سەرەکی » وتار » ئازاد ئیبراهیم ‌ » كورد و جەمسەرەكان لە عیراق و سوریا

كورد و جەمسەرەكان لە عیراق و سوریا

لە دەرەوەی گوتار و هوتاف، لە واقیعدا، هەردوو وڵاتی عیراق و سوریا خۆیان بەشێك نین لە هیچ یەكێك لەو دوو جەمسەرەی كە لەسەر پانتاییە جوگرافییەكەیان ئامادەگییان هەیە، بەڵكو ئەوەی هەیە بەسەریاندا دەچەسپێندرێت. بە واتایەكی دیكە ئەم دوو وڵاتە خۆشیان ئەوەندە دوو وڵاتی سەربەخۆو یەكگرتوو و یەك گوتار نین لەناوخۆدا بتوانن بە بڕیاری سیاسی نێوخۆیی یان لەپەرلەمانەوە! وڵاتێك لەو دوو وڵاتە وەربگرن و قبوڵ بكەن كە لەسەر خاكەكەیان پێكیاندا داوەو ئەوی دیكەیان رەدبكەنەوە و بیكەنە دەرەوەی خاكەكەیان.
لەسەر پانتایی خاكی عیراق (ئەمریكا-ئێران) یاریەكە رادەپەڕێنن و روسیا بۆ ئەوەی هەمان رووداوی پێشووی لە رووبەڕووبوونەوەی هێزی رەقی لەگەڵ ئەمریكا نەبێت، لەدوای پرۆسەی ئازادكردنی عیراقەوە نەهاتەنێو یارییەكەوە و عیراقی جێهێشت بۆ ئێران تاكو ئێران ئەو یارییە بریكارییە بكات لەگەڵ ئەمریكا. لەسەر پانتاییە جوگرافییەكەی سوریاش جەمسەربەندییەكە شێوەیەكی دیكەی وەرگرتووە، ئەمكایەیەیان ئەمریكاو روسیا گۆڕەپانی سوریایان دابەشكردووە.
لە هەردوو خاكی عیراق و سوریادا، زۆرترین زیكزاكی سیاسی هەیە بەبەراورد بە هەر خاك و پانتاییەكی سیاسی دیكە و هەر وڵاتێكی دیكە، هاوكێشەكان لەم دوو خاكەدا بەشێوەیەكە ناجێگیرە ئەكرێت ئەمڕۆ جەمسەربەندییەكان شێوەیەك بێت و سبەی شێوەیەكی دیكە بێت، ئەمەش بۆ هەڵكشان و داكشانی هێز دەگەڕێتەوە لەنێوان هەردوو جەمسەرەكەدا. عیراق لە دوای ساڵی 2003ەوە بۆ روسیا خاكێكی پڕ دڵنیایی و ویستراو نەبووە، بۆیە ئێستا نە روسیا وەك سۆڤێتی جاران چاوی لە عیراقە؛ وە نە عیراقیش وەك رۆژانێكی رابردوو هەژمون و بیر و هزری شیوعیەت تێیدا باڵایە، بەڵام لە سوریادا هەست بە جۆرێك لە باڵادەستی روسیا دەكرێت ئەگەرچی لەسەرەتای رووداوەكانی سوریاوە فۆرمێكی هاوبەش گەڵاڵە كرا كە خاكی خۆرئاوا و بەشێكی سوریا بەشێوەیەكی ئاشتی لەنێوان هەروو جەمسەرەكەدا دابەش بكرێت.
پانتایی هەردوو خاك بۆ پێكهاتەكان هەر چۆنێك بێت ئەوا بۆ كورد گەلێك جیاوازتر و نالەبارترە و بەرەخوازی كورد لە هەردوو خاكی سوریا و عیراقدا گەلێك قورس و نالۆژیكییە، چونكە ئەم خاكە لە هەڵپلانی سیاسیدا خاكێكی هێندە بە وەفا نییە لەگەڵ كورد كە بەرەخوازی بباتەوە تێیدا، بەڵكو لە جێگەی بەرەخوازی بۆ كورد ئاسۆیەكی دیكە هەیە كورد وەك كارتی فشار بەكاری بهێنێت ئەویش ئەو ناكۆكییە مەزهەبیەیە كە كەلێنێكی گەورەی لەسەر جەستەی خاك و نەتەوەكان لە عیراق و سوریادا دروست كردووە، كورد ئەو هێندە تواناو هێزە كۆكراوەی هەنوكە هەیەتی بەشێکی دەرئەنجامی ئەو ناكۆكییە بەردەوامەیە كە لەم دوو پانتاییە جودایەدا هەیە. بەواتایەكی دیكە وەك ئەوەی دەبینین كورد خۆی یەكگرتوو و تەبا نییە لەناوخۆدا ئەوا لە شانسی كورد زەمەنەكە وا گەڕاوە كە ئەم دوو پانتاییە سیاسییە خۆیشیان ناكۆكی لەنێوان پێكهاتەكانیدا هەبێت.
