سەرەکی » دۆسێ » حوسییەكان بەردەوامن لەسەر بۆردومانكردنی سعودیە

موشەكێكی تر ئاراستەی ریاز دەكەن

حوسییەكان بەردەوامن لەسەر بۆردومانكردنی سعودیە

حوسییەكانی یەمەن رایانگەیاندبوو، موشەكێكیان ئاراستەی شاری ریاز كردووە، هاوپەیمانی عەرەبیش بە سەركردایەتی سعودیە، ئاماژە خستنەخوارەوەی موشەكەكە كردبوو لە نزیك پایتەخت.
19ی كانوونی یەكەمی 2017، جەماعەتی (انصار الله) حوسییەكانی یەمەن رایگەیاندبوو، موشەكێكی بالیستی ئاراستەی كۆشكی یەمامە كردووە لە ریازی پایتەختی سعودیە، كەناڵی (المیسرە)ی سەر بە جەماعەتەكەش، رایگەیاندبوو»هێزی موشەكی ئاماژەی بە هەڵدانی موشەكی (بوركان تو ئێچ)ی بالیستی كردووە بە ئاراستەی كوشكی یەمامە لە ریاز».
ئاژانسی (رۆیتەرز)یش لە زاری سەرچاوەكان لە ریازەوە بڵاویكردبۆوە كە گوێیان لە دەنگی تەقینەوە بووە لە شارەكەدا.
تۆڕی (بی بی سی) بریتانیا بە هەمان شێوە ئاماژەی بە بڵاوكردنەوەی چەند تۆمارێكی ڤیدیۆیی كردبوو لە تۆڕە كۆمەڵایەتییەكاندا كە تێیاندا دووكەڵێكی رەش لە ئاسماندا دەركەوتوو.
كەناڵی (المیسرە)ی سەر بە حوسییەكان، باسی لەوەكردبوو كە موشەكی بالیستی جۆری (بوركان 2) ئاراستەی كۆشكی یەمامە كراوە لە ریاز.
كۆشكی یەمامە، بارەگای سەرەكی و نوسینگەی پادشایە و دیوانی شاهانەش لەخۆدەگرێت.
لە مانگی رابردووشدا خەریك بوو موشەكێكی هاوشێوە، فڕۆكەخانەی نێودەوڵەتی ریاز بپێكێت.
لەو دەمەدا، هەریەك لە سعودیە و ولایەتە یەكگرتووەكان، ئێرانیان بەوە تۆمەتبار كرد كە موشەك دەداتە حوسییەكان.
لەبەرانبەردا ئێران رەتیدەكاتەوە حوسییەكان پڕچەك بكات كە دژی حكومەتی یەمەنی شەڕ دەكەن (لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی دانپێدانراوە) و لەلایەن هاوپەیمانی عەرەبی بە سەركردایەتی سعودیە لە ساڵی 2015وە پشتیوانی لێدەكرێت.
كەناڵی (المسیرە) لە راپۆرتێكیدا كە 19ی كانوونی یەكەمی 2017 بڵاویكردەوە، دەڵێت»موشەكەكە كۆبوونەوەیەكی فراوانی سەركردەكانی رژێمی سعودیەی بە سەرۆكایەتی محەمەد بن سەلمان جێنشینی شاهانە، كردووەتە ئامانج».
بەڵام عەقید توركی مالیكی وتەبێژی هاوپەیمانی عەرەبی رایگەیاندبوو»هێزەكانی بەرگری ئاسمانی سعودیە، ئەو موشەكەیان خستۆتەخوارەوە كە ناوچە مەدەنییەكان و ناوچەكانی جێنیشتەجێی هاوڵاتیانی كردبۆوە ئامانج»، ئەوەش بەپێی ئاژانسی دەنگوباسی رەسمی سعودیە.
وەك مالیكی ئاماژەی پێكردبوو»هەڵدانی ئەو موشەكە، تێوەگلانی رژێمی ئێرانی لە پاڵپشتیكردنی گروپە چەكدارەكانی حوسییەكان دەسەلمێنێت بە توانا سەربازییە جۆرییەكان، ئامانج لەو كارەش هەڕەشە دروستكردنە لەسەر ئاسایشی شانشینی عەرەبی سعودیە و ئاسایشی ئیقلیمی و نێودەوڵەتی».

شەڕی نێوان ركابەرە سەرەكییەكان

ماوەیەكی زۆرە سعودیە و ئێران، دوو ركابەری ئیقلیمین لە خۆلاهەڵاتی ناوەڕاست، بەڵام تەنگژەی نێوانیان لەم ماوەیەی دواییدا زیاتر قوڵبووەوە.
هەریەك لەو دوو وڵاتە، هاوپەیمان و دوژمنی بەهێزییان هەیە لە ناوچەكە، تۆڕی «بی بی سی» بریتانیش، خاڵە بەهێز و لاوازەكانی ئەو دوو وڵاتە، لەم چوارچێوەیەدا كۆدەكاتەوە.

