سەرەکی » ئاراستە » هونەرمەند و مامۆستایەکی پڕ لە زانستی هونەری گۆزەگەری

محەمەد حەمە سەعید 1938-2020

هونەرمەند و مامۆستایەکی پڕ لە زانستی هونەری گۆزەگەری

ئا: تابلۆ

هونەرمەندی شێوەکاری کورد ( محەمەد حەمە سەعید ) کە بەڕاستی مامۆستاو هونەرمەندێکی ماندووی سەدەیی یە ، وە هونەرمەندێکی شێوەکاری ناسراوە لە کوردستان و لە دەرەوەی کوردستان ، باشتر وایە بڵێم لە ساڵانی١٩٣٨ لە له‌ هه‌ڵه‌بجه‌ی شه‌هید له‌دایك بووه‌،خوێندنی سه‌ره‌تایی وناوه‌ندی هه‌ر له‌وێ ته‌واو كردووه،‌ ١٩٥٧-١٩٦٠ په‌یمانگه‌ی هونه‌ره‌ جوانه‌كانی به‌غدای ته‌واوكردووه‌. هونەری گۆزەگەری هونەرێکی دروستکراوی گۆزەیی یەو لە خامەی قوڕ دروست دەکرێت ، شێوەکانی هونەری گۆزەیی ئەو ڕوبەرو جەستە کەوانەیی و پەیکەری و کۆتەڵیانە دەگرێتەوەو خۆی دادەشکێنێت بەرەو لای هونەری داتاشین ، هونەری گۆزەگەری یەکێکە لە هونەرە هەرە کۆنەکانی سەدەی مرۆڤ و مرۆڤایەتی لە گۆی زەویدا و دیدەیی و پارچەی سیرامیکی و نەخش و جوانکاری و دروستکەری ژیانداری مرۆڤە ، لە زۆر وێستگەی مرۆڤایەتیدا بە هونەرێکی شاهانە و بەرچاوو سیمبولی دەستپێکی مرۆڤایەتی دادەنرێت ،هونەری گۆزەگەری بە یەکێك لە پارچە شوێنەواری یە بەبەهاکان لە زانستی شوێنەوار ناسیدا دەناسرێت ، هونەری گۆزەگەری لەوانەیە بە کەسێك یان کۆمەڵێك کەس دروست بکرێت وە لە زۆر جێگای جیهانیدا بە هونەری سیرامیکی دەناسرێت یان دروستکەری گۆزەگەرییەکان و وەستای گۆزەییەکان . مامۆستاو هونەرمەندی سیرامیکی محەمەد حەمە سەعید وەکو پسپۆڕێکی هونەری شارەزایەکی باشی هەیە لە وانە وتنەوەی وانەی هونەری ، هەر وەك خۆی مامۆستا بووە لە ساڵەکانی ١٩٦٠ لە پارێزگای هەڵەبجە و لە شاری به‌عقوبە لەساڵی ١٩٦٦ و شارەزایەکی دیزاینەر بووە لە ساڵی ١٩٦٨ لە دەزگای چاپی پەرتووکی پەروەردەیی لەبەغدا، دواتریش لە ساڵانی ١٩٧٢ سەرپەرشتیاری بەشی سیرامیکی بوو بۆ کاری دەستی لە پارێزگای سلێمانی ، لەساڵانی ١٩٩٣ وەکو وانە بێژ لەپەیمانگای هونەرە جوانەکانی سلێمانی وانەی هونەری سیرامیکی وتۆتەوە. من لەساڵی ١٩٨٨ لەهۆڵی ڕەشید بووم کاتێك مامۆستا پێشانگایەکی تایبەتی سیرامیکی وەکو کارە میناتۆرەکان کردەوە ، وە هەر یەك لە بینەرەکان دەبوایە بە عەدەسەیەك تەماشای ئەو کارە ووردیلانە بکات کە لەسەر نووکی