سەرەکی » کەلتوور » سینەماچی؟!

سینەماچی؟!

هاوار مستەفا خان

بەشی دەیەم

لەژێر ناوی» سینەما..چی؟!» کە لەبنەڕەتدا پەڕتۆکێکە و لەگەڵ چەند ئەڵقەیەکی دیکە کە لێرە لە کوردستانی نوێ بڵاوی دەکەینەوە، بیرەوەریی هەڵدانەوەی لاپەڕەکانی زیاتر لە جارەگە سەدەیەکی خوێندنەوەو بینین و نووسین و رەخنەی سینەمایی و دروستکردنی فیلم و رۆشنبیریی سینەماییەو وابڕیارە لەماوەی داهاتوودا لە دووتوێی پەڕتۆکێکدا «رەنگە زیاتر»یش چاپ و بڵاوبکرێتەوە.
لێرەدا، هەوڵدەدەم چەند بیرەوەرییەکی تەمەنی جوانی و بەخۆڕایی بەفیڕۆچوونی ئەو سەردەمە باس بکەم کە چەند تامەزرۆی سینەما بووین و چەند هەوڵماندا بیگەینێ کەچی جەنگ و شەڕ و ئاشوبی هەشت ساڵەی عیراق ئیران و سیاسەت و ململانێی ناتەندروست و درێژخایەنی هێزەکانی گۆڕەپانی باشوری کوردستان لەشاخ و شار، دەیبردینەوە کۆڵانەکانی پشتەوەو هەر بەحەسرەتی ئەوەی دونیای جوانی و فانتازیی سینەماییمان دروست بکەین، بەردەوام بووین و کۆڵمان نەدا، بەڵام ساڵ دوای ساڵ سەخت و دژوارتر دەبوو بەدیهێنانی خەون و خولیاکانی گەنجی و جوانیمان، هەر ئەوەش وای لێکردین بەو جوانیەوە، جوانتر سینەما لەگەڵ خۆماندا پەروەردە بکەین.

کە راپەڕینی بەهاری ١٩٩١ باشوری کوردستان دەستی پێکرد، ئێمە لەگەڵ هونەرمەندو هاوڕێیانم «تەحسین فایەق، کەریمۆك، عەدنان عوسمان، حسێن زارین، نیهاد جامی، چەندین هاوڕێی تر» لەناو شانۆدا هەریەك لەبوارێکی نێو کایەکەدا سەرقاڵ بووبووین و بەشداری ئەوان لە فێستیڤاڵی شانۆیی و کارکردن لەنێو تیپی شانۆییدا لەپێش منەوە زووتر دەستیپێکردبوو، نزیکترین هاوڕێشم خالید مەولود ناسراو بە»خالید دێوانە» بوو لەگەڵ زاگرۆس نانەکەلی هەردووکیان هاوپۆلم بوون، دواتر لەگەڵ هونەرمەند و سینەماکار کەریمۆک لە تیپی شانۆی هاوچەرخ بووینە ئەندام و دەرهێنەر تەحسین فایەق سەرپەرشتی ئەو تیپەی دەکرد، بۆ یەکەمین جار لە تیپی شانۆی هاوچەرخ وەك ئەکتەر بەشداری شانۆگەری «رێبواری هەژارو خۆشەویستی»مان کرد کە لە دەرهێنانی هونەرمەند»تەحسین فایەق»بوو.
ئەوکاتانەی بۆ پڕۆڤە دەچووینە ناوەندی لاوانی عەنکاوە لەهەولێر، زۆرترین جار لەگەڵ ئەو «ریم»ە بەرەو عەنکاوە دەڕۆیشتین کە گەراجەکەیان لە نزیک سینەمای سیروان بوو لای پەروەردە، ئەوەی سسەرنجی رادەکێشاین وێنەی مام جەلال و کاک مەسعود بوو، رژێم بەکاریکاتێر درووستی کردبوو، وێنەکە لە جامی پشتەوەی ریمەکە قایمکرابوو، لە وێنەکەدا دیاربوو هەردووکیان بەدەستێکیان تەوقەیان دەکردو بە دەستەکەی تریشیان خەنجەریان پێبوو لەپشتی خۆیان شاردبوویانەوە. رژێمی سەددام دەیزانی کورد یەکبگرن بەختی ئەو سپی نابێت، بۆیە دوای درووستکردنی «بەرەی کوردستانی» بەو کاریکاتێرە دەیویست بەهاوڵاتیانی بڵێت؛ ئەوانە راستگۆنین لەگەڵ یەکترو لەیەکتری بە فرت و فێڵ و خەنجەر لەکایەن. بەڵام بانگەوازی رژێمی بەعس زۆری پێنەچوو پێچەوانەبوویەوەو هێزەکان بەو یەکگرتووییە توانیان لەگەڵ جەماوەر، راپەڕینی بەهاری ١٩٩١ بەرپا بکەن و کوردستان تا حەمرین رزگار بکەن.
راستە رژێم کاتێك کەوتەوە سەرپێ، توانی کوردو هێزەکان لە کەرکوك دەرپەڕێنێت و دواتر کۆچی ملیۆنی لێکەوتەوەو کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی بۆ یەکەمجار هاتەسەرخەت و لە ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی بڕیای «٦٨٨ و ٦٨٩» دەرچوو کە لەقازانجی گەلی کورد بوو. ئەوەی مەبەستم بوو دیمەنەکەی پێ تەواو بکەم، ئەوەبوو کە ئەو «ریم»ەی پێی دەچووینە عەنکاوە ئی شۆفێرێکی مەسیحی بوو، ئێمە گاڵتەمان بە وێنەکە دەهات و خەڵکیش شتێکی لەوجۆرەی دەزانی کە ئەو هێزانە هەرچیەك بن «کە شت بوون» و چالاکیەکانیان بەتایبەتی ئی یەکێتی نیشتمانیی هەولێری لە رژێم کردبووە کونە قەیسەری و شەهید سۆرانی مەسیحی خەڵکی عەنکاوەش یەکێك بوو لەو قارەمانانەی بە نوێژی نیوەڕۆ لەگەڵ پێشمەرگەکانی گورزیان لە رژێم دەوەشاند» شەهید سۆرانم لە نزیکەوە دەناسی»، رژیم خۆی لەناو خەڵکدا بە تەواوی متمانەی لەدەستدابوو بۆیە ئەو جۆرە ریکلامانە هیچ کاریگەرییەکی ئەوتۆی نەبوو بگرە خەڵك زۆر دڵخۆش بوون کە کوردەکان لەشاخ یەکیان گرتووە. زۆریش تێنەپەڕی کاتێك بەرەی کوردستانی کۆنتڕۆڵی باشوی کوردستانی کرد و بڕیاری هەڵبژاردنی نوێنەران بۆ ئەنجوومەنی نیشتمانی کوردستان دەرچوو، شۆفێری خاوەن ریمەکە بوو بە ئەندامی پەرلەمان لە فراکسیۆنی مۆر؟!.

