سەرەکی » دۆسێ » ئەمریكا چارەسەرێكی نوێ‌ بۆ فەلەستینییەكان پێشنیاز دەكات

ئەبودیس لە بری قودسی شەرقی

ئەمریكا چارەسەرێكی نوێ‌ بۆ فەلەستینییەكان پێشنیاز دەكات

ئەمریكا پێشنیازێكی تر بۆ چارەسەری ململانێی ئیسرائیل- فەلەستین پێشنیاز دەكات، بەپێی ئەو پێشنیازەش فەلەستینییەكان دەتوانن لەبری قودسی شەرقی، شارۆچكەی ئەبودیس بكەنە پایتەختی دەوڵەتە سەربەخۆكەیان.
لە سەرەتای مانگی كانوونی یەكەمی رابردوو، دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا، شاری قودسی بە پایتەختی ئیسرائیل ناساند و بڕیاریدا لەچەند ساڵی داهاتوودا باڵێوزخانەی وڵاتەكەی لە تەلئەبیبەوە بۆ قودس بگوازێتەوە، ئەوەش تەوژمێكی ناڕەزایی توندی لەنێو جیهانی عەرەبی و ئیسلامیدا لێكەوتەوە.
پێشنیازی ئەمجارەی ولایەتە یەكگرتووەكان بۆ چارەسەری ململانێی نێوان عەرەب- ئیسرائیل، خۆی لەوەدا دەبینێتەوە كە فەلەستینییەكان دەستبەرداری قودسی شەرقی ببن و شارۆچكەی ئەبودیس كە دەكەوێتە دەوروبەری شارەكە، بكەنە پایتەختی دەوڵەتی ئایندەیان، ئەم پێشنیازەی واشنتۆن لەكاتێكدایە كە هەموو رەوتە سیاسییەكانی فەلەستین، بڕیارەكەی پێشووی ترمپیان رەتكردبۆوە و بە هەنگاوێكی نەشیاو لەقەڵەمیاندابوو.
ئیسماعیل هەنیە سەرۆكی مەكتەبی سیاسی بزوتنەوەی حەماس رایگەیاندبوو، ولایەتە یەكگرتووەكان پێشنیازی ئەوەی خستۆتە بەردەم فەلەستینییەكان، تا شارۆچكەی ئەبودیس كە دەكەوێتە دەوروبەری قودس، بكەن بە پایتەختی دەوڵەتەكەی خۆیان و دەستبەرداری قودسی شەرقی ببن.
بە گوتەی هەنیە، پێشنیازەكە دابەشكردنی كەناری خۆرئاوا بەسەر سێ‌ ناوچە، و دامەزراندنی قەوارەیەكی سیاسی لە غەززە، و دروستكردنی پردێك لەنێوان ئەبودیس و قودس بۆ پەڕینەوەی مسوڵمانەكان تا لە مزگەوتی ئەقسا نوێژی خۆیان بكەن، لەخۆدەگرێت.
هەنیە لە وتارێكیدا بەر لە هاتنەبەری ساڵی نوێ‌ و لەكاتی چاوپێكەوتنی لەگەڵ پیاوماقوڵانی غەززە كە یەحیا سنوار بەرپرسی حەماس تێیدا ئامادەبوو، پێشنیازەكەی ئەمریكای بە «نابەكام» وەسفكردبوو، ئەوەشی بە ئامادەبوان راگەیاندبوو كە هەنگاوەكە دەبێتە مایەی كۆتاییهێنان بە كێشەی نیشتمانی فەلەستینی لەڕێی ئەو پێشنیازەوە كە بە «گرێبەستی سەدە» ناودەبرێت.
لای خۆیەوە، سنوار هەڕەشەی ئەوەی كردبوو كە حەماس دوودڵ نابێت لە «رەوانەكردنی دەیان هەزار ئیستیشهادی لە هەموو خولێكی نوێی ململانێكانی لەگەڵ ئیسرائیل»، ئاماژەی بە بوونی سوپایەكی تەواوەیش كردبوو لە كەرتی غەززە كە بە گوتەی ئەو «بەردەوام  لە ئامادەباشیدایە بۆ دەستكردن بە شەڕ».
سنوار دەڵێت»پەنجەی سەربازانی قەسام، باڵی سەربازی بزوتنەوەكە، لەسەر پەلەپیتكەیە، موجاهیدەكان ئامادەی ئاراستەكردنی موشەكەكانن لەهەركاتێكدا پێویست بكات».
هەنیە، ئاماژەی بە بوونی ئەو ئاستەنگانە كردبوو كە لەسەر رێی پێكهاتنەوەی نیشتمانی فەلەستینین، هۆشداریشی دابوو لە خۆدزینەوە لە جێبەجێكردنی.