شانشینی عەرەبی سعودیە
سوعودیە زۆرینەی دانیشتوانی سوننە مەزهەبن، لە گەورەترین وڵاتە هەناردەكەرەكانی نەوتە و بە یەكێك لە دەوڵەمەندترین وڵاتانی جیهانیش دادەنرێت.
سعودیە مەترسی لە فراوانبوونی هەژموونی ئێران هەیە لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاست، و دژی زیادبوونی هەژمونی ئەو وڵاتەیە لە ناوچەكە كە زۆرینەی دانیشتوانەكەی شیعەن.
واپێدەچێت سعودیە بوێری زیاتری پەیدا كردبێت لە رووبەڕبوونەوەی ئێران، ئەوەش لەڕێی ئەو هەڵوێستە توندانەی كە دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا بەرانبەر بە تاران دەیاننوێنێت.
محەمەد بن سەلمان جێنشینی شاهانەی سعودیە، تادێت هەژموونی زیاد دەكات و جەنگێكی درێژخایەنیشی لە دژی حوسییەكانی یەمەن بەرپاكردووە. سعودییەكان دەڵێن، حوسییەكان لەلایەن ئێرانەوە پشتیوانی دەكرێن، ئەو تۆمەتەش بەردەوام لەلایەن تارانەوە رەتدەكرێتەوە.
هەروەها سعودیە پشتیوانی لە ئۆپۆزسیۆنی سوریا دەكات، و دەیەوێت دەسەڵاتەكەی بەشار ئەسەد سەرۆكی سوریا بڕوخێنێت كە یەكێكە لە هاوپەیمانە سەرەكییەكانی ئێران.
سوپای سعودیە، لە باشترین سوپاكان لەڕووی پڕچەكییەوە لە ناوچەدا دادەنرێت و بە یەكێك لە گەورەترین وڵاتە هەناردەكەرەكانی چەكیش لە جیهاندا دادەنرێت، بەپێی هەڵسەنگاندنەكانیش، ژمارەی هێزە چەكدارەكانی دەگاتە 227 هەزار.