دەرزی لە شیوەی گۆزەیەکی بچووکدا دروستی کردبوو ، هەر ئەو کات من ڕاپۆرتێکی هونەریم لەسەر مامۆستا لە ڕۆژنامەی هاوکاریدا نووسی سەبارەت بەو هێزو توانایەی کە مرۆڤ دەبێت لە کونی دەرزی یەوە نیگا بۆ دونیای هونەری سیرامیکی مامۆستا مەحمەد بکات ، وە هەر ئەوکات زۆربەی ڕۆژنامە کوردی و عەرەبی و بیانییەکان لەسەریان نووسی بوو ، وە بەڕاستی دیاردەیەکی پڕ لە جێگای سەیرو تێڕانیین بوو بۆ هونەرمەندانی کوردی و عێراقی وە عەرەبی ، کە ئێمە هونەرمەندێکی لێهاتوومان هەیە لەو سەردەمە جەنجاڵەدا وە بتوانێت داهێنانێکی ڕاستەقینە بخاتە بەر چاوو دیدەیی بینەران، کارە هونەری یەکانی بێجگە لە ڕواڵەتی کەرەستە نوێیەکانەوە وەکو شووشە یان ئاسن وە ڕاگرتنی کاری گۆزەیی لەسەر ماتریالێکی تر مامۆستا توانیبووی شێوەو فۆرمی گۆزە وەکو هونەر نوێ بکاتەوە بۆ دیدەی بینەرەکانی ، ئەو قوڕە خامەی کەهەرکات دەمانووت لە عەکاشاتەوە دێت وخۆڵ و قوڕێکی سپی و باش و بەکەڵکە بۆ هونەری سیرامیکی و پەیکەرسازی ، بەڵام مامۆستا بە قوڕی سوور دیسان توانیبوی چەندە کاری گۆزەیی ساردیش دروست بکات ، واتە بە بێ سوور کردنەوە وفڕن و بۆیەکاری . هەوڵ و تواناکانی هونەرمەندی شێوەکاری کورد مامۆستا مەحەمەد حە سەعید تەنها لەکارە پیشەیی و ئەکادیمیەکانیدا نەوەستا بەڵکو هەردەم توێژینەوەی پراکتیکی هەبوە بۆ پێشخستنی هونەری سیرامیکی و گەڕی پێشکەوتنەکان لە سەدەکانی ڕابردوو وە داهاتوی ئەو هونەرە ، پشت بەستن بە مێژووی ئەو هونەرە ، وە توێژینەوەکانی لەسەر هونەری گۆزەگەری لە ڕۆژهەڵاتی ئاسیا بەتایبەتی کارە چینی یەکان و سوود وەرگرتن لەو کارانەی کە جێگای سەرەنجی جیهان و بازاڕەکانی نێو ڕۆژهەڵاتی بوون . کاری هونەری گۆزەگەری کارێکی پڕ لە ئەرك و دژوارە وە وا بەئاسانی نایەتە دەست لە بەکارهێنان و ئامادەکردنیدا، بۆیە هێنانی خۆڵی تایبەت و گرتنەوەی و شێلانی وە ئامادەکردنی وە ساخ کردنەوەی تاوەکو بەکاربێت بێ ئەوەی ئەو کارە شەق ببات یان درزی تێ بکەوێت یان لەکاتی بەسوور کردنەوە لەپلەیەکی بەرزی گەرمادا وە داپۆشینی بە ڕەنگە شوشەیی یەکان یان ڕەنگەکانی تر و ووردەکاری لە پاك کرنەوەی ، ئەمانە هەموو ئەو پرۆسەیەن کە هونەرمەند پێیدا تێدەپەڕێت تا دەگاتە ئەو کاتەی دەبێت توێژینەوە لەوەش بکات ماوەی مانەوەی چەندە ، هونەرمەند