بەرەخوازی كورد لەسەر خاكی عیراق لەنێوان دوو جەمسەری دابەشبوونەكەدا جیاوازە لە دوو جەمسەری دابەشبوونەكە لەسەر خاكی سوریا. كورد لە خۆرئاوای كوردستاندا ئەو یارییە هەستیارە دەكات كە سەردەمەكە دەیخوازێت. بەبێ ئەوەی كورد زار بۆ هەڵبژاردنی بەرەیەك لەهەردوو جەمسەرەكەی سوریا فڕێ بدات و بە وردبوونەوە لە لێكەوتەكانی ئەو دابەشبوونەی لەسەر خاكی سوریا دەركەوتووە، ئەوەی لەسەر خاكی سوریا بۆ كورد هاتۆتە پێشێ تەنانەت بۆ هیچ وڵاتێكی ئیقلیمیش لەدەرەوەی جەمسەرە سەرەكییەكانی گۆڕەپانی سوریا نەهاتووەتە پێشێ.
دۆخی هەردوو وڵات وادەخوازێت كورد بەرەخوازی نەكات یان نەچێتە سێبەری جەمسەرێك و ئەوی دیكەیان رەد بكاتەوە و نەیەوێت، چونكە دۆخی سیاسی لە هەردوو وڵاتدا دۆخێكی جێگیر نییە و لەباری جوڵاندن و گۆڕانكاریدایە و هیچ شتێكی ئەو دوو وڵاتە نییە لەناو هێز و قودرەتی خۆیانەوە رەنگڕێژ بكرێت و زەخرەفەی بۆ بكرێت، لەم بارەدا ئەگەر سیاسەتی كوردی جێگیر بێت و نەگۆڕبێت و بە ئاراستەی هیچ جەمسەرێك نەڕوات، ئەوا ئەم دۆخە سیاسییە چەندە شێوەی جیاواز و سیاسەت و حكومەتی سیاسی جیاوازیش بەدوای خۆیدا بهێنێت، بۆ كورد كێشەی نابێت.
لەناو هەردوو مەشهەدە سیاسییەكەدا عیراق لە 2003ەوە و سوریایش لەساڵی 2011 ەوە دەبینین هەر وڵاتێكی ئیقلیمی بەشێك بووبێت لەو یاریە سیاسییە و سەرقاڵی زیكزاكی سیاسی بووبێت لەنێوان (ئەمریكا _ ئێران) لەسەر خاكی عیراق و (ئەمریكا _ روسیا) لەسەر خاكی سوریا، ئەوا شتێكی ئەوتۆی چنگ نەكەوتووە لەو یارییە بەرژەوەندخوازییە، باشترین نمونەیش وڵاتانی دراوسێی عیراق و سوریایە كە بەردەوام خۆیان وەك خاوەن توانایەكی سیحری و لەڕادەبەدەر پیشانداوە لە دروستكردنی روداودا لە عیراق و سوریا، بەڵام لەدواجاردا شتێكی ئەوتۆیان لەعیراق و سوریا نەچنیوەتەوە و بەدەستی بەتاڵ لەیارییەكە چوونەتەدەرەوە. بەڵام راستیەك هەیە و زیادەڕەوی تێدا نیە بڵێین كورد لەهەردوو پانتاییەكەدا لەوڵاتانی ئیقلیمی بێلایەنتر یاری كردووە و لەماوەی ئەم رووداوانەدا لەعیراق و سوریا هیچ جێگۆڕكێیەكی نەكردووە لەبەرەیەكەوە بۆ بەرەیەكی دیكە وەك ئەوەی توركیا لە عیراق و سوریا دەیكات و لە ئێستادا كە نێوانی سوریا و توركیا خراپ بووە دیسان توركیا ئەیەوێت بەرەی روسیا جێبهێڵێت و بچێتەوە بەرەی ئەمریكا.
بەپێوەری ئەو دۆخە سیاسییەی لەهەردوو خاكی عیراق و سوریادا دەبینرێت، عیراق بەڕاگەیاندنی كابینەی نوێ و سوریایش بە گەورەبوونی ناكۆكی توركیا و سوریا لەسەر ئیدلیب و بەهۆی ئەو هەموو چەك و سەربازەی توركیا ناردوویەتی بە خاكی سوریا رەنگە بارودۆخی هەردوو وڵات بەرەو سەردەمێكی نوێ هەنگاو بنێت، وەرچەرخانێكی مێژوویی لەبەردەم كورددایە ئەو ناكۆكییانە بقۆزێتەوە و ببێتە براوەی یارییەكە بەبێ هەڵبژاردنی هیچ جەمسەرێك لەسەر حیسابی جەمسەرێكی دیكە.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*