راپەڕینی بەهاری ١٩٩١ و یەکەم ئەزموونی سینەماییمان
راپەڕین، دووەم خۆپیشاندان بوو بەندە بەڕووی رژێمی بەعسیدا بتەقێنێتەوە، جاری یەکەم ساڵی ١٩٨٢ بوو، رژێم نەکەوت، بەڵام لەجاری دووەمدا بەو نیازەی کۆتایی یەکجارەکی بێت خەڵك و پێشمەرگە لە بەهاری ١٩٩١ دارو دەستەی ئەو رژێمەی راوناو لە کوردستان وەدەرنرا، ئیدی کاتی ئەوە هاتبوو کە کۆتایی ئەو رژێمە بەچاوی خۆمان ببینین، بەڵام دیسان نەکەوت؟!.
لە راپەڕیندا روداوەکان زۆر بەخێرایی تێدەپەڕین، ئازادکردنی تەواوی کوردستان، دوای کەمتر لە مانگێك رژیم گەڕایەوە زۆربەی ناوچەکان، بەڵام هەر بەو خێراییەش دانوستان لە نێوان بەرەی کوردستانی و رژێمی سەددام دەستی پێکردوو، وەك هەمووجارێك رژێم دەیویست فێڵ لە کورد بکات و بۆ ماوەیەکی باشیش سەرکردایەتی خەریکی دانوستان کردبوو لە بەغدا. لە سنوری گەرمیان و کەرکوك رژێم دەیویست بەدوای ریشیدا بڕوات و ناوچەکانی سلێمانی بگرێتەوە کە کەوتبوونە دەرەوەی هێڵی «٣٦»ی قەدەخەکراو، ئەوەبوو سمێڵیشی لەسەرداناو ناوچەیەکی ستراتیژیی و فراوانی لەچنگ دەرهات.
لەگەرمەی لیژنەی تەنسیقی بەرەی کوردستانی و ئەو هێزانەی رژێم هاتبوونەوە شارەکان، ئێمە لە هەولێر سەرقاڵی فیلمێك بووین کە هونەرمەند عەدنان عوسمان شاناز دەرهێنەر و سیناریستی فیلمەکە بوو، من و کەریمۆك و چەند هونەرمەند و هاوڕێیەکی تریش بەشدار بووین و لەگەرمەی پڕۆڤەکردندا جموجۆڵی شەقامەکان جمەیان دەهات لە گەنجی خوێنگەرم و بەردەوام راوی ئەو سەربازو لیژنانەیان دەنا و بەردبارانیان دەکردن، هەتا جارێکیان لەناو پڕۆڤە هاتینە دەرەوەو بینیمان جێبی سەربازی و ئیڤا بەدەستی گەنجەکان سوتێنرا.
لەراستیدا، خەمێکی گەورەی ئێمەش بوو هەرچی زووترە لەو رژێمە رزگارمان ببێت، ئەوەی هەبوو هەمووان دڵخۆش و داشمان سوار بوو بەرامبەر بەو رژێمە دڕندەیە کە هێندە لاواز بوو بوو خەڵك و گەنجەکان چاونەترسانە هەراسانیان کردبوون، لەوەش گەڕێن کە چەند لە پێشمەرگە دەترسان.
رۆژێکیان، سەردانی یەکێك لە کۆمیتەکانمان کردو داوای هاوکاریمان کرد کە وەك هێزی پێشمەرگە بەشداری فیلمەکەمان بکەن کە لەسەر پێشمەرگە بوو، لەبیرمە بەرپرسەکەیان بەوپەڕی لەخۆبردووییەوە دەیگووت: بەچەك و فیشەکی خۆمان لەگەڵتاندادەبین و وابزانە شەڕی راستیەو لەگەڵ رژێم لە سەنگەرداین، پشتیوانتانین بەهەموو شێوەیەك.
