سەرەکی » ئابووری » گێیۆستراتێژی خواردن یان تێركردنی نۆ ملیار كەس

گێیۆستراتێژی خواردن یان تێركردنی نۆ ملیار كەس

نووسینی: ستێپان ڤەسیلیێڤ
وەرگێڕانی لە رووسییەوە: مەغدید سەپان

دانیشتووانی گۆی زەوی بەم نزیكانە دەبێتە هەشت ملیار كەس، لە دەوروبەری ساڵی 2050 و بەگوێرەی پێشبینییەكانی نەتەوە یەكگرتووكان، لەسەر زەوی (9,1) ملیار كەس دەژی. چۆن ئەو نۆ ملیار كەسە تێرخواردن بكەین؟.
چەند ئاڕاستەیەك هەیە، بەشیوەی تیۆری‌و پراكتیكی كاریان لەسەر دەكرێ.
ئاڕاستەی یەكەم – گۆڕینی هەیكەلی تێركردن بە هەرزانكردن، ئەو ئاڕاستانەی دیارن: گۆشتی مانگا شوێن بۆ گۆشتی بەراز چۆڵبكات، ئەویش بە دەوری خۆی شوێن بۆ گۆشتی دەواجنی پەلەوەڕ چۆڵبكات. لەم ئاڕاستەیە، شێوە خواردنی ئاسایی چەندین سەدە پشتگوێ دەخرێ‌و وەك پێشتر هەویەی خواردنی میللی نامینێ.
بۆچی خەڵكی موسڵمان‌و جوو ناچار بكرێن گۆشتی بەراز بخۆن؟ قەتیش ناتوانرێ خەڵكی سڵاڤی ناچار بكرێ، كرم‌و مێروولە لەگەڵ نانی زەنجیل بخوا، ئەگەر هیچ شتێكیشی بۆ خواردن نەبێ.
لە سویسراو لە هەندێك وڵاتە ئەوروپییەكان، زنجیرە سوپەرماركێتێكی هەرە گەورە، دەستی بە فرۆشتنی خواردنی حەشەرات كردوەو دەڵێن، ئەو بەرهەمە لە كرمی ناو ئارد دروستكرایە. ئەو جۆرە خواردنە، بەرهەمی Essento ی سویسرییەو تەئكیدی لەسەر دەكەنەوە، كە خواردنێكی خۆشە، بڕیشكێنەو بۆ ژینگەی دەوروبەریش وەك گۆشتی دەواجینەكان مەترسیدار نییە. «گۆڤاری سەڤێتسكایە رەسییا، ژمارە 23 لە 4ی تەموزی 2019».
بێگومان نەتەوە هەن، حەشەرات‌و كرم دەخۆن‌و بۆیان ئاساییە. لێرە پرسیارێك بەرزدەبێتەوە: تایبەتمەندی میللەت بۆ كوێ دەچێت‌و هەویەی میللی چ سوودێكی دەبێ، ئەگەر ئەوە كۆسپ‌و بەربەست بخاتە بەردەم سەرمایەو قازانج؟.
رێگای دووەم – تێكەڵكردنی چەوری ئاژەڵ بە سەوزە، كە دەمێكە لە هەندێك وڵات بەكاردەهێنرێت، ستێك یان بیفی گۆشت، لەڕاستیدا لەڕەنگ‌و تام، هیچ جیاوازی لەگەڵ گۆشتی سروشتی نییە، كە لەسۆیا، نۆك، رونی پاڵما…هتد دروست دەكرێ. زەیتی پاڵما لە هەموویان سەركەوتوتربوو، چونكە لە جۆرەكانی دیكەی زەیت هەرزانترە.
لەگەڵ ئەوەش، بەرهەمهێنانی هەر پرۆتینێكی گیایی، پێویستی بەڕووبەرێكی زۆری زەوی كشتوكاڵ هەیە، ئەوەش بەڕێگای خۆی، دەبێتە تێكدانی بەڵانسی ژینگەو كارەساتی گەورە بەدوای خۆی دێنی. كەمكردنەوەی دارستان‌و بڕینی داری پاڵما لە ئیندۆنێسیاو مالیزیا، نەرویجی هەراسان كردو بڕیاریدا سنوورێك بۆ بەكارهێنانی زەیتی پاڵما لەوڵاتی خۆی دابنێ‌و لەساڵی 2020وە بە یەكجاری قەدەغەی كردو بە دەستپێشخەری نەرویج، وڵاتانی بازاڕی ئەوروپیش هەمان بڕیاریاندا، كە بۆ ساڵی 2030 لەوڵاتەكانی خۆیان قەدەغەی بكەن.
