سەرەکی » راپۆرت » ״عیراق پێویستی بە تەوافوق و جێبەجێكردنی دەستوورە״

״عیراق پێویستی بە تەوافوق و جێبەجێكردنی دەستوورە״

راپۆرتی، جێگر خدر

ئەندامانی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق و چاودێرانی سیاسی تەئكیددەكەنەوە «دۆخی عیراق پێویستی بە تەوافوق و جێبەجێكردنی دەستوورە».

تەوافوق و سازان
د.عەبدولباری مودەریس ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەران و ئەندامی لیژنەی پێكەوەژیانی ئاشتییانە، كە لیژنەیەكەیان كار بۆ پێكەوەژیانێكی ئاشتییانە دەكات بۆ هەموو عیراقییەكان، لە لێدوانێكیدا بۆ كوردستانی نوێ، ئاماژە بە مێژووی تەوافوق دەدات لە عیراق و رایدەگەیەنێت: جیاوازیی دیمۆگرافی لەمێژووی عیراقدا تەوافوق و سازانی پێكهاتە جیاوازەكانی لەگەڵ خۆیدا هێناوە، «بنەمای تەوافوق پێویستە بۆ پێكەوەژیان و گونجان لەگەڵ یەكتریدا».

بەوتەی ئەو، عیراق جیا لەژێرخانە ئابوورییەكەی، خاوەنی عەقڵێكی پێشكەوتووتر بووە بەبەراورد لە ناوچەكانی دەورووبەری، پێشكەوتنە مێژووییەكانی وایكردووە هەمووان چاویان لەسەری بێت، وێنایەكی جوانی پێكەوەژیانی درووستكردووە لەلایەن كورد و عەرەب و ئاشووری و ئایینی جیاوازەوە، ئەو پێكەوەژیانە تا سەردەمی مەلەكییەتیش بەردەوام بوو، تەنانەت ئەوكاتەی سیستەمی عیراقیش بوو بە كۆماری، ئەگەرچی ئەوكات تەبایی كەمێك گرفتی بۆ دروستبوو، بەڵام تەوافوقی لایەنەكان بنەمای كار و خۆبەڕێوەبردن بوو، لەگەڵ هاتنە سەرحوكمی رژێمی بەعس، ئیدی عیراق بنەمای سازانی لەخۆنەگرت و تاكڕەویی باڵی بەسەر وڵات و دەسەڵاتدا كێشا.

بنیاتنانەوەی عیراقی نوێ لەسەر بنەمای سازان
ساڵی 2003 و لە دوای پڕۆسەی ئازادیی عیراقەوە، عیراقییەكان بە تەواوی پێكهاتە جیاوازەكانەوە، هەوڵیاندا عیراقێكی نوێ بنیاتبنێنەوە لەسەر بنەمای سازان و رێكەوتنی لایەنەكان، كورد وەك پێكهاتەیەكی سەرەكی بەشداربوو لە سەرلەنوێ دروستبوونەوەی عیراقێكی نوێ بەمەرجی دەستەبەربوونی مافەكانی، هەروەها بەشداربوو لە نووسینەوەی دەستوور، ئەو دەستوورەی كە زۆرینەی عیراقییەكان دەنگی بەڵێ-یان پێدا، واتا زۆرینەیان دەستەبەری مافەكانی خۆیان تێدا دەبینییەوە. بەڵام وەك د.عەبدولباری مودەریس دەڵێت: زۆری نەبرد، نەوەك پێكهاتە سەرەكییەكان، تەنانەت لەناو پێكهاتەكانیشدا یەكتریان قبوڵ نەبوو.

سازان ئەو پرەنسیپەیە كە گونجاوە بۆ عیراق
عەدالەت عەبدوڵڵا چاودێری سیاسی، لەسەر هەمان پرس بۆ كوردستانی نوێ دووا و دەڵێت: سازان ئەو پرەنسیپەیە كە گونجاوە بۆ عیراق، لەبەرامبەردا ئەوەی كە ناگونجێت پرەنسیپی زۆرینە و كەمینەیە، چونكە عیراق پێكهاتووە لە نەتەوەی جیاواز و مەزهەبی جیاواز، لەم حاڵەتەدا ئەگەر پشت بە پرەنسیپی زۆرینە و كەمینە ببەسترێت، مافی بەشێك لە پێكهاتەكان بە نەتەوە و مەزهەبەوە دەفەوتێت.

بنەمای تەوافوق چارەسەرە
هەر لەوبارەیەوە، شیروان میرزا ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەران، لە لێدوانێكیدا بۆ كوردستانی نوێ، جەخت لەسەر ئەوە دەكاتەوە كە عیراق بە زۆرینە و كەمینە بەڕێوە ناچێت، چونكە دیمۆگرافیای عیراق وا هەڵكەوتووە، هەمیشە شیعە زۆرینەیە، هەربۆیە بنەمای تەوافوق چارەسەری عیراقە، بە جۆرێك هیچ لایەنێك مافی ئەوەی نەبێت خۆی فەرز بكات بەسەر لایەنەكانی دیكەدا.

پابەندنەبوونی عیراقییەكان بەدەستوورەوە
شیروان میرزا وتیشی: لایەنە عیراقییەكان پابەندی دەستوور نابن، لە عیراقیشدا دوو بژاردەی چارەسەریی هەیە، یەكەمیان پابەندبوونە بەدەستوور، كە زۆرینەی هاووڵاتیان دەنگیان پێداوە و بەشێكی زۆر لەمافەكانی خەڵكی تێدا جێبەجێكراوە، دووەمیشیان تەوافوق و سازانە، بەو مانایەی پێكهاتەكان رێز لە داواكاری یەكتر بگرن، ئەگینا هیچ رێگە چارەیەكی دیكە نییە.

گەڕانەوە بۆ دەستوور
دەربارەی چۆنێتی مامەڵەی كورد لە بەغدا، د.عەبدولباری مودەریس، جەخت لەوە دەكاتەوە كە گرفتی ئێمە وەكو كورد، ئەوە بووە هەوڵمان نەداوە كێشەكانمان لەڕێی دەستوورەوە چارەسەر بكەین، لە كاتێكدا دەستوور زامنی هەموو مافێكی كورد و هەموو عیراقییەكانی كردووە. وتیشی: لە دوای ساڵی 2003ەوە، پێگەی كورد پێگەیەكی بەهێز بوو، بەڵام بەپێی تێپەڕبوونی كات، پێگەی كورد لاواز بوو لەبەغدا، چەندین پۆستی گرنگی حكومی و سەربازیمان لەدەستچوو، تا گەیشت بەوەی رێگری لەناردنی بودجەی هەرێم بكرێت، هەر بۆیە تاكە چارەسەری گونجاو گەڕانەوەیە بۆ دەستوور.

شایانی باسە، لە تازەترین رووداوی سیاسییدا، لە ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق، پڕۆژەیاسای پڕكردنەوەی كورتهێنانی دارایی عیراق بەبێ رەزامەندیی فراكسیۆنە كوردستانییەكان تێپەڕێنرا، ئەمەش نیگەرانیی لایەنە پەیوەندیدارەكانی هەرێمی كوردستانی لێكەوتەوە.

 110 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*