ئەو کەشەی درووست بوو بۆ ئێمە زۆر گرنگ و تازە بوو، بەجۆش و خرۆشەوە ئامادەسازیمان کرد، رۆژێك بەندە درەنگتر لەکاتی خۆیدا چوومە شوێنی پڕۆڤەکردن کە وادەزانم شوێنەکەی ئێستای وەزارەتی رۆشنبیری بوو لەسەر شەست مەتری هەولێر، بینیم هەموویان لە دەرەوە وەستاون جگە لەو ئەکتەرە نەبێت کە رۆڵی سەرەکی کچەکەی دەبینی، تا نزیکتر دەبوومەوە زیاتر بێ رەنگیو بێ توانایی ئەوانم دەهاتە بەرچاو، کە تەواو نزیك بوومەوەو سڵاوم لێکردن، سڵاوەکەیان زۆر ساردوسڕ بوو، ووتم: خێرە ئەوها بێ دەنگ و کش و ماتن؟ هەر بێ دەنگ بوون و یەك دوان لە هاوڕێیانمان لەپڕمەی گریانیانداو دەرهێنەر ووتی: کچەکەمان تۆ خۆش؟!. راستی ناوەکەیم بیرناکەوێتەوە، بەڵام ئەو ئەکتەرە بوێرەمان زەفەری پێبراو بەداخەوە ژیانی لەدەستدا.
ئەو روداوە بۆ هەموومان بووە مایەی لەبەین چوونی فیلمەکەش، روداوێکی چاوەڕوان نەکراو بوو، بەهۆی ئەوەوە ستافی فیلمەکە پەرتەی لێکرد و هەریەکەمان بەلایەکدا بەرتەوازە بووین.
بەندە، بێ دوودڵی بڕیارمدا بەرەو دێیەکەمان بکەومەڕێ و خۆم و جانتایەك لەو پەڕتۆکانەم برد کە تایبەت بوون بە سینەماو تیڤی.
لەو ماوەیەی مامەوە چەندین روداوی سیاسیی و چارەنووسساز تێپەڕین، لەوانە هەڵبژاردنی یەکەمین پەرلەمانی کوردستان، کە ئەوسا ناونیشانەکەی «ئەنجوومەنی نوێنەرانی کوردستان» بوو. پاشان حکومەتی هەرێم پێکهێنرا، ئەو ماوەیە بە کاری جوتیاری و ئاوەدانکردنەوەی گوندەکەم سەرقاڵ بووم، هاوکات بەڕێوەبەری خوێندنگەیەکیش بووم کە باوکم بڕیاری کارگێڕی کردنەوەی لە پەروەردەی هەولێر وەرگرتبوو، دوو ساڵان خۆبەخشانە لەگەڵ هاوڕێم مامۆستا مستەفا بەردەوام بووین، پاشان چەند مامۆستایەکی تری گوندەکەمان بەردەوامیان پێدا، بەر لەوەی شەڕی ناوەخۆ دەست پێبکات، بەندە گەڕامەوە هەولێر و گوندم بەجێهێشت.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

زیندان و پێشمه‌رگایه‌تی له‌ كتێبی رستێك میروو دا

رانانی‌: خالد كاوێس قادر (جه‌نگاوه‌ره‌كان بۆگوڵ ده‌جه‌نگن، بێئه‌وه‌ی‌ فریای‌ بۆنكردنی‌ ...