هەنیەی پێیوایە،»ئەوە نەك تەنیا كاریگەریی خراپی بۆسەر سنورەكانی غەززە دەبێت، بەڵكو كاریگەریی خراپی بۆسەر تەواوی ناوچەكە دەبێت».
پێشتر مەحمود عەباس سەرۆكی دەسەڵاتی فەلەستینی، لە وتارێكیدا لە لوتكەی كۆبوونەوەی نائاسایی رێكخراوی هەماهەنگی ئیسلامی كە لە 13ی كانوونی یەكەمی 2017 لە شاری ئیستەنبوڵی توركیا سازكرا، بڕیارەكەی دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكای بۆ داننان بە قودسدا وەك پایتەختی ئیسرائیل، بە «تاوانێكی گەورە» لەقەڵەمدابوو.
بە گوتەی عەباس، ولایەتە یەكگرتووەكان- دوای ئەو بڕیارە- وەك لایەنێكی شیاو بۆ بینینی رۆڵی ناوبژیوانی لە ناوچەكەدا دەستنادات.
هەروەها سەرۆكی دەسەڵاتی فەلەستینی لە وتارەكەیدا رایگەیاندبوو»هیچ رۆڵێكی ولایەتە یەكگرتووەكان قبوڵ ناكەین، چونكە بە تەواوەتی سەلماندنی كە پشتیوانی لە لایەنی ئیسرائیل دەكات».
لە سەرەتای مانگی كانوونی یەكەمی رابردوو، دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا، هەموو نەریتەكانی سیاسەتی ئەمریكایی بەرانبەر بە ململانێی ئیسرائیل- فەلەستینی بەزاند و دانپێدانانی ولایەتە یەكگرتووەكانی بە قودسدا وەك پایتەختی ئیسرائیل راگەیاند، خواستی خۆیشی بۆ گواستنەوەی باڵێوزی وڵاتەكەی لە تەلئەبیبەوە بۆ قودس خستەڕوو.
ئەو هەنگاوەی ترەمپ لە وڵاتە عەرەبی و ئیسلامییەكاندا تەوژمێكی توندی توڕەیی دروستكرد، وڵاتە خۆرئاواییەكانیش هەنگاوەكەیان مەحكوم كرد و بە ئاستەنگ لەبەردەم دانوستانەكانی ئاشتی نێوان هەردوولادا وەسفیان كرد.
ولایەتە یەكگرتووەكان مافی ڤیتۆی لە ئەنجومەنی ئاسایش بەكارهێنا، لە دژی ئەو پرۆژە بڕیارەی میسر دابەشی كردبوو كە داوای  لە واشنتۆن دەكرد، پاشگەز ببێتەوە لە دانپێدانانی بە قودسدا وەك پایتەختی ئیسرائیل.
بەڵام كۆمەڵی گشتی نەتەوە یەكگرتووەكان بە زۆرینەی دەنگ پرۆژە بڕیارێكی هاوشێوەی پەسەند كرد كە فەلەستینییەكان بە سەركەوتنی مافەكانیان لەقەڵەمیاندا.
دۆخی قودس لە گرنگترین كێشەكانی ناكۆكی نێوان ئیسرائیلی و فەلەستینییەكانە و وڵاتە عەرەبی و ئیسلامییەكانیش لەو رووەوە پشتیوانی لە فەلەستنییەكان دەكەن.
لە شارەكەدا چەند شوێنێك هەیە كە بەلای مسوڵمانان و مەسیحییەكان و جولەكەكانەوە پیرۆزن، بە تایبەتیش لە قودسی شەرقی.
ئیسرائیل لە جەنگی ساڵی 1967 قودسی شەرقی داگیركرد، و لەئێستاشدا تەواوی شارەكە بە پایتەختی خۆی دادەنێت. لەلایەكی ترەوە فەلەستینییەكان داوای قودسی شەرقی دەكەن تا بیكەن بە پایتەختی دەوڵەتی ئایندەیان.
كۆمەڵی نێودەوڵەتی دان نانێت بە سەروەریی ئیسرائیلی بەسەر قودسدا، زۆربەی وڵاتەكانیش باڵێوزخانەكانیان لە تەلئەبیب داناوە، بە ولایەتە یەكگرتووەكانیشەوە كە نزیكترین هاوپەیمانی ئیسرائیلە.