كۆماری ئیسلامی ئێران
ئێران لە ساڵی 1979وە بووە كۆماری ئیسلامی، ئەوەش دوای روخانی رژێمكی شاهانە و گرتنەدەستی دەسەڵات لە وڵاتەكەدا لەلایەن ئایەتوڵڵا خومەینی.
زۆرینەی دانیشتوانی ئێران كە ژمارەیان نزیكەی 80 ملیۆن كەس دەبێت شیعەمەزهەبن، بە گەورەترین دەوڵەتی شیعەش لە ناوچەكەدا دادەنرێت. قسەی یەكلاركەرەوە لە كاروبارە گرنگە دەرەكی و ناوخۆییەكاندا بۆ عەلی خامنەیی رابەری باڵای كۆماری ئیسلامی دەگەڕێتەوە.
لەماوەی دە ساڵی رابردوو، هەژموونی ئێران بەشێوەیەكی تێبینی كراو بینرا، بە تایبەت دوای روخانی دەسەڵاتەكەی رژێمەكەی سەدام حسێن لە عیراق.
ئێران پشتیوانی لە بەشار ئەسەد سەرۆكی سوریا كردووە، لە جەنگی دژ بە گروپەكانی ئۆپۆزسیۆن و رێكخراوی دەوڵەتی ئیسلامی. رۆڵی هێزەكانی سوپای پاسدارانیش وەك (بی بی سی) ئاماژەی پێدەكات، دەركەوتوو بووە لەو پێشڕەویانەی لەشەڕی رووبەڕبوونەوەی جیهادییەكان لە سوریا و عیراق هێنرانەدی.
ئێران لای خۆیەوە پێیوایە، سعودیە هەوڵ بۆ لەقكردنی سەقامگیری لوبنان دەدات، لەكاتێكدا حزبوڵڵا كە لەلایەن ئێرانەوە پشتیوانی دەكرێت بەشدارە لە حكومەتی وڵاتەكە.
ئێران، ولایەتە یەكگرتووەكان بە ركتاربەری سەرەكی خۆی دادەنێت.
راپۆرتەكان باس لەوە دەكەن، ئێران خاوەنی هەندێك سیستمی موشەكی وەهایە كە بە پێشكەوتووترین لە ناوچەكەدا دادەنرێت.
زیاتر لە 534 هەزار كەس لەنێوان هێزە نیزامییەكاندا خزمەت دەكەن كە سوپا و سوپای پاسداران لەخۆدەگرێت.
ولایەتە یەكگرتووەكان
پەیوەندییەكانی نێوان ئەمریكا و ئێران بە پەیوەندییەكی ئاڵۆز دادەنرێت. لە دەركەوتووترین ئەو رووداوانەش كە كاریگەرییان لەسەر ئەو پەیوەندییانە هەبووە، پرۆسەی روخاندنی سەرۆك وەزیرانی ئێران لە ساڵی 1953 كە هەماهەنگی لەگەڵ لەگەڵ ئاژانسی هەواڵگری ئەمریكایی (سی ئای ئەی) هەبوو، شۆڕشی ئیسلامی لە ئێران، دەستبەسەركردنی بارمتەكان لەنێو باڵێزخانەی ئەمریكایی لە تاران لە ساڵانی هەشتای سەدەی رابردوو.
بەپیچچەوانەوە، بەردەوام سعودیە هاوپەیمانی ولایەتە یەكگرتووەكان بووە، وێڕای ئەوەی پەیوەندی نێوان ئەو دوو وڵاتە لە سەردەمی سەرۆك باراك ئۆباما تەنگژەی بەخۆوەبینی، بە تایبەتیش بەهۆی ئەو مامەڵەیەی كە واشنتۆن لەگەڵ ئێراندا پەیڕەوی دەكرد.
بەڵام ترەمپ بەڵێنیداوە هەڵوێستێكی توندتر بەرانبەر بە ئێران بگرێتەبەر، ئەو بەڵێنەشی بردووەتەسەر، بە تایبەت لەڕووی خۆدزینەوەی لە رێكەوتنە مێژووییەكەی نێوان تاران و وڵاتە زلهێزەكان كە لە سەردەمی ئۆبامادا ئیمزاكرابوو.
لەبەرانبەردا كۆشكی سپی و خانەوادەی شاهانە لە سعودیە، خۆشحاڵن كە پەیوەندی نێوانیان گەڕموگوڕی بەخۆوە دەبینێت.
ترەمپ یان ئیدارەكەی، رەخنە لەو رێبازە ئیسلامییە توندەی سعودیە ناگرن، ئەوەش پێچەوانەی هەڵوێستیانە بەرانبەر بە ئێران كە بەردەوام تاران و تیرۆر وابەستەی یەكدی دەكەن.
هەروەها سعودییەكان لەو لیستەدا نەبوون كە ترەمپ داینابوو بۆ رێگریكردن لەو بیانانەی سەفەر دەكەن بۆ ولایەتە یەكگرتووەكان.
یەكەم گەشتی دەرەوەی ترەمپ بە سیفەتی سەرۆكی ولایەتە یەكگرتووەكان بۆ خۆرهەڵاتی ناوەڕاست بوو، لەو سەردانەشدا چاوی بە سەركردە سعودی و ئیسرائیلییەكان كەوت كە خواستی كەمكردنەوەی هەژمونی ئیقلیمی ئێران كۆیان دەكاتەوە.
سعودیە كڕیاری سەرەكی چەكە ئەمریكاییەكانە.

روسیا
روسیا هاوپەیمانی هەریەك لە سعودیە و ئێرانە، پەیوەندی ئابوری توندوتۆڵی لەگەڵ هەردوو وڵاتەكەدا هەیە. هەرەوەها چەكی پەرەسەندووی بە هەردوو وڵات فرۆشتووە.
پێناچێت مۆسكۆ چوبێتە ریزی هیچ كام لەو دوو لایەنە كە تاران و ریاون، بگرە دەستەواژەی ئامادەیی روانەكردووە، تا رۆڵی ناوبژیوان لەنێوانیاندا ببینێت.
پەلهاویشتنی روسیا لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاست بۆ سەردەمی جەنگی سارد دەگەڕێتەوە، بە تایبەت كە یەكێتی سۆڤیەت چەك و مەشقی سەربازی بۆ ئەفسەرەكانی سوپای سوریا فەراهەم كردبوو.
هەژموونی وڵاتەكە لە سوریا و ناوچەكە بەشێوەیەكی گشتی، لەپاش روخانی یەكێتی سۆڤیەت پاشەكشەی كرد، بەڵام لەم ماوەیەی دواییدا هەوڵی زیادكردنی ئەو هەژموونەی داوە.
هەڵمەتی هێرشە ئاسمانییەكانی روسیا لە جەنگی سوریادا وایكرد دۆخەكە لە بەرژەوەندی بەشار ئەسەد و ئەو جەنگاوەرانە بسوڕێت كە لەلایەن ئێرانەوە پشتیوانیان لێدەكرێت.
هەروەها دەگوترێت، ئەو موشەكانەی لەئێستادا لەلایەن حوسییەكانی یەمەنەوە بەكاردەهێنرێن، پاشماوەی ئەو جبەخانانە كە لە سەردەمی عەلی عەبدوڵڵا ساڵح و عەلی سالم ئەلبێز، لە روسیا كڕدراون.

 56 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*