه‌كو میسرو لیبیای لێنایه‌ت و قاتو قڕی و برسیه‌تی و ئاواره‌یی و شه‌ڕی ماڵ به‌ماڵ به‌رۆكی ئه‌م خه‌ڵكه‌ ناگرێت؟) ل 31.
جارێ با بگه‌ڕێینه‌وه‌ بۆ ساڵی 2011ی پڕ ئومێدی رۆژانی سه‌ره‌تای (به‌هاری عه‌ره‌بی) كه‌ هه‌موو دنیا به‌كوردیشه‌وه‌ پشتگیری خۆپیشانده‌رانیان ده‌كرد و جیهان به‌ بایه‌خه‌وه‌ لێی ده‌ڕوانی، كه‌ هێشتا دۆخه‌كه‌ نه‌ك نه‌گه‌یشتبووه‌ قه‌یرانی مرۆیی و كاولكاری، به‌ڵكوو له‌ تۆغیانی هیوایدا بوو، چۆن؟
زه‌ین ئه‌لعابدینی بن عه‌لی-ی سه‌رۆكی توونس به‌بێ رووداوێكی ئه‌وتۆی ناخۆش و تێكچوونی سه‌قامگیری وڵات، له‌ مانگی 1ی 2011 به‌ فشاری خه‌ڵك ده‌سه‌ڵاتی جێهێشت، محه‌مه‌د حوسنی موباره‌ك-ی سه‌رۆكی میسر 6 رۆژ پێش خۆپیشاندانه‌كانی 17ی شوباتی كوردستان به‌هه‌مان شێوه‌ وازی له‌ سه‌رۆكایه‌تی هێناو ئاسایشی وڵاتیش تێكنه‌چوو.
ئه‌نجامی خۆپیشانه‌دانه‌كانی ئه‌و دوو وڵاته‌ كه‌ جێهێشتنی كورسی ده‌سه‌ڵاتی له‌لایه‌ن سه‌رۆكه‌كانه‌وه‌ لێكه‌وته‌وه‌، هیوای خه‌ڵكی عه‌ره‌بی و جیهانیشی به‌ به‌هاری عه‌ره‌بی، زیاتر كرد.
راپه‌ڕینی خه‌ڵكی سوریاش له‌سه‌ره‌تایدابوو (15/3/2011 ده‌ستیپێكرد) خه‌ڵكه‌كه‌ی له‌و په‌ڕی هیوا و جۆشوخرۆش و ده‌سه‌ڵاتیش له‌وپه‌ڕی ترس و بێ ئومێدیدا بوون.
ئه‌وه‌ لیبیاش نه‌كه‌تبووه‌ ئه‌ودۆخه‌ی كه‌ نووسه‌ر وێنای ده‌كات، به‌ڵكو له‌دوای كوشتنی موعه‌مه‌ر قه‌زافی له‌ 20/10/2011، كه‌ ده‌كاته‌ چه‌ند مانگێك دوای خۆپیشاندانه‌كانی 17ی شوبات و زۆر دوای كوشتنی قه‌زافیش ئینجا دۆخه‌كه‌ گه‌یشته‌ ئاستی بێ ئومێدی خه‌ڵك و كاولكاری.
نووسه‌ر كه‌ رۆشنبیرێكی به‌ ئاگایه‌ و چه‌ندان وتاری به‌ پێزی ئه‌وم خوێندۆته‌وه‌، مایه‌ی ره‌خنه‌ لێگرتنێكی تونده‌ كه‌ له‌ سۆنگه‌ی واقیعی ساڵی 2013ه‌وه‌ كه‌ كاتی نووسینی رۆمانه‌كه‌یه‌تی، باسی سه‌ره‌تای به‌هاری عه‌ره‌بی ده‌كات، به‌وه‌ش كه‌وتۆته‌ هه‌ڵه‌وه‌ له‌ زنجیره‌یی و پاش و پێشی رووداوه‌كاندا.
خاڵێكی دیكه‌ له‌ رۆمانه‌كه‌دا كه‌ مایه‌ی سه‌رنجه‌ ئه‌وه‌یه‌، كچێكی لادێی ته‌مه‌ن كه‌متر له‌ 20 ساڵی ئه‌وسای كۆمه‌ڵگه‌ی دواكه‌وتووی كورد و به‌ كه‌نیزه‌ككراوی ئه‌نفالی 1988 و فرۆشراو به‌ پیره‌پیاوێكی قه‌ته‌ری، ئه‌و هه‌موو زانیارییه‌ مێژووییه‌ی له‌كوێوه‌زانی كه‌ وه‌ك مامۆستایه‌كی زانكۆو پسپۆڕی مێژوو قسه‌ بۆ ئه‌و خێزانه‌ قه‌ته‌رییه‌ بكات و ئه‌وانیش بۆچوونیان له‌سه‌ر كورد بگۆڕێت و ئه‌ویش به‌كچی خۆیان بده‌نه‌ قه‌ڵه‌م؟
قسه‌كانی دیمه‌ن زیاتر له‌ 30 لاپه‌ڕه‌ی رۆمانه‌ 250 لاپه‌ڕه‌ییه‌كه‌یه‌ و به‌درێژی باسی سته‌می سه‌ر كورد و مێژووی كوردستانیان بۆ ده‌كات له‌ 4 هه‌زار ساڵ له‌وه‌وپێشی سه‌رده‌می هیندۆ ئه‌ورووپییه‌كان تا ده‌گاته‌ ئه‌نفال و كۆتایی ده‌سه‌ڵاتی به‌عس. ل 148.
(كۆتایی)
سه‌ره‌ڕای هه‌ر هه‌ڵه‌و كه‌مووكوڕییه‌كیش، نووسه‌ر كارێكی شایسته‌ی كردووه‌ و ده‌كرێت بوترێت ئه‌مه‌ هه‌وڵێكی دڵسۆزانه‌یه‌ بۆ نووسینه‌وه‌ی ورده‌كارییه‌كانی ئه‌و رووداوه‌ له‌ ده‌قێكی ئه‌ده‌بیدا.
به‌جۆرێكیش كۆتایی هاتووه‌ كه‌ مرۆڤ راده‌چڵه‌كێ، ئه‌ویش ئه‌وكاته‌یه‌ كه‌ دیمه‌ن له‌گه‌ڵ كامه‌رانی رۆژنامه‌نووس هاوسه‌رگیریی كردووه‌ و له‌ساتی له‌دایكبوونی یه‌كه‌م منداڵیان، دیمه‌ن ده‌مرێت و كامه‌رانیش كچه‌كه‌ی ناوده‌نێته‌وه‌، دیمه‌ن.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

پێشمه‌رگه‌ی هه‌ڵمه‌تبه‌ری‌ شاخ و پارێزه‌ری‌ ئارامیی شار

ئالان حه‌مه‌جه‌زا سه‌وڵجانی‌ یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان شۆڕشگێڕترین حزبه‌ كه‌ زۆرترین ...