«ئەمریكا پشتی ئیسرائیل دەگرێت»
دەسەڵاتی فەلەستینی،  حوسام زملت سەرۆكی كۆمیسیۆنی گشتی رێكخراوی رزگاریخوازی فەلەستینی لە ولایەتە یەكگرتووەكان بۆ وتوێژ بانگ دەكاتەوە، ئەو هەنگاوەش دوای چەند هەفتەیەك بوو لە بڕیارەكەی ترەمپ كە شاری قودسی بە پایتەختی ئیسرائیل ناساند.
مەحمود عەباس سەرۆكی فەلەستین لە 31ی كانوونی یەكەمی 2017، لە وترێكیدا كە لەڕێی تەلەڤیزیۆنەوە پەخشكرا رایگەیاندبوو»پیلانگێڕی لەسەر قودس هەروا بەئاسانی تێناپەڕێت، و واشنتۆن لەئێستادا شیاوی ئەوە نییە رۆڵی ناوبژیوان لە پرۆسەی ئاشتیدا ببینێت».
هەر لەو چوارچێوەیەدا ریاز مالیكی وەزیری دەرەوەی فەلەستین بڕیاریدابوو، سەرۆكی كۆمیسیۆنی گشتی رێكخراوی رزگاریخوازی فەلەستینی لە ولایەتە یەكگرتووەكان بۆ وتوێژ بانگ بكاتەوە، ئەوەش وەك یەكەم هەنگاوی لەو جۆرە لە دوای بڕیارەكەی ترەمپ كە لە 6ی كانوونی یەكەمی رابردوودا قودسی بە پایتەختی ئیسرائیل ناساند.
ئاژانسی دەنگوباسی رەسمی «وفا» لە زاری مالیكییەوە بڵاویكردبۆوە» بڕیاریانداوە حوسام زمبلت سەرۆكی كۆمیسیۆنی گشتی رێكخراوی رزگاریخوازی فەلەستینی لە ولایەتە یەكگرتووەكان بۆ وتوێژ بانگ بكەنەوە»، بەبێ‌ ئەوەی وردەكاریی زیاتر لەو بارەیەوە بخاتەڕوو.
لەلایەكی ترەوە مەحمود عەباس سەرۆكی فەلەستین رایگەیاندبوو»رووبەڕووبوونەوەیەكی نوێ‌ هاتۆتە رێگەی فەلەستینییەكان، كە ولایەتە یەكگرتووەكان سەركردایەتی دەكات و خۆی لە پشتگیریكردنی تەواوەتی ئەو وڵاتەدا بۆ ئیسرائیل دەبینێتەوە».
عەباس لە یادی 53 ساڵەی دەستپێكردنی بزاوتنی رزگاریخوازیی فەلەستینی (فەتح)، ئەو رووبەڕبوونەوەیەی بە دەستدرێژیكردنە سەر پێگەی قودس و رەوشی مێژوویی شارەكە وەسفكردبوو.
بە گوتەی عەباس»قودس رووبەڕبووی پیلانێكی گەورە دەبێتەوە بۆ گۆڕینی سیما و ناسنامە و دەستدرێژیكردنە سەر پیرۆزییە مەسیحی و ئیسلامییەكانی».
عەباس دەڵێت»ئەو شارە پیرۆزە پێویستی بە هەڵوێستێكی بوێرانەیە لە جیهان و لەلایەن هەموانەوە، چونكە قودسی شەرقی شاری ئاشتی بووە و تاهەتا هەروا دەمێنێتەوە و بۆ تاهەتاش پایتەختی دەوڵەتی فەلەستین دەبێت».
وەك سەرۆكی فەلەستین ئاماژەی پێدەكات»پیلانگێڕی لەسەر قودس هەروا بە ئاسانی تێناپەڕێت، و رێگە بە هیچ لایەنێك نادەن دەستدرێژی بكاتە سەر ماف و پرەنسیپە نیشتمانییەكانیان».
عەباس ئاماژەی بە سازدانی دانیشتنی نائاسایی ئەنجومەنی ناوەندی فەلەستینی كردبوو كە باڵاترین دەسەڵاتی یاسادانانی گەلی فەلەستینە و لە جێگەی ئەنجومەنی نیشتمانییە.
عەباس بەڵێنیندابوو دۆخی ئێستا وەك خۆی نەمێنێتەوە و رووی دەمیشی كردبووە ئیسرائیل و رایگەیاندبوو» تا نەچووە بچێت پێویستە چاوبخشێنن بە سیاسەت و رێوشوێنە دوژمنكارییەكانیان لە دژی گەل و خاك و پیرۆزییەكان».
عەباس لەو وتارەیدا هەڵوێستی خۆی بەرانبەر بە ولایەتە یەكگرتووەكان دووپاتكردبۆوە و رایگەیاندبوو «ئەمریكا شیاوی ئەوە نەما رۆڵی ناوبژیوان لە پرۆسەی ئاشتیدا ببینێت».
سەرۆكی فەلەستین هیوای خواستبوو ساڵی 2018 ببێتە «ساڵی سەربەخۆیی»، ئەو گوزارشتە كلاسیكییەشی دووبارە كردبۆوە كە دەیان ساڵ لەمەوبەر بووبووە  وریردی سەر زمانی فەلەستینییەكان كە دەڵێت»هەرچەند هەوڵی گۆڕینی مێژوو بدەن، ناتوانن بیگۆڕن، ئێمە لێرەین و لەسەر خاكی خۆمان دەمێنینەوە، ئێمە ئارامگر و دانەخۆداگرین».

print

 139 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*