خەمخواردن لە نەمانی دارستانی ترۆپیكی، كارێكی مرۆڤایەتییە، ئەوەش رێكخراوی «داری پاڵما»، كە ئیندۆنێسیاو مالیزیا تێیدا ئەندامن لەو بڕوایەدان، ئەو هەڵوێستەی نەرویج‌و وڵاتانی ئەوروپی، دەستێوەردانە لە پرەنسیپەكانی بازرگانیی ئازاد.
زەیتی پاڵما هەرزانەو كاریگەری لەسەر بەكارهێنان یان شوێنكردنەوەی چەوری ئاژەڵ بە زەیتی گژوگیا هەیە.
مەكسیم پڕۆتاسۆڤ، سەرۆكی رێكخراوەكانی مەدەنی روسی، كە ئەم رێكخراوە، لەلایەن حكومەتی روسیا لەساڵی 2015 دامەزرا، لە چاوپێكەوتنێكی پەیامنێری «رۆژنامەی روسی» مارینا گوسێنكۆ: گوتی: «سیستێمی كوالیتێی روسی»، كاریگەری لەسەر كۆمەڵێك بەرهەمی كۆمپانیای ئەلبان كردوەو بەرهەمەكانیان بە تەواوەتی لە زەیتی پاڵما پێكهاتووەو لە دەرەوەش دروست دەكرێ. «كۆپلەیەك لە بەرنامەی «24 كاتژمێر» لە 4ی تەموزی 2019»
یەكەم وێستگەی وەرگرتنی زەیتی پاڵما لە ئەوروپا، وڵاتی هۆڵەندایە، بەڵام لەئەنجامی بەكارهێنانی بێكۆنترۆڵی زەیتی پاڵما لەو وڵاتە، زیانی زۆر بە ناو و ناوبانگی مانگای هۆڵەندی كەوت، بۆیە كاتی زۆر ناوێ، كە هۆڵەندا شوێنی سێیەم دەگری‌و لە بەكارهێنانی زەیتی پاڵما دەكەوێتە دوای روسیا. لێرە ئێمە تێكدان‌و وێرانكردنی پیشەسازیی ئەلبان دەبینین.
«پاڵما» تەنیا زیان لە بەرهەمەكانی ئەلبان نادات، بەڵكو هەر لەڕوسیا بەرهەمی وەك دەڵێن «زەیتی گوڵەبەڕۆژە»، بەڕێژەیەكی بەرچاو بەكارهێنانی كەمی كردوەو زیاتر بۆ دەرەوەو وڵاتی توركیا دەینێرن. زەیتی گوڵەبەڕۆژە لەشوێنی كەرە بەكاردێت، بەڵام كەرە نرخی لە زەیتی پاڵما بەرزترە. لەبەر ئەوەی، بازرگانی زەیتی پاڵما، دەمێكە لەلایەن كۆمپانیا گەورەو نێودەوڵەتییەكان كۆنترۆڵ كراوە‌و ئەو وڵاتانەی، بڕبڕەی پشتیان بۆ ئابووری وڵات، تەنیا دار پاڵمایە، لەڕاستیدا ئابووری نیشتیمانیان وێران دەكەن. هەر بۆ نموونە: چ روو دەدات، ئەگەر كۆمپانیا زلەكانی نێودەوڵەتی، بە جۆرێك لە جۆرەكان، بازرگانی زەیتی پاڵما رابگرن؟ بێگومان ئەوان لەوكات بازرگانی بە زەیتی گوڵەبەڕۆژە دەكەن، بەڵام ئەگەر زەیتی گوڵەبەڕۆژەش رابگرن، لەوكات سۆیا، كە گەورەترین بەرهەمهێنەری ئەمریكایە، شوێنی دەگرێتەوە.