مەحمەد حەمە سەعید بەهەموو ئەو قۆناغانەدا تێپەڕیوە وە ئەزموونی گرنگی هە بووە لەو بوارەدا ، ئەوەندەی باوەڕی بە کاری پراکتیکی و تیووری هەبوە ، ئەوەندە باوەڕی بە بە نمایش کردن نەبووە ، هەر بۆیە لەساڵی ١٩٨٨ دا پێشانگا تایبەتەکەی لەبەغدا لەهۆڵی ڕەشید بوە جێگای سەرەنجی هەموو هونەرمەندان و نوسەران و ڕۆشنیران ، دواتر لە هۆڵی ڕەواق لەساڵی ١٩٨٩ وە بەناسینی کارەکانی لە ڕۆژنامە عەرەبیەکان وەکو ( تەزامن و دەنگی عەرەبی خەلیجی وڕۆژنامە فەرەنسی یەکان و کوردییەکان ) و بەشداری کردنی لە پێشانگا ساڵانەکانی مونیلیماری فەرەنسی لەساڵانی ١٩٨٨ وە ١٩٨٩ بەدواوە بوە هۆی گۆڕانکاریەکی گرنگ لە مێژووی هونەرکەیدا ، هونەرمەند مەحەمەد حەمە سەعید زۆر بەباشی دەیزانی کە ووشەی گۆزەگەری لە یونانی لە ( کیرمیکوس ) وە هاتوە وە واتای قوڕی گۆزە یان کیرامۆس وەهەموو بەرهەمەکانی سیرامیکی یە ئاسایی یەکان لە کەرەستە تێکەڵەکان وە دروست بوون وە لە بواری ئەندازیاری گۆزەگەری و بیناکەیدا بەکارهێنراوە ، هەر بۆیە لە زۆرێك لەکارە هونەریەکانی گرنگی بە کاری هونەری سیرامیکی دیواربەندی داوە وە کارێکی زۆری لەو بوارەدە هەیە وە کاری کردوە ، بەتایبەتی تایبەتمەندێتی خۆشی هەبووە وەکو بەکارهێنانی هێمای کوردەواری لە پۆشینی جل و بەرگی کوردی لە فۆرمەکانیدا. زۆر لە نوسەرەکان و مامۆستاکان و دۆستەکانی هونەرمەند بۆچوونی خۆیان لەسەر پرۆسەی کارە هونەریەکانی و ڕابردووی ژیانیان باس کردوە لەوانە مامۆستاو هونەرمەندی سیرامیکی ( قادر میرخان ) دەلێت : مامۆستا محمەمەد حەمە سەعید خاوەنی مەنزوری تایبەتی خۆیەتی ئەزموونێکی پراکتیکی دوورو درێژی هەیە ،ئەو دەمەی ئەو لە پەیمانگای هونەرە جوانەکانی بەغدا هونەری خوێندوە پرۆگرامەکان وەکو ئەمڕۆ نەبوون، هونەری شێوەکاری بە گشتی خوێنراوە، واتە لقەکانی بوونی نەبووە،بۆیە کەکاری سیرامیکی هەڵبژاردووە ئەو دەرفەتی کاری وەزیفی بووە بەڵام ئارەزوو و حەزوتواناشی لە پاڵدا بووە ،کارە گڵجۆشەکانی مامۆستا مەحمەدبەگشتی پلەی گەرمی برژاندیان لە ژێر ١٠٠٠ هەزار پلەی سەدی یە بە شوشەکانیشیانەوە واتە ( ئیرسن وێرن )، ئەوانەی لە سلێمانی کردونین سەرەتا بە گڵی دوروو پشتی سلێمانی دواتر بە گڵی عەکاشات ، کارەکانی ئەوروپای بە قوڕی ئامادەکراو ئەنجام داوە، قووڕکاری چێژ بە خشتە بۆ ئەوانەی لە بواری گڵجۆشیدا کار دەکەن . لە حەمامۆکێ وە بۆ مۆنتیلیمیا مامۆستا مەحمەد حمە سەعید لە دوا فۆلدەری کارە هونەریەکانیدا چەند پەراوێکی بڵاوکردۆتەوە لەگەڵ وێنەی کارە هونەریەکانی لە ووڵاتی ئەڵمانیا کە خۆی ووتەیەکی نوسیوە دەڵێت (( لەسەردەمی منداڵیمدا لەبەر دەرگای ماڵەکەمان ،خولیایەکی سەیرم بۆ دروستکردنی حەمامۆکێ هەبوو،هەروەها بۆ وێنەکێشان ، ساڵ بە ساڵ هەنگاوەکان لە قوتابخانە گەشەی دەکرد تا ئەو کاتەی پۆلی سێ ی ناوەندیم تەواو کرد ڕووم کردە بەغداو پەیمانگای هونەرە جوانەکان دوای سێ ساڵ خوێندنم تەواو کرد بووم بە مامۆستا، دەستم بە چالاکیە هونەریەکانم کرد، کۆمەڵێك کاری بچووکم لە پێشانگایەك لە هۆڵی ڕەشید لە بەغدا پیشان دا، ڕۆژنامەو گۆڤارەکان بە زمانی کوردی و عەرەبی وفەرەنسی لەسەریان نووسی ئەمە بوە کردنەوەی دەروازەی بەشداری لە ڤیستیڤاڵی ساڵانەی مونتیلیمیا لە ووڵاتی فەرەنسا، بە پەسەند کردنی ئیشەکانم بووم بە بەشداری ساڵانە ی ١٩٨٨ و ١٩٨٩ و١٩٩٠ وە بەردەوام بووم )). من دەگەڕێمەوە بۆ ئەو کارە میناتۆرانەی کەلە سەر دەرزیەك دروستی کردبوو وەکو ووتم خەڵك بە عەدەسەیەکەوە تەماشای کارەکانی دەکرد ، هەر ئەوەش بوە جێگای سەرەنجی بینەرە عێراقی و کوردی و بیانییەکان ، بێگومان ئەو جۆرە کارانە هێزو تواناو وورد بینی هونەرمەندی دەوێت بۆ زاڵ بوون وە کۆنترۆڵکردنی ئاستی هونەری ئەو هونەرمەندە ، لە ژیانی ئەوروپای بەتایبەتی لە ئەڵمانیا ، مامۆستا بەردەوامی هەبوە وە نمایشی کارەکانی لە هۆڵ و گەلەریەکانی ئەوروپا کردوە لەگەڵ بەشداری کردنی لە ڤیستیڤاڵ و چالاکییە هونەریەکانی ووڵاتان . هونەری سیرامیکی هەڵکەوتەو بوونێکی تایبەتە ، لەبەر تایبەتمەندێتی وە جوانی وە مانەوەیەکی بەردەوامی گرنگی خۆی هەبووە وە داواکار بوە لە جیهاندا و لەبەر هێزو توانای مانەوەی لە کەش و هەواو کاردانەوەی کەرەستە کیمیایی و بەرکەوتەکانیان و خاڵی بوون لە کەرەستەی ژەهراوی بەرانبەر بە دەورووبەر و تەمەن درێژی مانەوەی بەبێ چاك کردنەوە ، ئەو ئاستە هونەرە بەرزەی تۆمار کردوە لە جیهاندا ، هەربۆیە ئەو گرنگی و جوانی و پەرە پێدانە لەلای هونەرمەندانی سیرامیکی لێ تێ گەیشتنێکی باشی هەیە وە بەردەوامی هەیە . چەندە لە سەر کارو پیشەو ماندوو بونی مامۆستا مەحمەد حەمە سەعید