هەرچۆنێكی بێ، بەرهەمهێنانی زەیتی نەباتی، سوودی زۆری هەیە. هەربۆیەش لە كۆمەڵێك هەرێم، كارگەی بەرهەمهێنانی زەیت دروست دەكەن‌و یەك لەوان باشووری كوردستانە، كە ئەو پڕۆسەیە تێیدا دەستی پێكردووە.
ئاراستەی سێیەم – بەرهەمهێننای خواردنی دروستكراو، لێكۆڵینەوە زانستییەكان پیشانیدا، مێتۆدی وەرگرتنی پرۆتین‌و تێكەڵكردنیamino acids، زۆر گشتین‌و دەرچوو بۆ هەموو جۆرە مەوادی خام بەكاردێن. لە ئەنجامدا، بەرهەمی وەك كاڤیاری دەستكرد پەیدابوون، كە بۆ جاری یەكەم لە یەكێتی سۆڤیێت لە جەلاتین‌و هێلكەی مریشك دروستكرا. دواتر لە پێكهاتەكانی جەلاتین‌و فریزی ناو ئاویش دروست دەكرا.
پسپۆرانی سینی، بەگوێرەی رۆژنامەی Ming Pao و هێلكەی دەستكردیان دروست كردو قەپێلكیشیان لە چەند ماددەیەكی كیمیاوی دروست دەكرد. خواردنی زۆر و بەردەوامی ئەو هێلكە دەستكردانە، لەوانەیە كەسی بەكاربەر تووشی نەخۆشی دێمێنس‌و ناسكبوونی ئێسك‌و نەخۆشی دیكەش بكات.
زانایانی هۆڵەندی لەزانكۆی Eindhoven توانیان گۆشتی دەستكرد دروستبكەن‌و ئەم دۆزینەوەیان بە داهێنانێكی شۆڕشگێرانە لەقەڵەم دەدەن، چونكە بەقسەی ئەوان، زاڵبوون بەسەر برسیبوون، كارێكی ئەستەمە.
دروستكردنی سەجوق، هەنگوین‌و شەربەتی دەستكرد، دەمێكە رەفكەی دوكانەكانیان پڕ كردوە.
لە راستیدا، زۆرترین خواردن‌و خواردنەوەی دەستكردو كۆپی، لەزەیتی پاڵما دروست دەكرێ. ئەو بەرهەمە بەشێوەیەكی زۆر خێرا بڵاوبۆوە، كاریگەری لەسەر ئابووری زۆر وڵات هەیەو لەهەندێك حاڵەتیش، كۆمپانیا زلەكانی نێودەوڵەتی دەتوانن كۆمەڵێك سێكتەری ئابووریی ئەوان، بە ئاسانی وێران بكەن. نابی ئەوە لەبیر بكەین، كە بەرهەمهێنانی زەیتی پاڵما، لەهەموو وڵاتێك‌و هەرێمێك نایەتە بەرهەم، بۆیە ئابووری ئەو وڵاتانە لەوانەیە تەنیا پشت بەو داهات‌و بازرگانییە ببەستێ.
كۆمپانیا زلەكانی نێودەوڵەتی (Transnational Corporation)، كە دەستیان بەسەر خواردندا گرتووە، بەڕێوەی دەبەن‌و بەرەوپێشەوەشی دەبەن، وەك ماسی ئەختەبووت، دەمێكە تەواوی بوارەكانی ژیانی هەموو تاكێكیان گرتووە، بۆیە دەتوانین بڵێین: ئازادی هەڵبژاردن، هەتا بۆ خواردنیش زیاتر لەخەیاڵ دەكات.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

دراوی دڵـنیاكەر و تـارمـایـی داچـوونـی ئـابـووری

فەیسەل عەلی* مەترسییەكانی روودانی بێبازاڕی ئابووریی جیهانی فراوان روو لە ...