بدوێم بەڕاستی زۆر کەمە بەرانبەر بە هەموو ژیانی وە تەمەنی کەلە خزمەتی هونەری کوردی و چێژی هونەری وە خزمەتی قوتابیان و پێگەیاندنی قوتابیان لە قوتابخانەکان وە لە پەیمانگاکان وە لە سەندیکاو ڕێکخراوەکان و نەقابەو دەستە هونەرمەندەکان خزمەتی گەیاندوە وە یادەوەریەکنای لە لای ئەو کەسایەتیانە بە زیندووی ماونەتەوە ، زۆر بەداخەوەم ڕۆژی دووشەممە ١٤ / ١٢ / ٢٠٢٠ کەسایەتی جوان و مامۆستاو هونەرمەندی سیرامیك (محەمەد حەمەسەعید) لەوڵاتی ئەڵمانیا دوا ماڵئاویی لێمان کرد ڕوحی شادو ئارام .. مێژوویەکی جوان و ئەرشفێکی پڕ لە هونەریت بۆمان بەجێ هێشت بۆ ئێمەو بۆ نەوەکانی داهاتوو . محه‌مه‌د حه‌مه‌ سه‌عید حه‌سه‌ن ١٩٦٠بوو به‌ مامۆستا له‌ هه‌ڵه‌بجه‌ ١٩٦٦بوو به‌ مامۆستا له‌ دێی (أبو كرمه‌) له‌ به‌عقوبه‌. ١٩٦٨بوو به‌ دیزاینه‌ر له‌ (مدیریه‌ المناهج والكتب المدرسیه‌) له‌ وه‌زاره‌تی په‌روه‌رده‌-به‌غداد ١٩٧٢بوو به‌ سه‌رپه‌رشتیاری به‌شی سیرامیك له‌ مه‌ڵبه‌ندی ئیشی ده‌ست – سلێمانی ١٩٩٣بووه‌ به‌ وانبێژ له‌ په‌یمانگه‌ی هونه‌ره‌جوانه‌كانی سلێمانی ١٩٩٥خانه‌نشین كراوه‌، ئێستا له‌ ئه‌ڵمانیا دەژی . ١٩٨٨پێشانگه‌ی تایبه‌ت له‌ (قاعه‌ الرشید)ی به‌غدا. . ١٩٩٠پێشانگه‌ی تایبه‌ت له‌ هۆڵی (الرواق)ی به‌غدا ١٩٧٤دروستكردنی مه‌دالیای نه‌ورۆز به‌ قه‌باره‌ی (٥٠)سم، و قه‌باره‌ی بچووك كه‌ بۆ مه‌دالیابگونجێ به‌ مه‌به‌ستی ڕێزلێنان له‌ بۆنه‌ تایبه‌تییه‌كان. ١٩٩٢دیزاینكردنی ئارمی كۆلێجی سه‌ربازی قه‌ڵاچوان دیزاینكردنی سێتێكی سیرامیك به‌ ناوی هه‌ڵه‌بجه‌ و وه‌رگرتنی داهێناننامه‌ی داڕشتن. (برا‌وه‌ التصمیم) له‌ دائیره‌ی په‌یوه‌نداری ئه‌ڵمانی. پێشانگه‌ی تایبه‌ت له‌ یانه‌ی تێنسی Ute Maria Klug٢٠٠٥ پێشانگه‌ وچالاكییه‌ هاوبه‌شه‌كان. به‌شداری زۆربه‌ی چالاكییه‌كانی هونه‌رمه‌ندانی كوردستانی كردووه. ١٩٧٤به‌شداری یه‌كه‌م فێستیڤاڵی هونه‌ری كوردی له‌ به‌غدا كردووه‌ وپاداشت یه‌كه‌می بۆ مه‌دالیای نه‌ورۆز پێدراوه. ١٩٨٨، ١٩٨٩، ١٩٩٠ به‌شداری فێستیڤاڵی ورده‌كاری جهانی مۆنتیلیمار- فره‌نسای كردووه‌ به قه‌باره‌كانی ٤ملم، ٣ملم و٢ملم. ٢٠٠٢به‌شداری له‌ پێشانگه‌ی هاوبه‌ش له‌گه‌ڵ هونه‌رمه‌ندی Uteklug كردووه له‌ Heilbroann.

 70 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*